ETTN sorgulama, bir e-Fatura, e-Arşiv fatura ya da başka bir elektronik belgeye atanmış Evrensel Tekil Tanımlama Numarası ile o belgenin kendisine, durumuna ve doğruluğuna ulaşma işlemidir. Genel kural olarak herkese açık tek bir "ETTN yaz, faturayı gör" ekranı yoktur; sorgu, belgenin taraflarının erişebildiği kanallarda yapılır: e-belge yazılımı ya da özel entegratör paneli, GİB portalı, belge üzerindeki karekod ve faturanın XML dosyası. Bu yazıda hangi kanalda neye bakacağınızı, sonucu nasıl okuyacağınızı ve en sık yapılan hataları adım adım ele alıyoruz.
ETTN nedir ve neden her e-belgede bulunur?
ETTN, Evrensel Tekil Tanımlama Numarası'nın kısaltmasıdır. Uluslararası UUID (evrensel benzersiz tanımlayıcı) biçimine dayanır ve belge oluşturulduğu anda yazılım, entegratör ya da portal tarafından otomatik üretilir. Kullanıcı bu numarayı seçmez, değiştirmez.
Biçimi her zaman aynıdır:
- Tirelerle birlikte 36 karakter uzunluğundadır.
- Karakterler 8-4-4-4-12 düzeninde beş gruba ayrılır (ör. xxxxxxxx-xxxx-xxxx-xxxx-xxxxxxxxxxxx).
- Yalnızca 0-9 rakamları ve a-f harfleri kullanılır; yani bir ETTN'de "o", "l" ya da "g" gibi harfler bulunmaz.
ETTN'nin varlık nedeni tekilliktir. Fatura numarası yalnızca düzenleyen işletme içinde tekildir; iki farklı işletme benzer numaralar kullanabilir. ETTN ise sistem genelinde tek bir belgeyi işaret eder. Bu sayede e-Fatura, e-Arşiv fatura, e-İrsaliye ve e-Serbest Meslek Makbuzu gibi belgeler gönderim, saklama, yanıt ve raporlama süreçlerinde karışıklığa yer bırakmadan izlenebilir. Kavramın senaryo, belge tipi ve karekodla birlikte nasıl bir bütün oluşturduğunu merak ediyorsanız e-Fatura ve e-Arşiv kavramlar rehberimize göz atabilirsiniz; bu yazı ise doğrudan sorgulama pratiğine odaklanıyor.
ETTN ile fatura numarası arasındaki fark
"e-fatura ID sorgulama" diye arama yapanların önemli bir kısmı aslında fatura numarasını arıyor. Karışıklığın kaynağı XML yapısıdır: UBL-TR biçimindeki bir faturada ID alanı fatura numarasını, UUID alanı ise ETTN'yi taşır. Aşağıdaki tablo dört temel tanımlayıcıyı karşılaştırır:
| Tanımlayıcı | Ne işe yarar? | Kim belirler? | Biçim | Nerede görünür? |
|---|---|---|---|---|
| ETTN | Belgeyi sistem genelinde tekil tanımlar | Yazılım/sistem, otomatik | 36 karakter, tireli | XML'de UUID alanı, belge görselinde, karekod içeriğinde |
| Fatura numarası | Düzenleyenin sıralı belge numarasıdır | Düzenleyenin seri tanımı | Seri ön eki, yıl ve sıra numarası | XML'de ID alanı, belge üst bilgisinde |
| Karekod | Belge özetini makinece okunur sunar | Sistem | Görsel kod | PDF ve çıktı üzerinde |
| VKN / TCKN | Satıcı ve alıcıyı tanımlar | Vergi idaresi / nüfus kaydı | 10 / 11 hane | Taraf bilgileri bölümünde |
Pratik sonuç şudur: Bir belgeyi karşı tarafa tarif ederken fatura numarası çoğu zaman yeterlidir; ama entegratör destek talebi, sistem kaydı eşleştirme ya da itiraz gibi işlemlerde ETTN'yi de paylaşmak belirsizliği ortadan kaldırır.
ETTN sorgulama nerede ve nasıl yapılır?
Sorgu kanalı, belgenin hangi tarafında durduğunuza göre değişir. GİB'in sunduğu ekranlar ve menü adları zaman içinde güncellenebileceği için en doğru bilgiyi Gelir İdaresi Başkanlığı ve e-Belge portalı üzerinden kontrol etmenizi öneririz.
