Ana sözleşme örnekleri arayanların çoğu aslında tek bir maddede zorlanır: şirketin amaç ve konusu. Bu yazıda e-ticaret, yazılım, danışmanlık, inşaat, gıda, dış ticaret ve organizasyon gibi sık kurulan alanlar için uyarlanabilir amaç ve konu maddesi örnekleri, maddeyi yazarken izlenecek adımlar ve en sık yapılan hatalar yer alıyor. Ana sözleşmenin tamamını madde madde görmek isterseniz şirket ana sözleşmesi örneği ve madde madde taslak yazımıza göz atabilirsiniz.
Ana sözleşme nedir, amaç ve konu maddesi neden önemlidir?
Ana sözleşme, sermaye şirketinin kuruluşunu ve işleyişini düzenleyen temel belgedir. Türk Ticaret Kanunu anonim şirketlerde bu belgeye esas sözleşme, limited şirketlerde şirket sözleşmesi der; günlük dilde ise ikisi için de ana sözleşme ifadesi kullanılır. Belgede ticaret unvanı, şirket merkezi, amaç ve konu, sermaye ve pay yapısı, yönetim organı ya da müdürler ve ilan şekli gibi temel bilgiler bulunur.
Bu maddeler arasında okurların en çok örneğe ihtiyaç duyduğu bölüm amaç ve konu maddesidir; çünkü şirketin hangi işleri yapacağını kalıcı biçimde kayda geçirir. Maddenin pratikte etkilediği başlıca alanlar şunlardır:
- Ticaret sicili kaydı: Şirketin ne iş yaptığı sicil kayıtlarında ve Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi ilanında bu maddeye göre görünür.
- Vergi kaydı ve faaliyet kodu: Vergi dairesindeki faaliyet bilgisi ile ana sözleşmedeki konu birbiriyle uyumlu olmalıdır.
- Banka, ihale ve bayilik süreçleri: Hesap açılışında, ihale dosyalarında ve bayilik ya da distribütörlük görüşmelerinde ana sözleşme istenebilir ve faaliyet alanına bakılır.
- İzin ve ruhsatlar: Bazı faaliyetlerde ilgili kurum, başvuruyu değerlendirirken şirket konusunun bu faaliyeti kapsayıp kapsamadığını kontrol eder.
- Teşvik ve destekler: Destek programlarında uygunluk çoğunlukla faaliyet alanı üzerinden değerlendirilir.
Eski uygulamada şirketin konusu dışında kalan işlemlerin geçersiz sayılabilmesi önemli bir riskti; yürürlükteki Türk Ticaret Kanunu ile bu yaklaşım büyük ölçüde yumuşatıldı. Yine de amaç ve konu maddesi, yukarıdaki pratik nedenlerle özenle yazılması gereken bir bölüm olmaya devam ediyor.
Amaç, konu ve NACE kodu arasındaki fark
Bu üç kavram sık karıştırılır. Türkiye'deki ana sözleşmelerde amaç ve konu genellikle tek bir madde başlığı altında yazılır; NACE kodu ise ayrı bir sınıflandırma bilgisidir.
| Kavram | Ne anlatır? | Nerede görünür? | Kısa örnek |
|---|---|---|---|
| Amaç | Şirketin genel ekonomik hedefi | Ana sözleşmenin amaç ve konu maddesinin giriş cümlesi | Yazılım ürünleri geliştirmek ve pazarlamak |
| Konu | Amaca ulaşmak için yapılacak somut faaliyetler | Amaç ve konu maddesinin alt bentleri | Mobil uygulama geliştirmek, lisanslamak, bakım hizmeti vermek |
| NACE kodu | Faaliyetin istatistiki sınıflandırma kodu | Sicil ve vergi kayıtları, kuruluş başvurusu | Ana faaliyete karşılık gelen altı haneli kod |
NACE kodu, ana faaliyetinizi standart bir sınıflandırmaya yerleştirir; amaç ve konu maddesi ise bu faaliyeti ve yan faaliyetleri sözlü olarak tanımlar. İkisi arasında çelişki olması, kuruluşta ya da sonrasında düzeltme talebine yol açabilir. Kod seçiminin nasıl yapıldığını somut bir örnek üzerinden görmek için e-ticaret NACE kodu seçme rehberimize bakabilirsiniz.
