E-fatura sorgulama, aradığınız bilgiye göre üç ayrı işi anlatır. Birincisi, fatura keseceğiniz kişinin e-fatura mükellefi olup olmadığını ve etiketini kontrol etmektir. İkincisi, elinize geçen bir faturanın gerçek olup olmadığını karekod, ETTN ve fatura numarasıyla doğrulamaktır. Üçüncüsü, gönderdiğiniz ya da beklediğiniz faturanın sistemde hangi aşamada olduğunu izlemektir. Hangi sorguya ihtiyacınız olduğunu baştan ayırt ederseniz yanlış kanalda vakit kaybetmezsiniz. Yanlış belge türü seçmek gibi düzeltmesi zahmetli hatalardan da korunursunuz.
E-fatura sorgulama ne anlama gelir? Dört farklı ihtiyaç
Arama motoruna "e-fatura sorgulama", "fatura sorgulama" ya da "e-fatura kullanıcı sorgulama" yazan okurların çoğu aslında farklı sorulara yanıt arar. Aşağıdaki tablo bu ihtiyaçları ve hangi bilginin işe yaradığını özetler.
| İhtiyaç | Kim sorar? | Kullanılan bilgi | Tipik kanal |
|---|---|---|---|
| Alıcı e-fatura mükellefi mi? | Faturayı düzenleyen satıcı | VKN veya TCKN | GİB kayıtlı kullanıcı listesi, entegratör ya da yazılım |
| Alıcının etiketi (posta kutusu) nedir? | Satıcı | VKN ve etiket listesi | Kayıtlı kullanıcı listesi, entegratör sorgusu |
| Bu fatura gerçek mi? | Faturayı alan taraf | Karekod, ETTN, fatura numarası, XML | Karekod okuyucu, XML görüntüleme, gönderici teyidi |
| Fatura ulaştı mı, yanıtlandı mı? | Her iki taraf | ETTN, zarf durumu, uygulama yanıtı | Entegratör paneli, ön muhasebe yazılımı |
Bir de "fatura sorgulama" aramasıyla elektrik, su ya da telefon faturası borcunu öğrenmek isteyenler vardır. Bu yazı abonelik faturalarını değil, işletmeler arasındaki e-fatura ve e-arşiv belgelerini ele alır.
Alıcının e-fatura mükellefi olup olmadığını sorgulama
E-fatura ile e-arşiv fatura arasındaki seçimi alıcının durumu belirler. Alıcı GİB'in e-fatura sistemine kayıtlıysa belgeyi e-fatura olarak, kayıtlı değilse e-arşiv fatura olarak düzenlersiniz. Bu nedenle e-fatura mükellefiyeti sorgulaması, her yeni müşteride ve uzun süredir fatura kesmediğiniz müşterilerde ilk adım olmalıdır.
Sorgulama için alıcının vergi kimlik numarası (VKN) ya da şahıs işletmelerinde TC kimlik numarası yeterlidir. GİB'in kayıtlı kullanıcı listesinde unvanı, sisteme kayıt tarihini ve etiket bilgisini görürsünüz. Ekranların adım adım kullanımını ve sonuçların nasıl okunacağını GİB e-fatura mükellef sorgulama rehberimizde ayrıntılı anlattık. Burada sorgunun neden ve ne zaman tekrarlanması gerektiğine odaklanıyoruz.
Etiket sorgulama: GB ve PK farkı
E-fatura sisteminde her kullanıcının bir ya da birden fazla adresi vardır. Bunlara etiket denir. İki tür etiket karşınıza çıkar:
- Gönderici birim (GB) etiketi: Faturanın çıktığı adrestir. Genellikle
urn:mail:defaultgb@...biçimindedir. - Posta kutusu (PK) etiketi: Faturanın teslim edildiği adrestir. Genellikle
urn:mail:defaultpk@...biçimindedir.
Fatura gönderirken alıcının PK etiketini kullanırsınız. Bazı şirketlerde birden fazla posta kutusu bulunur. Örneğin şubeler ya da departmanlar için ayrı etiket tanımlanmış olabilir. Bu durumda hangi etiketi kullanacağınızı alıcıya sormak en güvenli yoldur. Yanlış etikete giden fatura teknik olarak alıcıya ulaşır. Ancak ilgili birim görmediği için ödeme gecikebilir ya da "fatura gelmedi" tartışması başlayabilir.
