Türkiye'de şirket nasıl kurulur sorusunun kısa cevabı şudur: önce şirket türünü seçersiniz, ardından unvan, faaliyet konusu ve adres gibi temel bilgileri netleştirir, sermaye şirketlerinde ana sözleşmeyi MERSİS üzerinden hazırlayıp ticaret sicil müdürlüğünde tescil ettirirsiniz. Şahıs şirketinde ise süreç vergi dairesine işe başlama bildirimi ve ilgili sicil ya da oda kaydıyla ilerler. Kuruluş tescille bitmez; vergi, sigorta ve muhasebe tarafındaki ilk yükümlülükler de sürecin parçasıdır.
Bu yazıda şirket türlerini ve kaç kişiyle kurulduklarını karşılaştırıyor, adımları sırasıyla anlatıyor ve en sık yapılan hataları ele alıyoruz.
Şirket kurmadan önce netleştirmeniz gereken kararlar
Kuruluş başvurusunda karşınıza çıkan formların çoğu, önceden verilmiş birkaç karara dayanır. Bu kararları başvuru sırasında vermeye çalışmak hem süreci yavaşlatır hem de sonradan değiştirmesi zahmetli bilgilerin aceleyle seçilmesine yol açar.
- Şirket türü: Şahıs şirketi mi, limited şirket mi, anonim şirket mi? Bu seçim sorumluluğunuzu, vergilendirme biçimini ve muhasebe yükünü belirler.
- Ortaklık yapısı: Tek başınıza mı kuruyorsunuz, yoksa ortaklarla mı? Ortaklar arasındaki pay oranları ve yönetim yetkisi baştan konuşulmalıdır.
- Şirket unvanı: Resmî kayıtlarda kullanılacak ad. Tür ibaresini ve en az bir faaliyet konusunu içermesi beklenir; benzer unvanlarla karışmaması gerekir.
- Faaliyet konusu ve NACE kodu: Yapacağınız işin resmî karşılığı. Vergi ve sigorta prim oranları gibi konular bu kodla ilişkilidir.
- İş adresi: Kendi ofisiniz, eviniz ya da bir sanal ofis olabilir. Adresin faaliyetinize uygun olması ve yoklamada doğrulanabilmesi önemlidir.
- Sermaye: Sermaye şirketlerinde taahhüt edilecek sermaye ve ödeme takvimi ana sözleşmede yer alır.
Faaliyet kodu seçerken güncel listeye bakmak için NACE kodları sorgulama sayfamızı kullanabilirsiniz. Yanlış ya da eksik kod, ileride değişiklik başvurusu gerektirebilir.
Şirket türleri ve kaç kişi ile kurulduğu
Şirket kaç kişi ile kurulur sorusunun cevabı türe göre değişir. Aşağıdaki tablo en yaygın yapıları genel hatlarıyla karşılaştırır:
| Tür | Kurucu sayısı | Ortakların sorumluluğu | Genellikle kimlere uygun |
|---|---|---|---|
| Şahıs şirketi | Tek gerçek kişi | İşletme borçlarından kişisel olarak, tüm malvarlığıyla | Tek başına, düşük maliyetle başlamak isteyenler |
| Limited şirket | Bir veya daha fazla ortak | Esas olarak taahhüt edilen sermaye payıyla sınırlı (kamu borçlarında istisnalar vardır) | Küçük ve orta ölçekli işletmeler, ortaklı girişimler |
| Anonim şirket | Bir veya daha fazla pay sahibi | Esas olarak pay bedeliyle sınırlı | Büyüme, yatırım alma ve pay devri planlayanlar |
| Kollektif şirket | En az iki gerçek kişi | Ortaklar şirket borçlarından sınırsız sorumlu | Birbirine güvenen az sayıda ortak |
| Komandit şirket | En az bir sınırsız ve bir sınırlı sorumlu ortak | Ortak türüne göre değişir | Sermaye koyan ve yöneten tarafların ayrıştığı yapılar |
| Kooperatif | Kanunda öngörülen asgari ortak sayısı | Ana sözleşmeye göre belirlenir | Ortak ekonomik amacı olan topluluklar |
Şahıs şirketi
Şahıs şirketi teknik olarak ayrı bir tüzel kişilik değildir; işletme sahibinin kendisi vergi mükellefidir. Kurulumu görece basit ve giderleri düşüktür. Buna karşılık işletmenin borçlarından kişisel malvarlığınızla sorumlu olursunuz. Gelir arttıkça vergi dilimi nedeniyle sermaye şirketine geçiş gündeme gelebilir.
