NACE kodu, bir işletmenin yürüttüğü ekonomik faaliyeti tanımlayan ve Avrupa'da ortak kullanılan istatistik sınıflamasına dayanan altı haneli faaliyet kodudur. Türkiye'de şahıs işletmesi ya da şirket kurarken vergi dairesi, ticaret sicili ve SGK kayıtlarında işletmenizin ne iş yaptığı bu kodla ifade edilir. Kısacası NACE kodu, işletmenizin resmî kayıtlardaki iş tanımıdır ve doğru seçilmesi kuruluştan sonraki pek çok adımı etkiler.
NACE Kodu Ne Anlama Gelir?
NACE, Fransızca Nomenclature statistique des activités économiques dans la Communauté européenne ifadesinin kısaltmasıdır. Türkçede Avrupa Topluluğu'nda Ekonomik Faaliyetlerin İstatistiki Sınıflaması olarak karşılanır. Birleşmiş Milletler'in uluslararası sınıflaması ISIC ile uyumlu, Avrupa ölçeğinde ayrıntılandırılmış bir sistemdir.
Türkiye bu sınıflamayı ulusal ihtiyaçlara göre uyarlayarak kullanır. Sınıflamanın istatistik tarafı Türkiye İstatistik Kurumu tarafından yürütülürken, vergi kayıtlarında kullanılan faaliyet kodu listeleri Gelir İdaresi Başkanlığı sistemlerinde yer alır. Bu nedenle aynı kavram için günlük dilde farklı isimler duyabilirsiniz:
- Faaliyet kodu: Vergi dairesi işlemlerinde en sık kullanılan ifade.
- NACE faaliyet kodu: Kodun kaynağını vurgulayan genel isim.
- İştigal konusu: Şirketin uğraştığı iş alanı; esas sözleşmedeki amaç ve konu maddesiyle bağlantılıdır.
- Ana faaliyet kodu: İşletmenin asıl gelirini elde ettiği faaliyeti gösteren kod.
NACE kodu bir kimlik numarası değildir. Vergi kimlik numarası işletmeyi vergi sisteminde, MERSİS numarası ise ticaret sicilinde tanımlar; NACE kodu ise işletmenin kim olduğunu değil, ne yaptığını anlatır. MERSİS numarasının ne olduğunu merak ediyorsanız MERSİS no nedir yazımız bu farkı ayrıntılı açıklıyor.
NACE Kodunun Yapısı: Altı Hane Nasıl Okunur?
NACE kodu genellikle iki haneli üç gruba ayrılarak yazılır: XX.XX.XX biçiminde. Her basamak bir öncekini daraltır; yani soldan sağa ilerledikçe faaliyet tanımı daha özel hâle gelir.
| Seviye | Gösterim | Ne anlatır? |
|---|---|---|
| Kısım | Harf | İmalat, inşaat, ticaret, bilgi ve iletişim gibi en geniş ekonomik alan |
| Bölüm | İlk iki hane | Kısım içindeki ana sektör |
| Grup | Üçüncü hane | Bölüm içindeki faaliyet grubu |
| Sınıf | Dördüncü hane | Avrupa düzeyinde ortak kullanılan en ayrıntılı seviye |
| Ulusal alt sınıf | Beşinci ve altıncı hane | Türkiye'ye özgü ayrıntı, faaliyetin tam tanımı |
Burada dikkat edilmesi gereken iki nokta var:
- Harf, kodun içinde yazılmaz. Kısım harfi yalnızca kodun hangi geniş alana ait olduğunu gösterir; vergi kayıtlarında gördüğünüz kod rakamlardan oluşur.
- İlk dört hane uluslararası, son iki hane ulusaldır. Bu yüzden yabancı bir kaynakta gördüğünüz dört haneli sınıf, Türkiye'deki altı haneli koda doğrudan karşılık gelmeyebilir; aynı sınıfın altında birden fazla ulusal kod bulunabilir.
