Anonim şirket ile limited şirket arasındaki temel farklar beş noktada toplanır: ortak sayısı sınırı, payların devri, yönetim organlarının yapısı, asgari sermaye ve ortakların kamu borçlarından sorumluluğu. İki tür de 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'na tabi birer sermaye şirketidir ve tek kişiyle kurulabilir. Limited şirket daha kapalı, ortakların kişisel katılımına dayanan bir yapıdır. Anonim şirket ise sermayeyi ve payların dolaşımını merkeze alır.
Aşağıda bu farkları sırayla açıklıyoruz. Ardından şahıs işletmesini karşılaştırmaya ekliyor ve hangi durumda hangi türün daha mantıklı olabileceğini tartışıyoruz.
İki türün ortak zemini: Sermaye şirketi olmak
Farkları anlamak için önce benzerlikleri bilmek gerekir. Anonim şirket (A.Ş.) ve limited şirket (Ltd. Şti.) şu özellikleri paylaşır:
- Tüzel kişilik: İki tür de ticaret siciline tescille tüzel kişilik kazanır. Şirket, ortaklarından ayrı bir hak ve borç sahibidir.
- Sınırlı sorumluluk: Şirketin borçlarından kural olarak şirketin malvarlığı sorumludur. Ortaklar şirket alacaklılarına karşı kişisel malvarlıklarıyla doğrudan sorumlu tutulmaz.
- Vergilendirme: İki tür de kurumlar vergisi mükellefidir. Defterler bilanço esasına göre tutulur.
- Kuruluş altyapısı: Başvuru MERSİS üzerinden hazırlanır. Esas sözleşme düzenlenir, imzalar onaylanır ve şirket ticaret siciline tescil edilir.
- Ticaret unvanı: Unvanda şirket türünü gösteren ibare yer almak zorundadır.
Bu ortak zemin, iki tür arasındaki farkları ilk bakışta küçük gösterebilir. Oysa ortak değişikliğinde, yatırım alırken, şirket borçlandığında ve yönetim kararları alınırken bu farklar belirleyici hâle gelir. Anonim şirketin yapısını ayrıntılı incelemek isterseniz anonim şirket özellikleri yazımıza göz atabilirsiniz.
Ortak sayısı ve sorumluluk farkları
Kaç ortakla kurulur?
İki tür de tek bir gerçek ya da tüzel kişi tarafından kurulabilir. Fark üst sınırdadır. Limited şirkette ortak sayısı elliyi aşamaz. Anonim şirkette ise kanunda bir üst sınır yoktur. Ortak yapısının ileride genişlemesini bekleyen girişimler için bu fark önemlidir. Çalışanlara pay vermek ya da çok sayıda yatırımcıyı ortak etmek, limited şirkette bir noktadan sonra mümkün olmaz.
Şirket borçlarına karşı sorumluluk
İki türde de ortaklar, taahhüt ettikleri sermaye ile şirkete karşı sorumludur. Anonim şirkette pay sahibi yalnızca payının bedelini ödemekle yükümlüdür. Şirket alacaklıları kural olarak pay sahibine başvuramaz. Limited şirkette de ortakların özel hukuktaki sorumluluğu, taahhüt ettikleri esas sermaye payıyla sınırlıdır.
Kamu borçlarında ayrışma
Uygulamada en çok konuşulan fark kamu borçlarıyla ilgilidir. 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun'a göre, limited şirketten tahsil edilemeyen vergi gibi amme alacaklarından ortaklar sermaye payları oranında sorumlu tutulabilir. Anonim şirkette ise pay sahipleri kural olarak bu tür bir sorumluluk taşımaz. Sorumluluk, yönetim kurulu üyeleri gibi kanuni temsilcilere yönelir.
Bu, anonim şirkette hiç risk olmadığı anlamına gelmez. Hem anonim şirkette yönetim kurulu üyeleri hem limited şirkette müdürler kanuni temsilci sıfatıyla vergi ve kamu borçlarından sorumlu tutulabilir. Sosyal güvenlik prim borçları için de ayrı düzenlemeler vardır. Kişisel riskinizi doğrudan etkileyen bu konuda kendi durumunuz için profesyonel destek almanız yerinde olur.
