Adi şirket, iki veya daha fazla kişinin emeklerini ve mallarını ortak bir amaca ulaşmak için bir sözleşmeyle birleştirdiği, tüzel kişiliği olmayan ortaklık biçimidir. Yürürlükteki 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nda 'adi ortaklık' adıyla düzenlenir; ticaret siciline şirket olarak tescil edilmez ve ortaklar, ortaklık adına üstlenilen borçlardan üçüncü kişilere karşı kural olarak müteselsilen sorumludur. Kurulması kolaydır, ancak bu kolaylığın bedeli sorumluluk ve süreklilik konusunda ortaya çıkar.
Adi şirket nedir? Kavram ve temel unsurlar
Günlük dilde adi şirket, adi ortaklık ve bazen de iş ortaklığı ifadeleri aynı ilişkiyi anlatmak için kullanılır. Eski Borçlar Kanunu döneminde 'adi şirket' terimi kullanılıyordu; yeni kanunla birlikte 'adi ortaklık' terimine geçildi. Bu yüzden resmî metinlerde ikinci ifadeyle, gündelik konuşmada ve aramalarda ise çoğunlukla birinciyle karşılaşırsınız.
Adi şirketi anlamanın en kısa yolu, onu ticaret şirketleriyle karşılaştırmaktır. Limited veya anonim şirket kurulduğunda ortaklardan ayrı, kendi adına hak ve borç sahibi olabilen yeni bir kişi doğar. Adi şirkette böyle bir kişi yoktur; ortada yalnızca ortaklar ve onları birbirine bağlayan bir sözleşme vardır. Şirket kavramının hukuki anlamını ve işletmeden farkını merak ediyorsanız şirket nedir ve hukuki anlamı yazımız bu temeli ayrıntılı anlatıyor.
Kanun, adi ortaklığı bir tür 'genel çerçeve' olarak konumlandırır: Bir ortaklık, kanunla düzenlenmiş diğer ortaklık türlerinin ayırt edici özelliklerini taşımıyorsa adi ortaklık sayılır. Yani tescil edilmemiş, belirli bir şirket türüne uymayan birçok birliktelik, taraflar farkında olmasa bile adi ortaklık niteliği kazanabilir.
Adi şirketin unsurları
- En az iki ortak: Ortaklar gerçek kişi olabileceği gibi şirketler de olabilir. Tek kişiyle adi ortaklık kurulamaz.
- Ortaklık sözleşmesi: Kanun kural olarak özel bir şekil aramaz; sözlü hatta davranışlarla örtülü biçimde bile kurulabilir. Yine de ispat ve uyuşmazlıkların önlenmesi için yazılı sözleşme büyük önem taşır.
- Katılım payı: Her ortak bir katkıda bulunur. Bu katkı para, taşınır veya taşınmaz mal, alacak, bir malın kullanım hakkı ya da emek olabilir.
- Ortak amaç: Ortakların birlikte ulaşmak istediği bir hedef bulunur. Bu amacın mutlaka kazanç elde etmek olması gerekmez.
- Ortaklık iradesi: Tarafların eşit düzeyde, birlikte hareket etme ve sonuçlara birlikte katlanma iradesi taşıması gerekir. Basit bir alım satım veya hizmet ilişkisinden ortaklığı ayıran temel unsur budur.
Adi şirket hangi durumlarda karşımıza çıkar?
- Kamu ihalelerine birlikte giren inşaat veya hizmet firmalarının kurduğu iş ortaklıkları
- Tek bir projeyi birlikte yürüten serbest çalışanlar ya da ajanslar
- Belirli bir etkinlik için bir araya gelen organizasyon ekipleri
- İki üç kişinin birlikte işlettiği küçük ölçekli işletmeler
- Ortak bir taşınmazı birlikte işletip geliri paylaşan kişiler
Özellikle inşaat sektöründe ihale ortaklıkları yaygın olduğu için bu sektörde faaliyet planlıyorsanız inşaat şirketi kurmak yazımızda tür seçimi ve yetki belgesi konularına da göz atabilirsiniz.