Sorguyu ne zaman tekrarlamalısınız?
Mükellefiyet ve etiket bilgisi kalıcı değildir. Bir işletme sonradan e-fatura sistemine geçebilir, entegratörünü değiştirebilir ya da etiketini güncelleyebilir. Şu durumlarda sorguyu yeniden yapmanız yerinde olur:
- Müşteriye ilk kez fatura keseceğinizde
- Uzun bir aradan sonra aynı müşteriye fatura düzenleyeceğinizde
- Gönderdiğiniz bir fatura hata ya da red yanıtı aldığında
- Müşteri unvan, adres veya şirket türü değişikliği bildirdiğinde
Gelen bir e-faturayı doğrulama: karekod, ETTN ve fatura numarası
Elinize PDF, e-posta eki ya da kâğıt çıktı olarak bir fatura geçtiğinde onun gerçekten elektronik sistem üzerinden düzenlenmiş bir belge olup olmadığını kontrol etmek isteyebilirsiniz. Bu kontrol özellikle yeni bir tedarikçiyle çalışırken önemlidir. Tutarın yüksek olduğu ya da ödeme bilgilerinin değiştiğinin bildirildiği durumlarda da gereklidir.
E-fatura karekod sorgulama
E-fatura ve e-arşiv fatura görüntülerinde genellikle bir karekod (QR kod) bulunur. Karekodun içinde gönderici ve alıcı VKN'si, fatura numarası, düzenleme tarihi, tutar bilgileri ve ETTN gibi temel alanlar yer alır. Karekodu okuttuğunuzda çıkan bilgileri belgenin üzerinde yazan bilgilerle karşılaştırırsınız. Tutar, tarih ya da VKN arasında bir uyumsuzluk varsa belge üzerinde oynanmış olabilir. Bu durumda göndericiyle doğrudan iletişime geçmelisiniz.
Karekodu okutmak için GİB'in duyurduğu e-belge karekod araçlarını ya da genel amaçlı karekod okuyucuları kullanabilirsiniz. Güncel resmî araçlar ve duyurular için Gelir İdaresi Başkanlığı ile GİB e-Belge sayfalarını kontrol etmeniz önerilir.
E-fatura ID (ETTN) sorgulama
ETTN, Evrensel Tekil Etiket Numarası'nın kısaltmasıdır ve her e-belgeye özgü kimlik numarasıdır. UUID biçimindedir. Tirelerle ayrılmış beş gruptan oluşur ve harf ile rakam içerir. "E-fatura ID sorgulama" diye aranan şey çoğunlukla bu numaradır.
ETTN iki yerde işinize yarar:
- Kendi sisteminizde arama: Gelen ya da giden kutunuzda ETTN ile arama yaparak belgenin gerçekten size ulaşıp ulaşmadığını görürsünüz. Size gönderilmiş bir e-fatura, gelen kutunuzda aynı ETTN ile bulunmalıdır.
- Karşı tarafla yazışma: "Faturayı gönderdik" diyen bir tedarikçiden ETTN istemek, sorunu hızla netleştirir. Fatura numarası benzer olabilir ama ETTN tekildir.
Fatura numarası yapısı
E-fatura numaraları belirli bir düzende oluşturulur. Başta işletmenin seçtiği üç karakterlik bir seri ön eki, ardından düzenleme yılı ve yıl içindeki sıra numarası gelir. Numarası bu yapıya uymayan bir "e-fatura" görüyorsanız belge elektronik sistem dışında hazırlanmış bir görüntü olabilir. Bu tek başına kesin bir sonuç değildir ama ek kontrol yapmanız için iyi bir uyarı işaretidir.
PDF değil XML esastır
E-faturanın hukuken geçerli hâli XML dosyasıdır. PDF ya da çıktı yalnızca görüntüsüdür. Şüpheli bir durumda göndericiden XML dosyasını isteyip açmak, karekoddan daha kapsamlı bir kontrol sağlar. XML dosyasının içindeki etiketlerin nasıl okunacağını e-fatura XML görüntüleme yazımızda bulabilirsiniz.
