Şahıs şirketi, vergi dairesine işe başlama başvurusu yapılarak kurulur. Başvuru çoğunlukla e-Devlet ya da İnternet Vergi Dairesi üzerinden başlatılır, ardından adres yoklaması, sicil kaydı ve sigortalılık tescili gibi adımlar gelir. Asıl belirleyici olan ise başvurudan önce vereceğiniz dört karardır: hangi faaliyeti yapacağınız, nerede çalışacağınız, hangi vergi usulüne tabi olacağınız ve esnaf mı, tacir mi, serbest meslek erbabı mı sayılacağınız.
Bu yazıda şahıs şirketi kurma sürecini adım adım anlatıyor, organizasyon, inşaat ve danışmanlık gibi farklı alanlarda sürecin nasıl değiştiğini ve aile işletmesi kurmak isteyenlerin hangi noktada şahıs şirketinin yetmeyebileceğini ele alıyoruz.
Şahıs şirketi nedir, kimler için uygundur?
Günlük dilde şahıs şirketi denen yapı, hukuken tek bir gerçek kişiye ait işletmedir. Ayrı bir tüzel kişilik yoktur; işletmenin hakları, borçları ve kazancı doğrudan işletme sahibine aittir. Bu nedenle işletme sahibi, işletme borçlarından kişisel malvarlığıyla da sorumludur. Limited ya da anonim şirketteki gibi ortaklık payı, genel kurul veya esas sözleşme bulunmaz.
Şahıs şirketi genellikle şu durumlarda tercih edilir:
- Tek başına faaliyet gösterecek, ortak almayı planlamayan girişimciler
- Faaliyet hacmi başlangıçta küçük olan, işi büyüdükçe yapıyı değiştirmeyi düşünenler
- Kuruluş ve yıllık yönetim yükünü sade tutmak isteyenler
- Serbest çalışan tasarımcı, yazılımcı, eğitmen, danışman gibi kendi emeğiyle hizmet verenler
- İnternetten satış, küçük ölçekli üretim veya hizmet işine başlamak isteyenler
Şahıs şirketinin unvanında Ltd. Şti. veya A.Ş. gibi kısaltmalar kullanılmaz; bu kısaltmalar sermaye şirketlerine aittir. Tacir olarak kaydolan kişinin ticaret unvanında adı ve soyadı yer alır, buna faaliyeti anlatan ek ifadeler eklenebilir.
Kurmadan önce vermeniz gereken dört karar
Başvuru formunu doldurmak kısa sürer; zaman alan ve sonradan değiştirmesi zahmetli olan kısım kararlardır. Aşağıdaki dört konuyu başvurudan önce netleştirmeniz süreci hızlandırır.
1. Faaliyet ve NACE kodu
Vergi dairesine yapacağınız başvuruda ana faaliyetinizi bir faaliyet koduyla bildirirsiniz. Bu kod; vergi yükümlülüklerinizi, hangi odaya kaydolacağınızı ve bazı durumlarda ruhsat ihtiyacınızı etkiler. Kodu seçerken yaptığınız işin gerçekte ne olduğuna odaklanın: aynı ürünü satmak, üretmek ya da aracılık etmek farklı kodlara karşılık gelebilir. Güncel listeyi faaliyet adıyla aramak için NACE kodları sorgulama sayfamızı kullanabilirsiniz.
2. İş yeri adresi
Şahıs şirketinin bir iş adresi olmalıdır ve bu adres vergi dairesi yoklamasına konu olabilir. Seçenekler genellikle şunlardır: kiralık iş yeri, kendi mülkünüz, faaliyete uygunsa ev adresiniz ya da sanal ofis. Ev adresi her faaliyet için uygun olmayabilir; örneğin müşteri kabul eden, stok tutan veya üretim yapan işler için ayrı bir yer gerekebilir. Fiziksel ofise ihtiyaç duymayan işler için sanal ofis seçeneklerimizi inceleyebilirsiniz.