Pratikte bu yapı, arama yaparken işinizi kolaylaştırır. Önce faaliyetinizin ait olduğu bölümü, ardından grubu ve sınıfı bulur, en sonda da işinizi en iyi tarif eden altı haneli kodu seçersiniz.
NACE Rev. 2 ve Rev. 2.1: Güncellemeler Neden Önemli?
NACE sınıflaması sabit değildir; ekonomideki değişimlere göre zaman zaman revize edilir. Uzun süre NACE Rev. 2 sürümü kullanıldı. Dijital hizmetlerin, platform ekonomisinin ve yeni iş modellerinin yaygınlaşmasıyla Avrupa düzeyinde NACE Rev. 2.1 güncellemesi hazırlandı ve Türkiye'de de bu sürüme uyum süreci gündeme geldi.
Revizyonlar işletmeler açısından şu anlama gelir:
- Bazı kodlar birleştirilebilir, bölünebilir ya da kaldırılabilir.
- Satış kanalına göre ayrılan faaliyetler (ör. internet üzerinden perakende satış) yeniden tanımlanabilir.
- Mevcut bir işletmenin kodu, yeni listede farklı bir karşılığa eşlenebilir.
Özellikle e-ticaret faaliyet kodlarında değişiklik olduğu için internetten satış yapmayı planlayanların eski listelere ya da eski rehberlere güvenmemesi önemlidir. Güncel kodları kod numarasıyla ya da faaliyet adıyla aramak için güncel NACE kodları sorgulama sayfamızı kullanabilirsiniz. Geçiş tarihleri ve hangi kodun neye dönüştüğü gibi kesin bilgiler için TÜİK ve GİB duyurularını takip etmek en sağlıklı yoldur.
NACE Kodu Nerelerde Kullanılır?
NACE kodu yalnızca bir istatistik etiketi değildir; işletmenizin pek çok resmî ve ticari kaydına yansır. Başlıca kullanım alanları şunlardır:
- Vergi dairesi kaydı: İşe başlama sırasında ana faaliyet kodu bildirilir. Vergi levhasında da işletmenin ana faaliyetine ilişkin bilgi yer alır.
- Ticaret sicili ve MERSİS: Şirket kuruluşunda faaliyet konuları sisteme girilir; esas sözleşmedeki amaç ve konu maddesi ile seçilen faaliyetlerin uyumlu olması beklenir.
- SGK işyeri tescili: İşçi çalıştıran işyerlerinde faaliyet bilgisi işyeri kaydına yansır.
- İş sağlığı ve güvenliği: İşyerinin tehlike sınıfı (az tehlikeli, tehlikeli, çok tehlikeli) faaliyet koduna göre belirlenir. Bu sınıf, iş güvenliği hizmetlerine ilişkin yükümlülükleri doğrudan etkiler.
- Meslek odası kaydı: Faaliyetin niteliği, hangi odaya (ticaret odası, sanayi odası ya da esnaf ve sanatkâr odası gibi) kaydolunacağını belirlemede rol oynar.
- Teşvik ve destek programları: Pek çok destek programı belirli sektörleri kapsar; uygunluk değerlendirmesinde faaliyet kodu temel ölçütlerden biridir.
- Ruhsat ve izinler: Bazı faaliyetler belediye ruhsatı ya da sektörel izin gerektirir; hangi iznin gerekeceği faaliyet tanımına bağlıdır.
- Bankalar, ihaleler ve ticari ilişkiler: Banka hesabı açarken, ihaleye katılırken ya da büyük firmalarla çalışırken faaliyet alanınızın kayıtlarla uyumlu olması sorgulanabilir.
Bu liste, NACE kodunun neden "sonra bakarız" denecek bir ayrıntı olmadığını gösteriyor. Yanlış ya da eksik seçilen bir kod, ileride düzeltme bildirimi, ek yazışma ve zaman kaybı anlamına gelebilir.