Adi şirket ile ticaret şirketleri arasındaki farklar
Adi şirketin en çok karıştırıldığı türler kollektif şirket, şahıs şirketi ve sermaye şirketleridir. Aşağıdaki tablo temel farkları genel hatlarıyla özetler:
| Özellik | Adi şirket | Kollektif şirket | Limited şirket | Anonim şirket |
|---|---|---|---|---|
| Tüzel kişilik | Yok | Var | Var | Var |
| Ticaret siciline tescil | Ortaklık olarak tescil edilmez | Gerekir | Gerekir | Gerekir |
| Kuruluşta şekil | Kural olarak serbest, yazılı sözleşme önerilir | Yazılı sözleşme ve tescil | Yazılı şirket sözleşmesi ve tescil | Yazılı esas sözleşme ve tescil |
| Malvarlığının sahibi | Ortaklar (elbirliği mülkiyeti) | Şirket | Şirket | Şirket |
| Ortakların borçlardan sorumluluğu | Doğrudan, müteselsil ve sınırsız | Sınırsız; kural olarak önce şirkete başvurulur | Kural olarak taahhüt edilen sermayeyle sınırlı; kamu alacakları için özel kurallar var | Kural olarak pay bedeliyle sınırlı |
| Vergide kazancın beyanı | Ortaklar kendi payları üzerinden | Ortaklar kendi payları üzerinden | Şirket (kurumlar vergisi) | Şirket (kurumlar vergisi) |
Şahıs şirketi ise aslında tek kişinin sahibi olduğu bir ticari işletmedir; adi şirketten farkı, ortada bir ortaklık bulunmamasıdır. Bu konudaki kavram karışıklığını şahıs şirketi tüzel kişi mi yazımız netleştiriyor. Limited ve anonim şirket arasındaki sorumluluk, pay ve yönetim farkları için de anonim şirket ile limited şirket farkları rehberine başvurabilirsiniz.
Adi şirkette ortakların sorumluluğu ve ortaklık malvarlığı
Adi şirkete karar vermeden önce en dikkatli değerlendirilmesi gereken konu sorumluluktur, çünkü tüzel kişilik olmadığı için ortaklığın borçları doğrudan ortakların borcudur.
Elbirliği mülkiyeti
Ortaklığa mülkiyeti getirilen mallar ve ortaklık faaliyetiyle elde edilen varlıklar, aksi kararlaştırılmadıkça ortakların elbirliği mülkiyetine girer. Elbirliği mülkiyetinde ortakların her biri malın belirli bir yüzdesine değil, bütününe birlikte sahiptir. Bu nedenle bir ortak, ortaklık malları üzerinde tek başına satış ya da rehin gibi tasarruflarda bulunamaz; kural olarak tüm ortakların birlikte hareket etmesi gerekir.
Üçüncü kişilere karşı müteselsil sorumluluk
Ortaklar, birlikte ya da yetkili bir temsilci aracılığıyla üstlendikleri borçlardan üçüncü kişilere karşı müteselsilen sorumludur. Pratikte bunun anlamı şudur:
- Alacaklı, borcun tamamını ortaklardan herhangi birinden isteyebilir.
- Ortağın kişisel malvarlığı da bu borçlar için risk altındadır.
- Borcu ödeyen ortak, iç ilişkide diğer ortaklara payları oranında başvurabilir; ancak bu, alacaklıya karşı sorumluluğu sınırlamaz.
Kollektif şirketten farklı olarak burada alacaklının önce ortaklık malvarlığına başvurma zorunluluğu yoktur, çünkü ortaklığın ayrı bir malvarlığına sahip bir kişiliği bulunmaz.
Özen ve rekabet yasağı
Ortaklar, ortaklık işlerinde kendi işlerinde gösterdikleri özeni göstermekle yükümlüdür. Ayrıca bir ortak, ortaklığın amacını engelleyecek ya da ona zarar verecek işleri kendi hesabına veya başkası hesabına yapamaz. Bu yükümlülükler, özellikle aynı sektörde başka işleri de olan ortaklar için sözleşmede açıkça düzenlenmelidir.
Yönetim, temsil ve kâr-zarar paylaşımı
Kanun, adi ortaklıkta pek çok konuyu ortakların serbestçe kararlaştırmasına bırakır. Sözleşmede bir düzenleme yoksa kanundaki tamamlayıcı kurallar uygulanır.
- Yönetim hakkı: Sözleşme veya kararla yönetim bir ya da birkaç ortağa veya üçüncü bir kişiye bırakılmamışsa, bütün ortaklar ortaklığı yönetme hakkına sahiptir.
- Karar alma: Ortaklık kararları kural olarak oybirliğiyle alınır. Sözleşmede çoğunlukla karar alınabileceği öngörülmüşse, bu çoğunluk genellikle sermaye payına göre değil ortak sayısına göre hesaplanır.