Limited ve anonim şirket
Her iki tür de tek kişiyle kurulabilir. Anonim şirket en az kaç kişi ile kurulur diye merak edenler için cevap budur: tek pay sahipli anonim şirket mümkündür. Limited şirkette pay devri noter onayı ve genel kurul süreci gerektirdiği için daha kapalı bir yapıdır; anonim şirkette pay devri daha esnektir ve yatırım almaya daha uygundur. İki tür arasındaki ayrıntılı karşılaştırma için anonim şirket ile limited şirket farkları yazımıza göz atabilirsiniz.
Kooperatif, holding ve diğer yapılar
Kooperatifler, ortaklarının ortak ekonomik ihtiyaçlarını karşılamak için kurulan ve kendine özgü kuralları olan yapılardır; kadın kooperatifleri de bu kapsamdadır. Asgari ortak sayısı ve kuruluş koşulları için kooperatif kaç kişi ile kurulur yazımızı inceleyebilirsiniz. Holding ise ayrı bir şirket türü değildir; genellikle başka şirketlere iştirak etmeyi amaçlayan bir anonim şirket olarak kurulur.
Sermaye şirketi nasıl kurulur: adım adım süreç
Limited ve anonim şirketler için genel akış birbirine benzer. Ayrıntılar ticaret sicil müdürlüğüne, sermaye yapısına ve faaliyet konusuna göre farklılaşabilir; aşağıdaki sıra genel bir çerçevedir.
- Unvan ve faaliyet kontrolü: Seçtiğiniz unvanın uygunluğunu ve faaliyet konusunun NACE karşılığını kontrol edin.
- MERSİS kaydı ve kuruluş başvurusu: Merkezi Sicil Kayıt Sistemi (MERSİS), Ticaret Bakanlığı'nın şirket işlemleri için kullandığı elektronik sistemdir. Kurucu bilgileri, adres, sermaye ve yönetim yapısı burada girilir.
- Ana sözleşmenin hazırlanması: Şirketin unvanı, merkezi, amacı ve konusu, sermayesi, payları ve yönetimi gibi unsurlar ana sözleşmede yer alır. MERSİS üzerinden hazırlanan sözleşme, başvuruyla ilişkilendirilir.
- Sermayeye ilişkin işlemler: Şirket türüne ve sermayenin ödenme biçimine göre bankada işlem gerekebilir. Güncel kuralları başvurudan önce kontrol etmek gerekir.
- İmzaların onaylanması: Kurucular ve yetkililer, ana sözleşmeyi ve imza beyanlarını ticaret sicil müdürlüğünde ya da noterde imzalar.
- Belgelerin teslimi ve tescil: Gerekli belgeler ticaret sicil müdürlüğüne iletilir. İnceleme olumlu sonuçlanırsa şirket tescil edilir ve tescil ilanı Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi'nde yayımlanır.
- Vergi kaydı ve yoklama: Tescil bilgileri vergi dairesine aktarılır; vergi dairesi işyeri yoklaması yaparak adresin varlığını ve faaliyete uygunluğunu kontrol eder.
Hangi belgelerin hazır olması gerektiğini ayrıntılı görmek için şirket kuruluşu için gerekli evraklar yazımız bir kontrol listesi sunar. Resmî süreç ve duyurular için Ticaret Bakanlığı internet sitesi temel kaynaktır.
Şahıs şirketi nasıl kurulur
Şahıs şirketinde ticaret sicil müdürlüğünde ana sözleşme süreci yoktur. Genel akış şöyle ilerler:
- İşe başlama bildirimi: Vergi dairesine işe başlama bildirimi yapılır. Bu adım, İnternet Vergi Dairesi ya da e-Devlet üzerinden başlatılabilir.
- Adres yoklaması: Vergi dairesi, bildirdiğiniz iş adresinde yoklama yapar.
- Sicil ve oda kaydı: Faaliyetinizin niteliğine göre ya ticaret siciline ve ticaret odasına ya da esnaf ve sanatkârlar siciline ve ilgili meslek odasına kayıt olursunuz. Hangisine tabi olduğunuz, işletmenizin ölçeği ve faaliyet türüyle ilgilidir.
- Vergi tercihleri: Basit usul ya da gerçek usul, ayrıca varsa vergi istisnaları gibi konular bu aşamada değerlendirilir.
E-ticaret için şahıs şirketi kurmak isteyenler de genellikle bu yolu izler; ancak satış yapacağınız pazaryeri ya da ödeme altyapısının talep ettiği belgeleri önceden kontrol etmek, sonradan değişiklik yapma ihtiyacını azaltır. Vergi usulüne dair kararlar kişisel durumunuza göre farklılaştığı için profesyonel destek almanız faydalı olabilir.
Kuruluş sonrası ilk yükümlülükler
Tescil belgesini almak, şirketin faaliyete hazır olduğu anlamına gelmez. İlk haftalarda şu konuları ele almanız gerekir:
- Defter tasdiki ve muhasebe düzeni: Tutulacak defterler ve muhasebe kayıtlarının nasıl yürütüleceği belirlenmelidir.