Ana Faaliyet Kodu ve Yan Faaliyet Kodları
İşletmeler çoğu zaman tek bir iş yapmaz. Örneğin hem ürün satan hem de bu ürünlerin kurulum hizmetini veren bir işletme düşünün. Bu durumda iki kavram öne çıkar:
Ana faaliyet kodu
İşletmenin asıl gelirini elde ettiği, en ağırlıklı faaliyetini gösterir. Vergi kayıtlarında tek bir ana faaliyet kodu bulunur ve tehlike sınıfı, oda kaydı gibi pek çok değerlendirme bu koda göre yapılır. Bu yüzden seçimi en dikkatli yapılması gereken koddur.
Yan (ek) faaliyet kodları
Ana faaliyetin yanında sürdürülen diğer işleri tanımlar. Gerektiğinde birden fazla yan faaliyet eklenebilir. Ancak "ileride belki yaparım" düşüncesiyle onlarca alakasız kod eklemek, işletmenin profilini bulanıklaştırabilir ve bazı durumlarda ek izin ya da açıklama gerektirebilir.
Şirketlerde bir de esas sözleşmedeki amaç ve konu maddesi vardır. Bu madde, şirketin hukuken hangi alanlarda faaliyet gösterebileceğini çerçeveler. NACE kodları ile bu madde birbirini tamamlar: Konu maddesi geniş bir çerçeve çizer, faaliyet kodu ise fiilî işi tanımlar. Yeni bir faaliyete başlarken bu iki kaydın uyumlu olup olmadığını kontrol etmek gerekir.
Doğru NACE Kodu Nasıl Seçilir?
Doğru kodu seçmek için faaliyet listesini baştan sona okumanız gerekmez. Aşağıdaki adımlar süreci düzenli hâle getirir:
- İşinizi tek cümleyle tarif edin. "Ne satıyorum ya da hangi hizmeti veriyorum, kime ve nasıl?" sorularının cevabı, arama yapacağınız anahtar kelimeleri verir.
- Gelirinizin çoğunun nereden geleceğini belirleyin. Ana faaliyet kodu bu cevaba göre seçilir.
- Önce geniş alanı, sonra ayrıntıyı bulun. Kısım ve bölüm düzeyinde doğru alana girdiğinizden emin olduktan sonra altı haneli kodlara inin.
- Kod açıklamasını dikkatle okuyun. Benzer görünen kodlar arasında toptan–perakende, imalat–ticaret ya da hizmet–satış ayrımı gibi önemli farklar olabilir.
- Sonuçlarını kontrol edin. Seçtiğiniz kodun tehlike sınıfını, gerektirebileceği izinleri ve hedeflediğiniz destek programlarıyla uyumunu önceden gözden geçirin.
- Güncel listeyi kullandığınızdan emin olun. Revizyonlardan sonra eski kodlar geçerliliğini yitirmiş olabilir.
Sık yapılan hatalar
- Satış kanalını faaliyetle karıştırmak: İnternetten satış yapmak, her zaman ayrı bir faaliyet anlamına gelmeyebilir; asıl belirleyici çoğu zaman satılan ürün ya da hizmettir. E-ticarete özel kod tercihlerini e-ticaret şirketi nasıl kurulur yazımızda ayrıca ele aldık.
- Üretimle ticareti ayırt etmemek: Ürünü kendiniz üretiyorsanız imalat, hazır alıp satıyorsanız ticaret kodları gündeme gelir. Bu fark, oda kaydını ve tehlike sınıfını değiştirebilir.
- Toptan ile perakendeyi karıştırmak: Satışın son tüketiciye mi, işletmelere mi yapıldığı farklı kod gruplarına işaret eder.
- Gereksiz yan faaliyet eklemek: İlgisiz kodlar profilinizi karmaşıklaştırır.
- Benzer işletmenin kodunu kopyalamak: Rakibinizin kodu, sizin iş modelinize birebir uymayabilir.
NACE Kodu Nasıl Öğrenilir ve Değiştirilir?