- Temsil: Ortaklığın kendi adı olmadığı için işlemler ortaklar adına yapılır. Temsil yetkisi olan ortağın yaptığı işlemler diğer ortakları da bağlar; yetkinin kapsamının sözleşmede yazılı olması, hem ortaklar hem de karşı taraf için belirsizliği azaltır.
- Kâr ve zarar: Aksi kararlaştırılmamışsa her ortak, katkısının türü ve değeri ne olursa olsun kazanç ve zarara eşit oranda katılır. Bu nedenle farklı tutarlarda katkı veren ortakların paylaşım oranlarını mutlaka yazılı olarak belirlemesi gerekir.
- Bilgi alma ve denetim: Yönetimden uzak olan ortaklar da ortaklık işlerinin gidişatı hakkında bilgi alabilir, defter ve belgeleri inceleyebilir.
Adi şirket nasıl kurulur? Sözleşmeden vergi kaydına
Adi şirketin kurulması için ticaret sicilinde tescil gerekmez; ancak faaliyetin türüne göre başka resmî adımlar gündeme gelir. Genel bir yol haritası şöyledir:
- Amacı ve katkıları netleştirin. Ortaklığın ne yapacağını, ne kadar süreceğini ve her ortağın neyi getireceğini yazıya dökün.
- Yazılı ortaklık sözleşmesi hazırlayın. Kanun şekil şartı aramasa da yazılı sözleşme, uyuşmazlıklarda ispat aracıdır ve vergi dairesi, banka gibi kurumlar tarafından talep edilebilir. Bazı kurumlar imzaların onaylanmış olmasını isteyebilir; işlem yapacağınız kurumdan güncel şartları öğrenin.
- Vergi kaydını değerlendirin. Ticari faaliyet yürütülecekse ortaklık adına işe başlama bildirimi ve vergi kaydı gerekir. Güncel bilgi için Gelir İdaresi Başkanlığı kaynaklarına başvurabilirsiniz.
- İzin, ruhsat ve oda kayıtlarını kontrol edin. Faaliyet konusuna göre belediye ruhsatı, meslek odası ya da ticaret odası kaydı gibi adımlar gerekebilir.
- Sosyal güvenlik durumunu netleştirin. Ortakların ve varsa çalışanların sigortalılık durumu faaliyet türüne göre değişir; SGK'dan teyit almanız önerilir.
- Muhasebe düzenini kurun. Gelir-gider kaydı, fatura düzeni ve ortaklar arası hesapların şeffaf tutulması baştan planlanmalıdır.
Ortaklık sözleşmesinde bulunması gereken başlıklar
- Ortakların kimlik bilgileri ve ortaklığın amacı
- Her ortağın katılım payı, türü ve değeri
- Kâr ve zarar paylaşım oranları
- Yönetim ve temsil yetkisinin kimde olduğu ve sınırları
- Karar alma usulü (oybirliği veya çoğunluk)
- Yeni ortak alınması, ortağın çıkması ve çıkarılması
- Bir ortağın ölümü halinde ortaklığın mirasçılarla devam edip etmeyeceği
- Süre, sona erme halleri ve tasfiye yöntemi
- Uyuşmazlıkların çözüm yolu
Kanun metnine doğrudan ulaşmak isterseniz Mevzuat Bilgi Sistemi üzerinden Türk Borçlar Kanunu'nun adi ortaklık bölümünü inceleyebilirsiniz.
Vergi ve muhasebe açısından adi ortaklık
Adi ortaklığın tüzel kişiliği olmasa da vergi uygulamasında ortaklık adına kayıt açılması ve işlemlerin ortaklık adına yürütülmesi yaygındır. Genel çerçeve şöyle özetlenebilir:
- Ortaklık adına vergi kimlik numarası alınır, faturalar ortaklık adına düzenlenir ve defterler ortaklık adına tutulur.
- KDV ve stopaj gibi işlem bazlı vergiler genellikle ortaklık adına beyan edilir.
- Ortaklığın elde ettiği kazanç ise ortaklık düzeyinde değil, her ortağın kendi payı üzerinden beyan edilir. Ortaklardan biri şirketse, payını kendi kurumlar vergisi beyanında gösterir.
Bu yapı, limited ve anonim şirketlerden belirgin biçimde farklıdır; sermaye şirketlerinde kazanç şirket düzeyinde vergilendirilir. Hangi defter türünün tutulacağı, hangi beyannamelerin verileceği ve ortakların kişisel vergi durumu faaliyete ve gelir düzeyine göre değişir. Kişisel durumunuz için muhasebe ve vergi alanında profesyonel destek almanız önerilir.