Belgeyi düzenleyen taraf için
Faturayı siz kestiyseniz ETTN'yi en hızlı, belgeyi gönderdiğiniz yerde bulursunuz:
- E-belge yazılımınızın ya da entegratör panelinizin giden belgeler listesini açın.
- Arama alanına ETTN'yi kopyalayıp yapıştırın; elle yazmaktan kaçının.
- Sonuç gelmezse aynı belgeyi fatura numarası, tarih aralığı ya da alıcı VKN'si ile arayın.
- Belgeyi açtığınızda gönderim durumunu, alıcı yanıtını ve varsa hata mesajını not edin.
GİB e-Arşiv Portal üzerinden belge düzenleyen kullanıcılar da portaldaki düzenlenen belgeler listesinde ETTN ile kayıtlarını izleyebilir.
Belgeyi alan taraf için
Alıcı olarak e-Fatura mükellefiyseniz belge gelen kutunuza düşer; ETTN ile arama orada yapılır. E-Arşiv fatura aldıysanız belge size genellikle e-posta ya da düzenleyenin paylaştığı bir bağlantı ile ulaşır; bu durumda ETTN'yi belge görselinde veya ekteki XML'de görürsünüz. Belgenin size gerçekten o satıcıdan geldiğinden emin olmak istiyorsanız satıcının VKN'sini ve e-Fatura kayıt durumunu kontrol etmek iyi bir başlangıçtır; bu kontrolün adımlarını e-Fatura sorgulama rehberimizde bulabilirsiniz.
Karekod ve XML üzerinden
E-belge görselindeki karekod okutulduğunda belgenin özet bilgileri görüntülenir; bu içerikte genellikle ETTN, fatura numarası, tarih, taraf VKN/TCKN'leri ve tutar bilgileri yer alır. Doğrulamanın özü basittir: karekoddan okunan değerler ile belge üzerinde yazan değerler birebir aynı olmalıdır. Bir uyumsuzluk varsa belgeyi kayda almadan önce düzenleyenle iletişime geçin.
Elinizde yalnız XML dosyası varsa UUID alanını aramanız yeterlidir. XML'i güvenle açmanın yollarını e-Fatura XML görüntüleyici yazımızda ayrıntılı anlattık.
ETTN sorgulama sonucunu okumak: belge durumları
Sorgu sonucunda yalnızca belgeyi değil, belgenin yaşam döngüsündeki konumunu da görürsünüz. Yazılımdan yazılıma adlandırma değişse de temel durumlar benzerdir:
- Taslak: Belge henüz gönderilmemiştir. Taslağa ETTN atanmış olsa bile resmî olarak düzenlenmiş sayılmaz.
- Gönderim kuyruğunda / işleniyor: Belge entegratöre ya da sisteme iletilmiş, sonuç beklenmektedir.
- Alıcıya ulaştı: E-Fatura alıcının gelen kutusuna teslim edilmiştir.
- Kabul edildi / reddedildi: Ticari senaryoda alıcının verdiği yanıttır. Temel senaryoda böyle bir yanıt adımı bulunmaz.
- Hata: Belge şema, alıcı etiketi ya da benzeri bir nedenle iletilememiştir; hata mesajı sorunun yerini gösterir.
- İptal / itiraz: E-Arşiv ve e-Fatura için iptal ve itiraz kuralları farklıdır; süre ve yöntem için güncel GİB düzenlemelerine bakın.
Durumlardan birinde takılıyorsanız ETTN, entegratörün destek ekibine ya da mali müşavirinize vereceğiniz en net bilgidir. Belge hakkında nasıl işlem yapılacağı vergisel sonuç doğurabileceğinden kişisel durumunuz için bir meslek mensubundan görüş almanız yerinde olur.
ETTN'nin işe yaradığı günlük durumlar
ETTN sorgulama yalnızca sorun çıktığında akla gelse de gündelik muhasebe düzeninde sık kullanılır:
- Mükerrer kayıt kontrolü: Aynı gelen faturanın gider olarak iki kez kaydedilmesini önlemenin en sağlam yolu ETTN eşleştirmesidir; fatura numarası farklı satıcılarda tekrar edebilir.
- Cari mutabakat: Müşteri ya da tedarikçiyle bakiye uzlaşırken tartışmalı belgeyi ETTN ile işaret etmek yanlış anlamayı önler.
- İade ve düzeltme belgeleri: İade faturasında atıf yapılan asıl belgenin doğru tespit edilmesi için ETTN ve fatura numarası birlikte kontrol edilir.
- Destek ve itiraz süreçleri: Entegratöre, karşı tarafa ya da ilgili kanala yapılan başvurularda belgeyi tek anlamlı biçimde tanımlar.