Mevcut kodunuzu öğrenmek
Faaliyetteki bir işletmenin ana faaliyet bilgisi genellikle vergi levhasında yer alır. Ayrıca vergi dairesinin dijital hizmetleri üzerinden mükellefiyet bilgilerinizi görüntüleyebilir, işletmenizin kayıtlı faaliyetlerini kontrol edebilirsiniz. Şirketlerde ticaret sicili kayıtları da faaliyet konusuna ilişkin bilgi içerir.
Kodu değiştirmek ya da yeni faaliyet eklemek
İşiniz zamanla değişebilir: Yeni bir ürün grubuna geçebilir, hizmet eklemeye başlayabilir ya da ana gelir kaynağınız farklılaşabilir. Bu durumda genel olarak şu konular gündeme gelir:
- Vergi dairesine değişiklik bildirimi: Ana ya da yan faaliyet değişikliği vergi kayıtlarına yansıtılır.
- Esas sözleşme kontrolü: Yeni faaliyet, şirketin amaç ve konu maddesinin kapsamında değilse esas sözleşme değişikliği ve tescil gerekebilir.
- SGK ve iş güvenliği etkisi: Ana faaliyet değişikliği tehlike sınıfını değiştirebilir; bu da iş güvenliği yükümlülüklerini etkileyebilir.
- Oda ve izin kayıtları: Faaliyetin niteliği değişirse oda kaydı ya da ruhsat durumu gözden geçirilmelidir.
Bildirim süreleri ve izlenecek usul işletmenin türüne ve değişikliğin kapsamına göre farklılaşabileceği için güncel kuralları ilgili kurumun resmî kaynaklarından kontrol etmek, kendi durumunuza özel değerlendirme için de profesyonel destek almak yerinde olur.
Şirket Kuruluşunda NACE Kodunu Planlamak
NACE kodu seçimi, kuruluş sürecinin başında verilen kararlardan biridir ve diğer kararlarla iç içedir. Şirket türü, ortaklık yapısı, iş adresi ve teşvik planı gibi konular faaliyet koduyla birlikte düşünüldüğünde süreç daha az sürprizle ilerler. Örneğin:
- Adres seçimi: Bazı faaliyetler fiziksel üretim alanı ya da ruhsatlı bir mekân gerektirirken, danışmanlık ve yazılım gibi faaliyetlerde yasal iş adresi ihtiyacı farklı yollarla karşılanabilir.
- Teşvik uygunluğu: Bir destek programından yararlanmayı hedefliyorsanız, faaliyet kodunuzun programın kapsadığı sektörler arasında olup olmadığını kuruluştan önce kontrol etmek önemlidir. Bu değerlendirme için teşvik ve destek danışmanlığı hizmetimizi inceleyebilirsiniz.
- Muhasebe düzeni: Faaliyetin niteliği, fatura türlerini ve gelir–gider takibinin nasıl kurgulanacağını etkiler.
Kuruluşa başlamadan önce elinizde faaliyetinizin kısa bir tarifi, ana ve olası yan faaliyetleriniz ile bunlara karşılık gelen güncel kodların bulunması, sonraki adımları hızlandırır. Kuruluş sürecinin hangi kalemlerden oluştuğunu ve hangi paketin ihtiyacınıza uyduğunu görmek için paketler ve fiyatlar sayfamıza göz atabilirsiniz.
Sonuç
NACE kodu, işletmenizin ne iş yaptığını resmî kayıtlarda tanımlayan altı haneli bir faaliyet kodudur; vergi, ticaret sicili, SGK, iş güvenliği, oda kaydı ve teşvik süreçlerinin hepsine dokunur. Doğru kodu seçmek için işinizi net tarif etmeniz, ana faaliyetinizi gelir ağırlığına göre belirlemeniz ve güncel listeyi kullanmanız yeterli bir başlangıçtır. Faaliyet kodu seçiminden tescile kadar kuruluş adımlarını tek yerden takip etmek isterseniz şirket kuruluşu danışmanlığı hizmetimiz ile sürecin her aşamasında yanınızdayız.