3. Vergi usulü
Şahıs şirketi sahibi gelir vergisi mükellefidir. Kazancın nasıl tespit edileceği ise usule göre değişir:
- Basit usul: Belirli faaliyetler ve şartlar için öngörülen, kayıt yükü daha hafif bir yöntemdir. Kapsamı ve şartları zaman içinde değişebildiği için güncel durumu Gelir İdaresi Başkanlığı'ndan teyit etmeniz gerekir.
- Gerçek usul, işletme hesabı esası: Gelir ve giderlerin işletme defterine kaydedildiği, küçük ve orta ölçekli işletmelerde yaygın usuldür.
- Gerçek usul, bilanço esası: Ölçek büyüdükçe veya belirli sınırlar aşıldığında uygulanır; kayıt düzeni daha kapsamlıdır.
Bunlara ek olarak, faaliyetinize göre KDV mükellefiyeti, stopaj yükümlülükleri ve e-Fatura ya da e-Arşiv Fatura gibi elektronik belge düzenine geçiş konuları da gündeme gelir. Hangi usulün size uygun olduğu kişisel durumunuza bağlıdır; bu kararı vermeden önce profesyonel destek almanız yerinde olur.
4. Esnaf mı, tacir mi, serbest meslek mi?
Aynı tek kişilik işletme, faaliyetin niteliğine göre farklı bir kayıt düzenine tabi olur. Aşağıdaki tablo genel bir çerçeve sunar; sınır durumlar için ilgili oda veya vergi dairesiyle teyit edin.
| Özellik | Esnaf ve sanatkâr | Gerçek kişi tacir | Serbest meslek erbabı |
|---|---|---|---|
| Tipik faaliyet | Bedeni çalışması ağırlıklı, sermayesi sınırlı işler | Ticari işletmeyi esnaf sınırını aşan ölçekte işletme | Kişisel bilgi ve uzmanlığa dayalı, ticari nitelik taşımayan hizmet |
| Sicil | Esnaf ve sanatkâr sicili | Ticaret sicili | Ticaret ya da esnaf sicili kaydı genellikle gerekmez |
| Oda kaydı | İlgili esnaf ve sanatkâr odası | Ticaret odası veya ticaret ve sanayi odası | Faaliyete göre meslek kuruluşu gerekebilir |
| Kazanç türü | Ticari kazanç | Ticari kazanç | Serbest meslek kazancı |
| Belge | Fatura veya ilgili belgeler | Fatura | Serbest meslek makbuzu |
Bu ayrım önemlidir; çünkü yanlış sicile kayıt, ileride düzeltme işlemi gerektirebilir.
Şahıs şirketi nasıl kurulur? Adım adım süreç
Kararlarınızı verdikten sonra süreç genellikle şu sırayla ilerler:
- Belgeleri hazırlayın. Kimlik bilgileri, iş yeri adresine ilişkin kira sözleşmesi veya tapu bilgisi, gerekiyorsa sanal ofis sözleşmesi ve iletişim bilgileri.
- İşe başlama başvurusunu yapın. e-Devlet'te Gelir İdaresi Başkanlığı'nın işe başlama hizmeti ya da İnternet Vergi Dairesi üzerinden başvuru yapılır; faaliyet kodu, adres ve vergi usulü bu aşamada bildirilir. Başvuru ekranlarını adım adım görmek isterseniz e-Devlet üzerinden şahıs şirketi kurma kontrol listemize göz atabilirsiniz.
- Adres yoklamasına hazır olun. Vergi dairesi, bildirdiğiniz adreste faaliyet gösterilip gösterilmediğini yerinde kontrol edebilir. Adreste tabela, posta kutusu veya yetkili bir kişiye ulaşılabilir olması işinizi kolaylaştırır.
- Sicil ve oda kaydını kontrol edin. Vergi kaydının bilgileri ilgili sicile aktarılabilir; ancak kaydın tamamlandığını, oda kaydınızın oluştuğunu ve gerekiyorsa imza beyanı gibi ek işlemleri takip etmek sizin sorumluluğunuzdadır.
- Sigortalılık tescilini doğrulayın. Kendi adına çalışanlar için sigortalılık kaydı genellikle işe başlama bilgisiyle ilişkilendirilir. Kaydınızın oluşup oluşmadığını e-Devlet üzerinden kontrol edin; başka bir işte sigortalı çalışıyorsanız durumunuzu ayrıca değerlendirin.