- Mali müşavirle yazışma: "Geçen ayki fatura" yerine ETTN paylaşmak, dönem kapanışında soru-cevap süresini kısaltır.
Sık yapılan hatalar ve çözüm yolları
ETTN ile arama yapıp sonuç alamayan kullanıcıların sorunu çoğu zaman sistemde değil, girdidedir. Aşağıdaki kontrol listesi vakaların büyük kısmını çözer:
- Fatura numarasını ETTN alanına yazmak: Fatura numarası kısa ve okunaklıdır, ETTN 36 karakterdir. Arama alanının hangisini beklediğine bakın.
- Tireleri silmek ya da boşluk eklemek: PDF'ten kopyalarken baştaki veya sondaki boşluklar aramayı bozabilir. Yapıştırdıktan sonra karakter sayısını kontrol edin.
- Elle yazarken harf karıştırmak: ETTN'de yalnız 0-9 ve a-f bulunur. Yazdığınız değerde "o" ya da "l" varsa yanlış okumuşsunuzdur; doğrusu muhtemelen "0" veya "1"dir.
- Yanlış listede aramak: Kestiğiniz faturayı gelen kutusunda, aldığınız faturayı giden belgelerde aramak sık yapılan bir hatadır.
- Yanlış hesapta aramak: Birden fazla işletme ya da şube adına çalışıyorsanız doğru mükellef hesabında olduğunuzdan emin olun.
- Taslak belgeyi resmî belge sanmak: Taslağın ETTN'si karşı tarafta görünmez; belge gönderilmeden alıcı tarafında sorgu sonuç vermez.
Bu kontrollerden sonra hâlâ sonuç alamıyorsanız belgenin gerçekten gönderilip gönderilmediğini düzenleyen taraftan teyit edin. Belge size ulaşmadan ödeme ya da kayıt yapmamak, ileride düzeltme gerektirecek işlemlerin önüne geçer.
ETTN takibini kolaylaştıran düzen: ön muhasebe ile birlikte çalışmak
ETTN'yi aramak zorunda kalmanın en yaygın nedeni, belgenin bir yerde, kaydın başka bir yerde durmasıdır. Fatura entegratör panelinde, gider kaydı bir tabloda, cari hareket başka bir dosyada tutulduğunda her mutabakat ayrı bir sorgu gerektirir. Elektronik belgeler ile ön muhasebe kayıtları aynı yerde buluştuğunda ise belge ve kayıt arasındaki bağ baştan kurulmuş olur.
LEHTAR Finans bir ön muhasebe yazılımıdır; elektronik belgeleriniz GİB özel entegratörü üzerinden iletilir. Kestiğiniz e-Fatura ve e-Arşiv belgelerini e-dönüşüm modülümüzden düzenleyip gönderirsiniz; tedarikçilerinizden gelen belgeleri ise gelen e-faturalar ekranında görüntüler, yanıtlar ve gider kaydına aktarırsınız. Kayıtları siz girersiniz; dönem beyanı, defter ve tasdik işlemleri mali müşavirinizin sorumluluğunda kalır.
Hangi paketin e-belge hacminize uygun olduğunu ve güncel ücretleri paketler ve fiyatlar sayfamızda karşılaştırabilirsiniz.
Hangi araçla çalışırsanız çalışın, şu alışkanlıklar ETTN takibini kolaylaştırır:
- Gelen her faturayı kayda alırken ETTN'nin sistemde zaten kayıtlı olup olmadığına bakın.
- Ticari senaryodaki faturalara yanıtı geciktirmeyin; yanıt kuralları için güncel düzenlemeleri izleyin.
- Karşı tarafla yazışmalarda fatura numarasının yanına ETTN'yi de ekleyin.
- Dönem sonunda belge listesi ile kayıt listesini karşılaştırarak eksik ya da fazla belge kalmadığından emin olun.
Sonuç
ETTN, her e-belgenin değişmeyen kimliğidir; doğru kanalda, doğru biçimde arandığında belgeye, durumuna ve doğruluğuna saniyeler içinde ulaşmanızı sağlar. Sorgu sonuç vermediğinde önce girdiyi, sonra listeyi ve hesabı kontrol etmek çoğu sorunu çözer; vergisel sonuç doğurabilecek durumlarda ise mali müşavirinizin görüşünü almak en güvenli yoldur. E-belgelerinizi ve kayıtlarınızı aynı yerde izlemek için e-dönüşüm hizmetimizi inceleyebilirsiniz.