Amaç ve konu maddesi nasıl yazılır? Adım adım
İyi bir amaç ve konu maddesi, ne kadar uzun olduğuyla değil, şirketin gerçek faaliyetini ne kadar net anlattığıyla ölçülür. Aşağıdaki sıra, taslağı düzenli hazırlamanıza yardımcı olur:
- Ana faaliyeti tek cümlede tanımlayın. Şirketinizin gelirinin büyük kısmını hangi işten elde edeceğinizi yazın. Bu cümle maddenin omurgasıdır.
- Ana faaliyete uygun NACE kodunu belirleyin. Metni yazmadan önce kodu seçmek, ifadeleri kodla uyumlu kurmanızı kolaylaştırır.
- Yakın vadeli yan faaliyetleri ekleyin. Önümüzdeki dönemde makul olarak yapabileceğiniz işleri (ör. ithalat, eğitim, bakım hizmeti) bent olarak sıralayın.
- İzin ya da lisans gerektiren alanları ayrıca kontrol edin. Finans, sigorta, döviz, özel güvenlik, sağlık ve eğitim gibi alanlarda ayrı izin ya da ana sözleşme onayı gerekebilir. Güncel bilgi için Ticaret Bakanlığı ve ilgili düzenleyici kurumun duyurularını takip edin.
- Genel yetki bentlerini ekleyin. Taşınmaz edinme, kredi kullanma, marka tescili gibi destekleyici işlemler maddenin sonunda ayrı bentlerle yer alır.
- Eylem fiilleriyle, sade bir dil kullanın. Üretmek, satmak, ithal etmek, kiralamak, işletmek, danışmanlık vermek gibi fiiller ne yapacağınızı açıkça gösterir.
- Ticaret unvanıyla uyumu kontrol edin. Sermaye şirketlerinin unvanında işletme konusunu gösteren bir ibare bulunur; bu ibare ile amaç ve konu maddesi birbirini desteklemelidir.
Ana sözleşme, kuruluş başvurusu sırasında MERSİS üzerinden hazırlanır ve ticaret sicili müdürlüğünün incelemesinden geçer. Şirket kuruluşu danışmanlığı hizmetimizde amaç ve konu taslağınızı danışman desteğiyle gözden geçirebilir, hangi adımın sizi beklediğini hesabınızdan takip edebilirsiniz. Paketlerin kapsamını ve güncel ücretleri öğrenmek isterseniz paketler ve fiyatlar sayfasını inceleyebilirsiniz.
Sektörlere göre ana sözleşme amaç ve konu örnekleri
Aşağıdaki örnekler genel bilgi amaçlı taslaklardır. Kendi faaliyetinize göre sadeleştirip genişletebilirsiniz; ticaret sicili müdürlüğü inceleme sırasında farklı bir ifade de isteyebilir. Her örnek, ana sözleşmelerde yaygın olan şu giriş cümlesiyle başlar: Şirketin amaç ve konusu başlıca şunlardır:
E-ticaret şirketi için amaç ve konu örneği
a) Her türlü tüketim ürününün internet siteleri, mobil uygulamalar ve elektronik pazar yerleri üzerinden toptan ve perakende satışını yapmak. b) Satışa konu ürünleri yurt içinden ve yurt dışından tedarik etmek, ithal ve ihraç etmek. c) Elektronik ticaret faaliyeti için gerekli internet sitesi, yazılım, ödeme ve lojistik altyapısını kurmak, kiralamak ya da bu hizmetleri üçüncü kişilerden satın almak. d) Depolama, paketleme ve gönderim süreçlerini yürütmek veya bu hizmetleri dışarıdan temin etmek.
Satacağınız ürün grubunu (giyim, kozmetik, elektronik gibi) belirtmek, NACE koduyla uyumu kolaylaştırır. Gıda takviyesi, tıbbi cihaz veya kozmetik gibi bazı ürün gruplarında ayrıca kayıt ya da izin gerekebileceğini unutmayın.
Yazılım ve bilişim şirketi için örnek
a) Bilgisayar yazılımları, mobil uygulamalar ve web tabanlı platformlar geliştirmek; bunları satmak, lisanslamak, kiralamak ve abonelik modeliyle sunmak. b) Bilişim danışmanlığı, sistem entegrasyonu, bakım ve teknik destek hizmetleri vermek. c) Veri işleme, barındırma ve bulut tabanlı hizmetler sunmak. d) Geliştirilen ürünler için marka, patent, faydalı model ve telif haklarını tescil ettirmek, devretmek ve lisans vermek. e) Bilişim alanında araştırma ve geliştirme faaliyetleri yürütmek.