- Vergi levhası ve belge düzeni. Vergi levhanızı sistemden alın, fatura veya serbest meslek makbuzu düzenine karar verin; elektronik belgeye geçiş yükümlülüğünüz olup olmadığını kontrol edin.
- Ruhsat ve izinler. Müşteri kabul eden veya belirli faaliyetlerde bulunan iş yerleri için belediyeden iş yeri açma ve çalışma ruhsatı gerekebilir; bazı sektörlerde ek bakanlık izinleri de söz konusudur.
- Banka hesabı ve tahsilat altyapısı. İşletme işlemlerini kişisel hesabınızdan ayırmak muhasebe takibini kolaylaştırır; kartlı satış yapacaksanız POS veya ödeme altyapısı kurulur.
Bu adımların sırası ve kapsamı faaliyetinize göre değişebilir. Hangi adımın sizi beklediğini tek ekrandan görmek ve danışman desteğiyle ilerlemek isterseniz şirket kuruluşu danışmanlığı hizmetimiz bu süreçte yanınızda olur.
Sektöre göre farklar: organizasyon, inşaat ve danışmanlık
Şahıs şirketi kurma süreci her sektörde aynı temele dayanır, ancak bazı alanlarda ek gereklilikler ortaya çıkar.
Organizasyon şirketi
Düğün, etkinlik, toplantı veya kurumsal organizasyon işlerinde faaliyet kodu seçimi kritik olur; çünkü organizasyon hizmeti, ekipman kiralama, yiyecek-içecek sunumu ve aracılık farklı kodlara girer. Yiyecek sunumu yapacaksanız gıda mevzuatı kapsamında ek kayıtlar, belirli mekânlarda etkinlik düzenleyecekseniz o mekânın izinleri gündeme gelir. Tur veya seyahat içeren organizasyonlar ise ayrı bir belgelendirme rejimine tabi olabilir; bu durumda ilgili bakanlığın güncel düzenlemesini kontrol edin.
İnşaat şirketi
İnşaat işleri şahıs şirketiyle yapılabilir, fakat yapı müteahhidi olarak çalışacaksanız Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı'nın yetki belgesi sistemine kayıt gerekir. Ayrıca inşaat işlerinde sorumluluk ve risk tutarları yüksek olduğundan, sınırsız kişisel sorumluluğun ne anlama geldiğini iyi tartmak gerekir. Taşeron olarak boya, tesisat veya elektrik gibi belirli kalemlerde çalışacak kişiler için şahıs şirketi daha sık tercih edilen bir başlangıçtır.
Danışmanlık şirketi
Danışmanlık hizmeti çoğu zaman serbest meslek faaliyeti olarak değerlendirilir; bu durumda ticaret siciline kayıt yerine vergi dairesi kaydı ve serbest meslek makbuzu düzeni öne çıkar. Ancak danışmanlığın yanında ürün satışı, yazılım lisansı veya aracılık gibi ticari işler de yapacaksanız ticari kazanç kapsamına girebilirsiniz. Ayrıca bazı danışmanlık alanları, kanunla düzenlenmiş meslek mensuplarına özgüdür; faaliyetinizin bu sınırlara girip girmediğini başvurudan önce kontrol edin.
Aile işletmesi ve ortaklık: şahıs şirketi ne zaman yetmez?
Şahıs şirketi tek bir kişiye aittir. Eşinizle, kardeşinizle veya ebeveyninizle birlikte iş kuracaksanız iki seçenekle karşılaşırsınız:
- İşletme tek kişi adına kurulur, diğer aile üyeleri çalışan olarak yer alır. Bu durumda sigorta, ücret ve sorumluluk konuları ayrıca düzenlenmelidir.
- Birden fazla kişi ortak olur. Bu, artık şahıs şirketi değildir; adi ortaklık, kollektif şirket veya limited şirket gibi bir yapı söz konusu olur. Adi ortaklığın sorumluluk ve vergi tarafını adi şirket rehberimizde ayrıntılı bulabilirsiniz.