- E-dönüşüm uygulamaları: e-Fatura, e-Arşiv ve e-Defter gibi uygulamalara hangi koşullarda geçmeniz gerektiğini kontrol edin.
- Elektronik tebligat ve kayıtlı e-posta: Resmî yazışmalar elektronik kanallar üzerinden gelebilir; bu adreslerin düzenli takibi önemlidir.
- SGK işyeri tescili: Çalışan istihdam edecekseniz işyerinin sigorta kaydı ve çalışan bildirimleri gerekir.
- Banka hesabı ve ödeme altyapısı: Şirket adına hesap açılması, gelir ve giderlerin kişisel hesaplardan ayrılmasını sağlar.
- Beyanname takvimi: KDV, muhtasar ve geçici vergi gibi beyanların hangi dönemlerde verileceğini baştan öğrenmek gecikme cezası riskini azaltır.
Kuruluş sonrasında yeni kurulan işletmelere yönelik destek ve teşvik programlarına başvurma imkânınız olabilir. Bu programlar çoğu zaman kuruluş tarihine, kurucunun yaşına ya da faaliyet konusuna bağlı koşullar içerir; bu nedenle şirketi kurmadan önce incelemek daha doğru olur.
Şirket kurmanın süresi ve maliyetini etkileyen etkenler
Şirket kuruluşunun ne kadar sürdüğü ve ne kadar tuttuğu tek bir cevapla açıklanamaz. Belirleyici etkenler genellikle şunlardır:
- Şirket türü: Şahıs şirketi, sermaye şirketlerine göre daha az adım ve daha düşük resmî gider içerir.
- Sermaye tutarı: Bazı resmî kesintiler sermaye üzerinden hesaplanır.
- Belgelerin eksiksizliği: Eksik ya da hatalı belge, başvurunun iadesine ve sürecin uzamasına yol açar.
- Kurucuların durumu: Yabancı uyruklu ortaklar ya da vekâletle işlem yapılması, ek belge ve onay gerektirebilir.
- Adres çözümü: Ofis kiralamak, evi kullanmak ya da sanal ofis tercih etmek hem başlangıç hem de sabit giderleri etkiler.
- Kuruluş sonrası giderler: Muhasebe, e-dönüşüm ve oda aidatı gibi düzenli kalemler ilk yıl bütçesinde yer almalıdır.
Kuruluş sürecinde danışmanlık ve takip hizmeti için hangi paketlerin sunulduğunu görmek isterseniz paketler ve fiyatlar sayfamızı inceleyebilirsiniz. Resmî harç ve ücretler her yıl güncellenebildiği için başvuru öncesinde ilgili kurumların güncel duyurularını kontrol etmek gerekir.
Şirket kurarken sık yapılan hatalar
Kuruluş sürecinde yaşanan gecikmelerin önemli bir kısmı, önceden fark edilebilecek hatalardan kaynaklanır:
- Faaliyet konusunu çok dar tutmak: Ana sözleşmedeki amaç ve konu, ileride yapmak istediğiniz işleri kapsamıyorsa değişiklik için yeniden başvuru gerekir.
- Adresi doğrulamadan bildirmek: Yoklamada bulunamayan ya da faaliyete uygun olmayan adres, vergi kaydının tamamlanmasını geciktirebilir.
- Ortaklar arası anlaşmayı yazıya dökmemek: Ana sözleşme her konuyu kapsamaz; yönetim, kâr dağıtımı ve ayrılma gibi konularda ayrı bir ortaklık anlaşması değerlendirilebilir.
- Vergi usulünü araştırmadan seçmek: Şahıs şirketinde basit usul ile gerçek usul arasındaki fark, hem yükümlülükleri hem de vergi yükünü değiştirir.
- Destek programlarını kuruluştan sonra öğrenmek: Bazı programlar kuruluş öncesi başvuru ya da belirli bir şirket yapısı gerektirebilir.
- Kuruluş sonrası yükümlülükleri ertelemek: İlk beyanname dönemini kaçırmak, yeni şirket için gereksiz cezalara neden olabilir.
Bu noktaların her biri kişisel ve sektörel koşullara göre değiştiği için, karar aşamasında profesyonel destek almak ileride yaşanabilecek değişiklik maliyetlerini azaltabilir.
Sonuç
Şirket kurmak, doğru sırayla atıldığında yönetilebilir bir süreçtir: önce tür, ortaklık, unvan, faaliyet kodu ve adres kararlarını netleştirirsiniz; ardından tescil ve vergi kaydını tamamlar, kuruluş sonrası yükümlülükleri düzene sokarsınız. Hangi adımın sizi beklediğini tek ekrandan görmek ve süreci danışman desteğiyle ilerletmek için şirket kuruluşu danışmanlığı hizmetimizi inceleyebilirsiniz.