İleride bir teknoloji geliştirme bölgesinde faaliyet göstermeyi ya da Ar-Ge odaklı destek programlarına başvurmayı düşünüyorsanız, araştırma ve geliştirme bendini baştan eklemek işinizi kolaylaştırabilir.
Danışmanlık şirketi için örnek
a) İşletmelere yönetim, organizasyon, insan kaynakları, pazarlama ve strateji alanlarında danışmanlık hizmeti vermek. b) Pazar araştırması yapmak, fizibilite ve proje raporları hazırlamak. c) Faaliyet alanıyla ilgili eğitim, seminer ve çalıştaylar düzenlemek, yayın hazırlamak.
Danışmanlık geniş bir kavramdır. Kanunla yalnızca belirli meslek mensuplarına bırakılmış hizmetleri (ör. hukuki temsil, yasal defter tutma ve beyanname imzalama gibi) şirket konusuna eklemeden önce ilgili mevzuatı kontrol etmeniz gerekir.
İnşaat ve taahhüt şirketi için örnek
a) Konut, iş yeri, sanayi tesisi ve her türlü yapının inşaatını yapmak, yaptırmak; kat karşılığı inşaat sözleşmeleri akdetmek. b) Kamu ve özel sektör ihalelerine katılmak, taahhüt işleri üstlenmek. c) Tadilat, restorasyon, iç mimari uygulama ve peyzaj işleri yapmak. d) İnşaat malzemelerinin alım satımını, ithalatını ve ihracatını yapmak. e) İnşa ettiği bağımsız bölümleri satmak veya kiraya vermek.
Yapı işlerinde ana sözleşmenin yanı sıra Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı'nın düzenlediği yapı müteahhitliği yetki belgesi süreci de gündeme gelebilir; güncel koşulları bakanlığın resmî kaynaklarından takip edin.
Gıda, restoran ve kafe için örnek
a) Restoran, kafe, pastane ve benzeri yeme içme yerleri açmak ve işletmek; catering ve toplu yemek hizmeti vermek. b) Gıda ürünlerini üretmek, paketlemek, toptan ve perakende satmak. c) Ürünlerini paket servis ve çevrim içi sipariş platformları aracılığıyla satışa sunmak. d) Faaliyet için gerekli makine, ekipman ve hammaddeyi temin etmek, ithal etmek.
Gıda işletmelerinde ana sözleşmenin yanında gıda işletmesi kayıt ya da onay işlemleri ve belediye ruhsatı ayrıca gündeme gelir. Alkollü içki satışı düşünülüyorsa bunun için ayrı izin gerektiğini göz önünde bulundurun.
Dış ticaret şirketi için örnek
a) Mevzuatın izin verdiği her türlü malın ithalatını, ihracatını ve transit ticaretini yapmak. b) Yurt içi ve yurt dışı firmaların temsilciliğini, distribütörlüğünü ve bayiliğini üstlenmek. c) Gümrük, depolama ve lojistik hizmetlerini temin etmek. d) Yurt içi ve yurt dışı fuarlara katılmak, pazar araştırması yapmak.
İthal edilecek ürün grubunu belirtmek, ileride gümrük ve uygunluk belgeleri aşamasında açıklık sağlar.
Organizasyon ve etkinlik şirketi için örnek
a) Kongre, fuar, düğün, konser, lansman ve kurumsal etkinlikler düzenlemek. b) Etkinlikler için mekân, ses-ışık, sahne ve dekor ekipmanı kiralamak veya kiraya vermek. c) Etkinliklere bağlı ulaşım ve konaklama hizmetlerini temin etmek.
Bu sektöre özgü izinler ve tür seçimi için organizasyon şirketi nasıl kurulur rehberimize bakabilirsiniz.
Her ana sözleşmede kullanılan genel yetki bentleri
Sektör ne olursa olsun, amaç ve konu maddesinin sonunda şirketin faaliyetini destekleyen genel yetkiler sıralanır. Bunlar şirketin ana işi değil, ana işi yürütmek için gerekebilecek araçlardır. Yaygın örnekler:
Şirket, amaç ve konusunu gerçekleştirmek için: a) Taşınır ve taşınmaz mallar edinebilir, kiralayabilir, kiraya verebilir, satabilir; bunlar üzerinde ipotek, rehin ve diğer ayni hakları kurabilir ve kaldırabilir. b) Yurt içi ve yurt dışı kredi kuruluşlarından kredi kullanabilir. c) Marka, patent, ticaret unvanı, lisans ve benzeri fikri hakları edinebilir, kullanabilir ve devredebilir. d) Konusuyla ilgili kamu ve özel sektör ihalelerine katılabilir. e) Yurt içinde ve yurt dışında şube, irtibat bürosu ve temsilcilik açabilir. f) Yatırım hizmeti ve faaliyeti niteliğinde olmamak kaydıyla yerli ve yabancı şirketlere ortak olabilir.