Aile şirketi kurmayı düşünenler için asıl sorular şunlardır: Kâr nasıl paylaşılacak, karar kimde olacak, ortaklardan biri ayrılırsa ne olacak? Şahıs şirketinde bu soruların cevabı basittir, çünkü tek karar verici ve tek hak sahibi vardır. Paylaşımlı bir yapı istiyorsanız sermaye şirketlerini değerlendirmek daha sağlıklı olabilir.
Şahıs şirketinin yetmeyebileceği diğer durumlar:
- Yatırımcı almayı veya ileride pay devretmeyi planlıyorsanız
- Yüksek tutarlı sözleşmeler nedeniyle kişisel malvarlığınızı korumak istiyorsanız
- Bazı ihale veya kurumsal tedarik süreçlerinde sermaye şirketi şartı aranıyorsa
- Kazancınız arttıkça kurumlar vergisi ile gelir vergisi arasındaki farkı değerlendirmek istiyorsanız
Kuruluş sonrası ilk ay: atlanmaması gerekenler
Şahıs şirketi kurmak vergi levhasını almakla bitmez. İlk haftalarda şu konular yeni işletme sahiplerinin sık atladığı noktalardır:
- Beyanname takvimi: KDV, muhtasar ve geçici vergi gibi beyannamelerin hangilerinin sizi ilgilendirdiğini ve dönemlerini öğrenin. Gelir olmasa bile bazı beyannamelerin verilmesi gerekebilir.
- Defter tasdiki ve kayıt düzeni: Tabi olduğunuz usule göre defterlerinizin nasıl tutulacağını ve elektronik ortama geçiş zorunluluğunuz olup olmadığını netleştirin.
- Sigorta primleri: Sigortalılığınız başladıysa prim ödemelerinizi takip edin; prim borcu bazı haklarınızı etkileyebilir.
- Gelir ve gider takibi: Faturaları, tahsilatları ve giderleri düzenli kaydetmek dönem sonunda sürpriz yaşamamanızı sağlar. Bu takibi tek ekranda yapmak ve verileri muhasebe desteği aldığınız kişiyle paylaşmak için dijital ön muhasebe çözümümüze bakabilirsiniz.
- Destek ve istisnalar: Genç girişimci kazanç istisnası, KOSGEB programları veya bölgesel destekler gibi imkânların bir kısmı belirli bir başvuru süresine veya şartlara bağlıdır. Şartları ilgili kurumların resmî sayfalarından kontrol edin.
Maliyet ve süreyi ne belirler?
Şahıs şirketi açma maliyeti tek bir kalemden oluşmaz. Toplam bütçeyi etkileyen başlıca unsurlar şunlardır:
- Oda kaydı ve sicil işlemlerine ilişkin harç ve aidatlar
- İş yeri kirası, depozito veya sanal ofis bedeli
- Ruhsat ve izin süreçleri
- Muhasebe ve beyanname hizmeti
- Sigorta primleri
- Elektronik belge, yazar kasa veya POS gibi altyapı giderleri
Süre açısından en çok zaman alan kısımlar genellikle adres yoklaması, ruhsat işlemleri ve sektöre özel izinlerdir. Başvuru öncesi kararları net olan, belgeleri eksiksiz hazırlanan bir başvuru daha öngörülebilir ilerler.
Kuruluş paketlerinin içeriğini ve güncel ücretleri karşılaştırmak için paketler ve fiyatlar sayfamıza göz atabilirsiniz.
Sonuç
Şahıs şirketi kurmak, doğru kararlar verildiğinde sade ve hızlı ilerleyen bir süreçtir: faaliyet kodunu, iş adresini, vergi usulünü ve sicil türünü önceden belirlemek, başvurudan sonra yoklama, sicil ve sigorta kayıtlarını takip etmek ve ilk ayın yükümlülüklerini atlamamak işin özüdür. Sektörünüze özgü izinleri ve ileride ortak alma ihtimalini de baştan değerlendirmek, yapıyı sonradan değiştirme ihtiyacını azaltır. Kuruluş adımlarını danışman desteğiyle tek ekrandan takip etmek için şirket kuruluşu danışmanlığı sayfamızı inceleyebilirsiniz.