Ek ödeme ve yan edim yükümlülüğü
Limited şirket sözleşmesine, ortaklara ek ödeme yükümlülüğü ya da yan edim yükümlülüğü konabilir. Yan edim, örneğin belirli bir hizmeti sunmak veya belirli bir malı sağlamaktır. Bu yükümlülükler, ortakların şirkete sermaye dışında da bağlanmasını sağlar. Anonim şirkette ise pay sahibine, payının bedeli dışında bir borç yüklenemez. Anonim şirketin sermaye odaklı niteliği tam olarak burada görünür: pay sahibinin kim olduğundan çok, sermayeye ne kattığı önemlidir.
Sermaye, pay ve pay devri
Asgari sermaye ve ödeme düzeni
Anonim şirket için kanunda öngörülen asgari sermaye, limited şirkete göre daha yüksektir. Bu tutarlar zaman içinde yasal düzenlemelerle güncellenir. Kuruluş planı yapmadan önce güncel tutarı ve sermayenin ödenme koşullarını Ticaret Bakanlığı kaynaklarından kontrol etmeniz gerekir. Sermaye iki türde de nakdi olabileceği gibi, belirli kurallar çerçevesinde ayni sermaye (taşınmaz, araç, fikri hak gibi) olarak da konabilir.
Anonim şirkete özgü bir imkân daha vardır: kayıtlı sermaye sistemi. Bu sistemde yönetim kurulu, belirlenen tavan içinde genel kurul kararına gerek kalmadan sermaye artırabilir. Limited şirkette sermaye artırımı her zaman genel kurul kararı ve esas sözleşme değişikliği gerektirir.
Pay senedi ve esas sermaye payı
Anonim şirkette sermaye paylara bölünür ve bu paylar için pay senedi çıkarılabilir. Pay senetleri kıymetli evrak niteliğindedir. Nama ya da hamiline yazılı olabilirler. Esas sözleşmeyle oy veya kâr payında imtiyazlı paylar da oluşturulabilir.
Limited şirkette ise ortakların esas sermaye payı vardır. Bu pay için ispat amacıyla bir belge düzenlenebilir, ancak bu belge kıymetli evrak değildir. Yani limited şirket payı, anonim şirket payı gibi elden ele kolayca dolaşan bir araç olarak tasarlanmamıştır.
Pay devri
İki tür arasındaki en pratik fark pay devrinde ortaya çıkar.
- Limited şirkette esas sermaye payının devri için yazılı bir devir sözleşmesi gerekir ve tarafların imzaları noterce onaylanır. Şirket sözleşmesinde aksi öngörülmedikçe devir genel kurul onayına bağlıdır. Ardından pay defterine kayıt ve ticaret siciline tescil yapılır.
- Anonim şirkette devir genellikle daha esnektir. Senede bağlanmış paylar, türüne göre ciro ve teslimle devredilebilir. Nama yazılı paylarda esas sözleşmeyle devir kısıtlaması getirilebilir. Pay devirleri kural olarak ticaret siciline tescil edilmez. Pay defterine kayıt ise önemlidir.
Ortak yapısının sık değişmesi bekleniyorsa, örneğin yatırım turları planlanıyorsa, anonim şirketin bu esnekliği zaman ve işlem yükü açısından avantaj sağlar.
Halka arz
Payların borsada işlem görmesi ve halka arz yalnızca anonim şirketler için mümkündür. Limited şirket halka açılmak isterse önce tür değiştirerek anonim şirkete dönüşmesi gerekir.
Yönetim, temsil ve kurumsal yükümlülükler
Organlar
Anonim şirketin iki zorunlu organı vardır: genel kurul ve yönetim kurulu. Yönetim kurulu tek üyeli olabilir ve üyelerin pay sahibi olması şart değildir. Tüzel kişiler de yönetim kurulu üyesi olabilir. Bu durumda tüzel kişi adına bir gerçek kişi belirlenir ve tescil edilir. Böylece sermaye ile yönetim birbirinden ayrılabilir. Yatırımcılar pay sahibi olarak kalırken şirketi profesyonel bir kurul yönetebilir.