Günlük kayıtları düzenli tutmak, ortaklar arasındaki güven açısından da kritiktir. Gelir ve giderleri, faturaları ve tahsilatları tek ekrandan izlemek isterseniz dijital ön muhasebe hizmetimiz bu düzeni kurmanıza yardımcı olur.
Adi şirket nasıl sona erer?
Adi şirket, kanunda sayılan hallerden biri gerçekleştiğinde sona erer. Başlıcaları şunlardır:
- Ortaklık amacının gerçekleşmesi veya gerçekleşmesinin imkânsız hale gelmesi
- Ortaklardan birinin ölümü (sözleşmede mirasçılarla devam edileceği kararlaştırılmamışsa)
- Ortaklardan birinin kısıtlanması veya iflası
- Ortakların oybirliğiyle sona erme kararı alması
- Sözleşmede belirlenen sürenin dolması
- Belirsiz süreli ortaklıklarda bir ortağın fesih bildirimi
- Haklı bir sebebin varlığı halinde mahkeme kararıyla fesih
Sona ermenin ardından tasfiye aşamasına geçilir. Bu aşamada ortaklık borçları ödenir, ortakların katılım payları iade edilir ve kalan bir kazanç varsa paylaştırılır; zarar varsa ortaklar arasında paylaşılır. Önemli bir nokta: Ortaklığın sona ermesi, üçüncü kişilere karşı doğmuş borçları ortadan kaldırmaz. Ortaklar, sona ermeden önce doğan borçlardan sorumlu olmaya devam eder. Vergi kaydının kapatılması da ayrıca yapılması gereken bir işlemdir.
Adi şirket mi, sermaye şirketi mi? Karar ölçütleri
Adi şirket, belirli koşullarda pratik ve esnek bir çözümdür; ancak her iş modeline uygun değildir. Aşağıdaki ölçütler kararınızı netleştirmenize yardımcı olabilir.
Adi şirket daha uygun olabilir, eğer:
- Tek bir proje veya sınırlı süreli bir iş için bir araya geliyorsanız
- Üstlenilecek borç ve ticari risk düşükse
- Ortaklar arasında yüksek güven ve net bir iş bölümü varsa
- Bir ihale gibi belirli bir işin gereği olarak geçici bir birliktelik kuruluyorsa
Sermaye şirketi daha uygun olabilir, eğer:
- Sürekli ve büyüyen bir ticari faaliyet planlıyorsanız
- Tedarikçi, kredi veya kira gibi yüksek tutarlı yükümlülükler üstlenecekseniz
- Kişisel malvarlığınızı ortaklık risklerinden ayırmak istiyorsanız
- Yatırımcı almayı, pay devretmeyi veya kurumsal müşterilerle çalışmayı hedefliyorsanız
- Bazı teşvik ve destek programlarının belirli şirket türlerini şart koşması ihtimali sizin için önemliyse
Adi şirketin doğrudan tür değiştirerek limited veya anonim şirkete dönüşmesi genellikle mümkün olmadığından, büyüme planı olan ortakların baştan bir sermaye şirketiyle başlamayı değerlendirmesi zaman kazandırabilir. Limited veya anonim şirket kurmaya karar verdiyseniz, şirket kuruluşu danışmanlık hizmetimizle hangi adımın sizi beklediğini panelden izleyerek süreci düzenli biçimde ilerletebilirsiniz.
Kuruluş maliyeti; şirket türüne, sermayeye ve bulunduğunuz şehre göre değişir. Paket içeriklerini ve güncel ücretleri paketler ve fiyatlar sayfasında karşılaştırabilirsiniz.
Sonuç
Adi şirket, tescil gerektirmeyen, kurulması kolay ve esnek bir ortaklık biçimidir; ancak tüzel kişilik olmaması, ortakları ortaklık borçlarından müteselsil ve sınırsız sorumlu hale getirir. Kısa süreli ve düşük riskli işler için mantıklı bir seçenek olabilirken, kalıcı ve büyümeye açık işlerde sermaye şirketleri daha güvenli bir çerçeve sunar. Hangi yapıyı seçerseniz seçin, yazılı bir sözleşme ve düzenli kayıt sizi ileride doğabilecek anlaşmazlıklardan korur.
Sorumluluğu sınırlı bir şirket yapısına geçmeyi düşünüyorsanız Türkiye'de şirket kuruluş danışmanlığı sayfamızdan sürece nasıl eşlik ettiğimizi inceleyebilirsiniz.