E-arşiv fatura, e-fatura sistemine kayıtlı olmayan alıcılara (tüketiciler ve e-fatura kullanıcısı olmayan işletmeler) elektronik ortamda düzenlenen, alıcıya elektronik ya da kâğıt olarak teslim edilebilen ve bilgileri Gelir İdaresi Başkanlığı'na (GİB) raporlanan faturadır. Hukuki niteliği kâğıt faturayla aynıdır; farkı, oluşturulma, saklanma ve idareye bildirilme biçimindedir. Bu yazıda e-arşiv faturanın ne olduğunu, örnek bir belgede hangi alanların bulunduğunu, e-fatura mükellefine neden kesilmemesi gerektiğini ve hatalı bir belgeye nasıl itiraz edildiğini adım adım anlatıyoruz.
E-arşiv fatura nedir? Temel kavramlar
“E-arşiv” sözcüğü iki şeyi birden anlatır: Bir yanda e-arşiv fatura adı verilen belge türü, öbür yanda bu belgelerin elektronik olarak oluşturulup saklanmasını ve raporlanmasını düzenleyen e-arşiv uygulaması. Günlük dilde ikisi sıkça karıştırılır, ancak işletme açısından önemli olan şudur: E-arşiv uygulamasına dahil olan bir mükellef, e-fatura kullanıcısı olmayan alıcılarına kural olarak kâğıt fatura yerine e-arşiv fatura düzenler.
Konuyu anlamak için bilinmesi gereken birkaç temel kavram var:
- ETTN (Evrensel Tekil Tanımlama Numarası): Her elektronik belgeye verilen benzersiz kimlik numarasıdır. Belgenin doğrulanması ve takibi bu numarayla yapılır.
- Raporlama: Düzenlenen e-arşiv faturaların bilgileri belirli aralıklarla GİB'e bildirilir. E-faturadan farklı olarak belge alıcıya GİB sistemi üzerinden gitmez; idare, belgeyi rapor aracılığıyla öğrenir.
- Teslim yöntemi: Alıcı isterse fatura e-posta gibi elektronik bir yolla, isterse kâğıda basılmış hâliyle teslim edilir. Kâğıda basılmış e-arşiv fatura da elektronik belgenin bir çıktısıdır; ayrı bir kâğıt fatura sayılmaz.
- Kanal: E-arşiv fatura GİB'in e-Arşiv Portal'ı, bir GİB özel entegratörü ya da entegratörle bağlantılı bir ön muhasebe yazılımı üzerinden düzenlenebilir.
E-arşiv uygulamasına kimlerin geçmek zorunda olduğu; ciro, sektör ve internet satışı gibi ölçütlere bağlıdır ve bu ölçütler zaman içinde güncellenir. Kendi durumunuz için GİB'in güncel duyurularını ve GİB resmî sitesini takip etmeniz, gerekirse mali müşavirinizle görüşmeniz en sağlıklı yoldur.
E-fatura ile e-arşiv fatura arasındaki fark
“E-fatura e-arşiv nedir” sorusu genellikle bu iki belgenin birbirinin yerine geçip geçemeyeceği merakından doğar. Kısa yanıt: Geçemez. Hangisinin düzenleneceğini satıcının tercihi değil, alıcının e-fatura sistemine kayıtlı olup olmadığı belirler.
| Özellik | E-fatura | E-arşiv fatura |
|---|---|---|
| Alıcı | E-fatura sistemine kayıtlı kullanıcı | Kayıtlı olmayan işletme ya da tüketici |
| İletim | GİB sistemi üzerinden alıcının posta kutusuna | Alıcıya e-posta, bağlantı ya da kâğıt çıktı ile |
| İdareye bildirim | Belge GİB üzerinden geçtiği için anlık | Periyodik e-arşiv raporuyla |
| Kabul / red | Ticari senaryoda sistem üzerinden yanıt verilebilir | Sistem içinde kabul/red mekanizması yoktur |
| Kâğıda basma | Gerekmez, belge elektronik dolaşır | Alıcı isterse basılı çıktı verilebilir |
| Ortak nokta | ETTN, elektronik imza/mühür, elektronik saklama | ETTN, elektronik imza/mühür, elektronik saklama |
Tablodaki en kritik satır ilk satırdır. Aynı gün içinde bir müşterinize e-fatura, bir başkasına e-arşiv fatura düzenlemeniz son derece olağandır; ikisini de tek panelden yönetmek bu yüzden işinizi kolaylaştırır.
E-fatura mükellefine e-arşiv fatura kesilir mi?
Hayır, kural olarak kesilmez. Alıcı e-fatura sistemine kayıtlıysa, ona düzenlenecek belge e-fatura olmalıdır. E-arşiv fatura yalnızca kayıtlı olmayan alıcılar içindir. Bu nedenle “e-fatura mükellefine e-arşiv fatura kesilebilir mi” sorusunun yanıtı, belge düzenlemeden önce alıcının kayıt durumunun kontrol edilmesi gerektiğidir.