Limited şirkette ise organlar genel kurul ile müdür ya da müdürler kuruludur. Müdürler şirket dışından da atanabilir. Ancak ortaklardan en az birinin yönetim hakkına ve temsil yetkisine sahip olması gerekir. Bu kural, limited şirketin ortak odaklı yapısını yansıtır.
Genel kurul ve karar alma
Anonim şirket genel kurullarında çağrı, toplantı ve nisap kuralları daha ayrıntılı ve resmîdir. Mevzuatta sayılan belirli durumlarda toplantıda Bakanlık temsilcisi bulunması da gerekir. Limited şirkette genel kurul süreçleri görece sadedir. Bazı kararlar, toplantı yapılmadan yazılı onayla da alınabilir. Hangi kararın hangi nisapla alınacağı türlere göre farklılık gösterdiği için esas sözleşme hazırlanırken bu konuya dikkat etmek gerekir.
Ortaklıktan ayrılma
Limited şirkette kanun, ortağın haklı sebeple şirketten çıkmasına ya da genel kurul kararıyla çıkarılmasına imkân tanıyan mekanizmalar öngörür. Anonim şirkette pay sahibinin ayrılmasının olağan yolu, payını devretmektir. Ayrılma mekanizmasındaki bu fark, ortaklar arasında anlaşmazlık ihtimalini düşünen kurucular için önemlidir.
Denetim ve diğer yükümlülükler
Bağımsız denetim yükümlülüğü, şirket türünden çok büyüklük ölçütlerine bağlıdır. Aktif toplamı, net satış hasılatı ve çalışan sayısı için belirlenen eşikleri aşan anonim ve limited şirketler denetime tabi olabilir. Eşikler Cumhurbaşkanı kararlarıyla belirlenir ve değişebilir. Bağımsız denetime tabi şirketlerde internet sitesi yükümlülüğü gibi ek kurallar da gündeme gelir. Belirli büyüklüğe ulaşan anonim şirketler için ilgili mevzuatta ek yükümlülükler de bulunabilir.
Karşılaştırma tablosu: Anonim şirket ve limited şirket
| Kriter | Anonim Şirket (A.Ş.) | Limited Şirket (Ltd. Şti.) |
|---|---|---|
| Tabi olduğu kanun | 6102 sayılı TTK | 6102 sayılı TTK |
| En az ortak sayısı | Bir | Bir |
| En fazla ortak sayısı | Kanuni sınır yok | Elli |
| Asgari sermaye | Daha yüksek (güncel tutar Bakanlıkta) | Daha düşük (güncel tutar Bakanlıkta) |
| Pay belgesi | Pay senedi (kıymetli evrak) | İspat belgesi (kıymetli evrak değil) |
| Pay devri | Görece esnek, kural olarak tescil gerekmez | Noter onaylı sözleşme, genel kurul onayı, tescil |
| Yönetim organı | Yönetim kurulu (tek üye olabilir) | Müdür veya müdürler kurulu |
| Ortağın yönetimde yer alması | Zorunlu değil | En az bir ortak yönetim yetkisine sahip olmalı |
| Ortağın kamu borcu sorumluluğu | Kural olarak yok; kanuni temsilciler sorumlu olabilir | Sermaye payı oranında sorumluluk söz konusu olabilir |
| Ek ödeme ve yan edim | Öngörülemez | Sözleşmeyle öngörülebilir |
| Kayıtlı sermaye sistemi | Mümkün | Mümkün değil |
| Halka arz | Mümkün | Mümkün değil |
| Vergi türü | Kurumlar vergisi | Kurumlar vergisi |
Tablo genel bir çerçeve sunar. Esas sözleşmede yapılan düzenlemeler ve sektöre özgü mevzuat bu tablodaki bazı satırları sizin şirketiniz için değiştirebilir.
Limited, anonim ve şahıs şirketi farkları
"Limited, anonim ve şahıs şirketi farkları" araması, tür seçimindeki asıl soruyu gösterir: Sermaye şirketi mi, şahıs işletmesi mi? Günlük dilde "şahıs şirketi" denen yapı, hukuken çoğunlukla bir ferdi işletmedir ve sermaye şirketlerinden köklü biçimde ayrılır:
- Tüzel kişilik yoktur. İşletme ile sahibi hukuken aynı kişidir.