Son bentteki kayıt gibi sınırlamalar önemlidir; şirketin konusu izin gerektiren finansal faaliyetlere kaymasın diye eklenir. Bağış yapma yetkisi gibi bentlerde ise şirket türüne göre genel kurul kararı ve sınırlar söz konusu olabilir.
Amaç ve konu maddesinde sık yapılan hatalar
Şirket kuruluşu amaç ve konu örnekleri incelendiğinde aynı hataların tekrarlandığı görülür. Taslağınızı bu listeye göre kontrol edebilirsiniz:
- Her şeyi kapsayan metin yazmak: Akla gelen tüm faaliyetleri sıralamak esneklik gibi görünür, ancak banka ve teşvik süreçlerinde soru işareti yaratabilir ve izin gerektiren bir faaliyeti farkında olmadan metne sokabilir.
- Aşırı dar yazmak: Yalnızca bugünkü işi yazmak, yeni bir iş koluna geçtiğinizde ana sözleşme değişikliği yapmanızı gerektirir.
- NACE koduyla çelişmek: Kod yazılımı gösterirken metnin ağırlıkla ticareti anlatması, kayıtlar arasında tutarsızlık yaratır.
- Başka bir şirketin metnini aynen kopyalamak: Aynı sektördeki bir şirketin ana sözleşmesi fikir verebilir; ama onun yan faaliyetleri ve izinleri sizinkilerle örtüşmeyebilir.
- Belirsiz ifadeler kullanmak: Her türlü iş ve işlemi yapmak gibi bentler, ne yapacağınızı anlatmaz.
- İzinli faaliyetleri araştırmadan eklemek: Finans, sigorta, döviz ya da özel güvenlik gibi alanlar, kuruluş aşamasında ek prosedürler doğurabilir.
- Unvan ile konu uyumsuzluğu: Unvanda inşaat ibaresi olup konuda inşaat faaliyetinin yer almaması gibi durumlar düzeltme talebine yol açabilir.
Faaliyet konusu sonradan değiştirilebilir mi?
Evet. Şirket konusunu genişletmek, daraltmak ya da tamamen değiştirmek ana sözleşme değişikliği (tadil) anlamına gelir. Genel hatlarıyla süreç şöyle işler: ortaklar genel kurulda değişiklik kararı alır, değişen maddenin yeni metni hazırlanır, karar ticaret sicili müdürlüğünde tescil edilir ve Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi'nde ilan edilir. Ardından vergi dairesindeki faaliyet bilgisinin ve gerekiyorsa NACE kodunun güncellenmesi gündeme gelir. Yeni faaliyet izin gerektiriyorsa ilgili kurum süreci de ayrıca yürütülür.
Değişiklik her zaman mümkün olsa da zaman ve masraf gerektirdiği için, kuruluşta önümüzdeki dönemi düşünerek dengeli bir metin yazmak daha pratiktir. Faaliyet konusunun destek programlarına uygunluğunuzu da etkileyebileceğini unutmayın; KOSGEB veya genç girişimci gibi programlara uygunluğunuzu teşvik ve destek danışmanlığı kapsamında değerlendirebilirsiniz. Kişisel durumunuza özgü hukuki ya da vergisel sonuçlar için profesyonel destek almanız yerinde olur.
Sonuç
Ana sözleşme örnekleri, özellikle amaç ve konu maddesi için iyi bir başlangıç noktasıdır; ancak en iyi metin, şirketinizin gerçek faaliyetini, NACE kodunu, unvanını ve izin gerekliliklerini birlikte gözeten metindir. Örnekleri kendi işinize göre uyarlayın, gereksiz genişlikten ve aşırı darlıktan kaçının, izinli alanları önceden kontrol edin.
Ana sözleşmenizi hazırlarken adımları tek yerden izlemek için şirket kuruluşu danışmanlığı hizmetimizi inceleyebilirsiniz.