Gönderilen ya da beklenen e-faturanın durumunu sorgulama
E-fatura gönderildiği anda iş bitmez. Belge sizin entegratörünüzden GİB'e, oradan alıcının entegratörüne ve posta kutusuna ulaşır. Bu yolculuk bir "zarf" içinde gerçekleşir. Her aşamada durum bilgisi üretilir. Entegratörler ve yazılımlar bu durumları farklı adlarla gösterebilir. Mantık ise genellikle aynıdır:
| Aşama | Ne anlama gelir? | Yapılacak |
|---|---|---|
| Taslak / kuyrukta | Belge henüz gönderilmedi | Bilgileri kontrol edip gönderin |
| GİB'e iletildi | Zarf sisteme ulaştı, işleniyor | Bir süre bekleyin |
| Alıcıya ulaştı / başarılı | Belge alıcının posta kutusunda | Gerekirse alıcıya bilgi verin |
| Hata | Zarf ya da belge reddedildi | Hata kodunu okuyun, düzeltip yeniden düzenleyin |
Temel ve ticari fatura yanıtları
E-faturada iki senaryo vardır. Temel faturada alıcı sistem üzerinden kabul ya da red yanıtı vermez. Belge ulaştığında süreç tamamlanmış olur. Ticari faturada ise alıcı, mevzuatta belirlenen süre içinde kabul ya da red yanıtı gönderebilir. Durum sorgulamasında ticari faturalar için bu uygulama yanıtını da izlemeniz gerekir. Reddedilen bir faturanın ardından nasıl ilerleneceği somut duruma göre değişir. Emin olmadığınız durumlarda mali müşavirinizle görüşmeniz yerinde olur.
"Fatura gelmedi" durumunda kontrol sırası
Tedarikçi faturayı gönderdiğini söylüyor ama siz göremiyorsanız şu sırayla ilerleyin:
- Tedarikçiden faturanın ETTN'sini ve gönderim tarihini isteyin.
- Gelen kutunuzda ETTN ile arama yapın. Birden fazla posta kutunuz varsa hepsine bakın.
- Tedarikçinin hangi etikete gönderdiğini sorun. Eski ya da yanlış bir etiket kullanılmış olabilir.
- Faturanın e-fatura değil e-arşiv fatura olarak düzenlenip düzenlenmediğini teyit edin. E-arşiv faturalar posta kutusuna değil, genellikle e-postayla ya da başka bir yolla iletilir.
Gelen e-faturaları dağınık kanallarda değil tek bir panelde toplamak bu kontrolü hızlandırır. LEHTAR Finans'ta gelen e-faturalarınızı panelden görüntüleyip yanıtlayabilir, gider kaydına aktarabilirsiniz.
E-arşiv fatura, bilgi fişi ve e-irsaliye sorgulama
E-arşiv fatura sorgulama
E-arşiv faturalar, e-fatura sistemine kayıtlı olmayan alıcılara düzenlenir. Belge bir posta kutusuna düşmediği için alıcı genellikle e-posta, SMS bağlantısı ya da kâğıt çıktıyla bilgilendirilir. Bu belgelerin doğrulanmasında da karekod, ETTN ve fatura numarası kullanılır. Bireysel alıcıların adlarına düzenlenen e-arşiv faturaları görüntüleyebileceği resmî hizmetler zaman içinde değişebilir. Güncel kanalı GİB'in sayfalarından ya da e-Devlet üzerinden kontrol etmeniz en doğrusudur.
Bilgi fişi ile e-arşiv fatura sorgulama
Bazı satış noktalarında ödeme kaydedici cihazdan e-arşiv fatura düzenlendiğinde müşteriye bir bilgi fişi verilir. Bilgi fişi faturanın kendisi değildir. Faturanın düzenlendiğini gösteren ve onu bulmanıza yardımcı olan bir belgedir. Fişte genellikle fatura numarası, ETTN, karekod ya da faturaya erişim bağlantısı bulunur. Faturaya ulaşamıyorsanız önce satıcıdan faturanın gönderildiği e-posta adresini doğrulamasını isteyin. Ardından fişteki numarayla satıcının erişim kanalını kullanın.