- Sorumluluk sınırsızdır. İşletme borçları için sahibinin kişisel malvarlığı da sorumludur.
- Vergilendirme farklıdır. Kazanç gelir vergisi kapsamında vergilendirilir ve gelir vergisi artan oranlı bir tarifeye sahiptir.
- Kuruluş ve kapanış daha sadedir. Asgari sermaye şartı yoktur, formaliteler azdır.
- Ortak alınamaz. Ortak eklemek için bir şirket türüne geçmek gerekir.
Şahıs işletmesi, düşük riskli ve küçük ölçekli işlerde hızlı bir başlangıç sağlayabilir. Ancak risk büyüdükçe, ortak ihtiyacı doğdukça veya kazanç arttıkça sermaye şirketleri gündeme gelir. Konunun hukuki boyutunu şahıs şirketi tüzel kişi mi yazımızda ayrıntılı ele aldık.
Hangi tür kimin için daha uygun?
Tek bir doğru cevap yoktur. Karar; ortak yapınıza, büyüme planınıza ve risk algınıza göre şekillenir. Genel eğilimleri şöyle özetleyebiliriz:
Limited şirket genellikle şu durumlarda tercih edilir:
- Ortak sayısı az ve yakın gelecekte değişmesi beklenmiyorsa,
- Ortaklar şirketi bizzat yönetecekse,
- Aile işletmesi ya da küçük ölçekli bir hizmet işi kuruluyorsa,
- Kuruluşta daha düşük bir sermayeyle başlamak isteniyorsa.
Anonim şirket genellikle şu durumlarda öne çıkar:
- Yatırım almak, yeni ortaklar eklemek veya çalışanlara pay vermek planlanıyorsa,
- Payların sık el değiştirmesi bekleniyorsa,
- Sermaye ile yönetimi ayırmak, profesyonel bir yönetim kurulu oluşturmak isteniyorsa,
- Uzun vadede halka arz hedefleniyorsa,
- Faaliyet alanı özel mevzuat gereği anonim şirket şartı arıyorsa. Bankacılık ve sigortacılık bu alanlara örnektir.
Karar vermeden önce kendinize şu soruları sorabilirsiniz:
- Önümüzdeki birkaç yılda ortak yapısı değişecek mi?
- Şirketi ortaklar mı yönetecek, yoksa dışarıdan yöneticiler mi?
- Ortakların kamu borçlarına karşı kişisel riskini ne kadar sınırlamak istiyorsunuz?
- Faaliyet alanınız belirli bir şirket türünü zorunlu kılıyor mu?
- Başlangıç sermayesi ve kuruluş bütçesi ne kadar?
Limited şirkette karar aşamasını derinleştirmek isterseniz ltd şirket kurmak yazımız iyi bir başlangıç olur. Türü belirledikten sonra şirket kuruluşu hizmetimiz ile belgelerinizi iletebilir, hangi adımın sizi beklediğini hesabınızdan takip edebilirsiniz. Tür seçiminize göre değişen kapsamları ve güncel ücretleri paketler ve fiyatlar sayfasında görebilirsiniz.
Sonuç
Anonim şirket ile limited şirket arasındaki fark, "hangisi daha iyi" sorusundan çok "hangisi bana uygun" sorusuyla ilgilidir. Limited şirket ortak odaklı, sade ve kapalı bir yapı sunar. Anonim şirket ise sermaye odaklıdır ve payların dolaşımına, büyümeye daha elverişlidir. Ortak yapınızı, büyüme planınızı ve risk tercihlerinizi netleştirdiğinizde seçim büyük ölçüde kendiliğinden ortaya çıkar. Kişisel ve vergisel sonuçlar için uzman görüşü almayı da ihmal etmeyin.
Kararınızı verdiyseniz, Türkiye'de şirket kuruluş danışmanlığı sayfamızdan süreci planlamaya başlayabilirsiniz.