E-irsaliye sorgulama
E-irsaliye, e-faturadan ayrı bir kayıt gerektirir. Bir işletmenin e-fatura mükellefi olması, e-irsaliye kullanıcısı olduğu anlamına gelmez. Bunun tersi de geçerlidir. Sevk irsaliyesi düzenlemeden önce alıcının e-irsaliye kaydını ve irsaliye için kullandığı etiketi ayrıca kontrol edin. Kayıtlı kullanıcı listelerinde e-fatura ve e-irsaliye bilgileri farklı kayıtlar olarak görünebilir. "E-irsaliye fatura sorgulama" araması yapan okurların sık karıştırdığı nokta da budur. İrsaliyeli fatura ile e-irsaliye farklı belgelerdir ve sorguları ayrı yürür.
E-fatura sorgulamada sık yapılan hatalar
Sorgulama basit görünür ama küçük dikkatsizlikler zincirleme sorunlara yol açabilir. En sık karşılaşılan hatalar şunlardır:
- Tek seferlik sorgu yapıp listeyi hiç güncellememek: Müşteri sonradan e-fatura sistemine geçmişse ona e-arşiv fatura kesmeye devam etmek düzeltme gerektirir.
- Unvan benzerliğine güvenmek: Aynı ya da benzer unvanlı birden fazla işletme olabilir. Sorguyu her zaman VKN veya TCKN ile yapın.
- GB etiketine fatura göndermek: Alıcının gönderici birim etiketi değil, posta kutusu etiketi kullanılır.
- PDF'i asıl belge sanmak: Görüntü kolayca düzenlenebilir. Şüphede XML'i ve karekodu kontrol edin.
- Durum bilgisini izlememek: "Gönder" düğmesine basmak faturanın ulaştığını göstermez. Hata durumundaki belgeler fark edilmezse alacak takibi aksar.
- Ticari faturada yanıtı kaçırmak: Red yanıtı gelen bir faturayı kapanmış saymak cari hesabınızda yanlış bakiyeye neden olur.
Sorgulama adımlarını günlük fatura akışınıza bağlamak
Sorguların çoğu, faturayı düzenlediğiniz ortamdan kopuk yürütüldüğünde zorlaşır. GİB listesinde bir sekme, entegratör panelinde bir sekme, e-postada başka bir sekme açık kalır. Bilgiler arasında elle taşıma yapılır. Bunun yerine şu düzeni kurmanız işinizi kolaylaştırır:
- Müşteri kartını açarken VKN'yi doğru girin. Mükellefiyet ve etiket bilgisini kartta not edin.
- Fatura düzenlerken belge türünü bu bilgiye göre seçin.
- Gönderdiğiniz belgelerin durumunu ve ticari faturalardaki yanıtları düzenli aralıklarla kontrol edin.
- Gelen faturaları ETTN ile arşivleyin. Ödeme öncesinde karekod ve tutar uyumuna bakın.
LEHTAR Finans ön muhasebe yazılımında satış faturalarınızı düzenleyip e-fatura ve e-arşiv belgelerinizi panelden gönderirsiniz. Elektronik belgeler GİB özel entegratörü üzerinden iletilir. Kayıtları siz girersiniz. Dönem beyanı ve resmî işlemler ise mali müşavirinizin sorumluluğundadır. Hangi paketin işletmenizin fatura hacmine uyduğunu görmek için paketler ve fiyatlar sayfasına göz atabilirsiniz.
Sorgulama sonuçlarının vergisel sonuçları her işletmede farklı olabilir. Yanlış belge türüyle düzenlenmiş bir fatura ya da reddedilen bir ticari fatura söz konusuysa izlenecek yol için mali müşavirinizden destek almanız önerilir.
Sonuç
E-fatura sorgulamayı üç soruya ayırın: alıcı kim ve hangi etiketi kullanıyor, bu belge gerçek mi, fatura nerede? Bu üç kontrolü düzenli yaparsanız yanlış belge türü, kaybolan fatura ve sahte belge risklerini büyük ölçüde azaltırsınız. E-fatura, e-arşiv, e-irsaliye ve e-SMM belgelerinizi tek panelden yönetmek için e-dönüşüm sayfamızı inceleyebilirsiniz.