Kontrol, GİB'in kayıtlı kullanıcı listesi üzerinden alıcının vergi kimlik numarası ya da T.C. kimlik numarasıyla yapılır. Listede görünen alıcının hangi tarihten itibaren kayıtlı olduğu ve hangi posta kutusu etiketini kullandığı da önemlidir. Bu sorgunun nasıl yapıldığını ve sonucun nasıl okunduğunu e-fatura mükellefiyet sorgulama rehberimizde ayrıntılı anlattık.
Yanlış belge türü düzenlenirse ne olur?
İlgili düzenlemelerde, e-fatura düzenlenmesi gereken bir alıcıya başka türde fatura verilmesi hâlinde faturanın hiç düzenlenmemiş sayılabileceği ve usulsüzlük cezası gündeme gelebileceği belirtilir. Cezanın türü ve kapsamı mevzuattaki güncel hükümlere göre değişebileceği için kesin bir tutar ya da sonuç söylemek doğru olmaz. Böyle bir hata fark ettiğinizde yapılacak düzeltmenin yolu (iptal, yeniden düzenleme vb.) somut duruma bağlıdır; mali müşavirinizle birlikte değerlendirmeniz önerilir.
Uygulamada en sık rastlanan hata nedenleri şunlardır:
- Müşteri kartının aylar önce açılmış olması ve alıcının sonradan e-fatura sistemine geçmiş olması,
- Şahıs işletmesi sahibinin T.C. kimlik numarasıyla sorgu yapılmaması,
- Toplu faturalama sırasında alıcıların tek tek kontrol edilmemesi,
- Alıcının sözlü beyanına güvenilip kayıt sorgusunun atlanması.
E-arşiv fatura örneği: Belgede hangi alanlar bulunur?
“E-arşiv fatura örneği” ya da “e-arşiv fatura örneği pdf” diye arama yapanların çoğu, aldıkları ya da düzenleyecekleri belgenin eksiksiz olup olmadığını anlamak ister. Elektronik bir e-arşiv faturanın görsel çıktısında genellikle şu alanlar yer alır:
- Belge başlığı: Belgenin e-arşiv fatura olduğunu gösteren ibare.
- Satıcı bilgileri: Unvan ya da ad soyad, adres, vergi dairesi ve vergi kimlik numarası; varsa ticaret sicil ve MERSİS bilgileri.
- Alıcı bilgileri: Ad soyad ya da unvan, adres; vergi mükellefiyse vergi dairesi ve vergi numarası, değilse T.C. kimlik numarası.
- Fatura numarası: Seri, yıl ve sıra numarasından oluşan, düzenleyene özgü numara.
- Düzenleme tarihi ve uygulamada çoğu zaman düzenleme saati.
- ETTN: Belgenin benzersiz kimlik numarası.
- Mal ve hizmet satırları: Cinsi, miktarı, birim fiyatı, satır tutarı ve varsa iskonto.
- Vergi bilgileri: KDV oranı ve tutarı, varsa tevkifat ve diğer vergiler.
- Toplamlar: Vergiler hariç tutar, vergi toplamı ve ödenecek tutar; çoğu belgede tutarın yazıyla gösterimi.
- Karekod ya da barkod: Belgenin doğrulanmasını kolaylaştıran kod.
Belge irsaliye yerine geçecek şekilde düzenleniyorsa bunu belirten ibarenin de bulunması gerekir. PDF, elektronik faturanın yalnızca okunabilir bir görüntüsüdür; esas belge, imzalı XML dosyasıdır. Bir PDF'in gerçekten düzenlenmiş bir e-arşiv faturaya ait olup olmadığını anlamak için ETTN ve karekod üzerinden doğrulama yapılır; bu adımları e-arşiv fatura görüntüleme, doğrulama ve saklama rehberimizde bulabilirsiniz.
İnternet satışlarında ek bilgiler
İnternet üzerinden yapılan satışlarda düzenlenen e-arşiv faturalarda, satışın internet üzerinden yapıldığını belirten ibare, satışın yapıldığı web adresi, ödeme şekli ve tarihi, gönderim tarihi ve taşıyıcı bilgisi gibi ek alanlar da yer alır. E-ticaret yapıyorsanız şablonunuzun bu alanları desteklediğinden emin olun.
Basit usul ve vergi mükellefi olmayan alıcılar
“Basit usul e-arşiv fatura örneği” araması iki farklı durumu kapsar ve bunları ayırmak gerekir.
Basit usule tabi bir esnafa satış yapıyorsanız: Alıcı e-fatura sistemine kayıtlı değilse ona e-arşiv fatura düzenlersiniz. Alıcı bölümüne esnafın adı soyadı ile vergi dairesi ve vergi kimlik numarası (şahıslarda bu genellikle T.C. kimlik numarasıyla eşleşir) yazılır. Belgenin içeriği diğer e-arşiv faturalardan farklı değildir.
Basit usule tabi esnafın kendisiyseniz: Basit usulde belge düzeni gerçek usule göre farklıdır ve e-belge yükümlülükleri ile gönüllü geçiş imkânları ayrıca düzenlenmiştir. Hangi belgeyi düzenlemeniz gerektiğini, e-arşiv uygulamasına dahil olup olmadığınızı GİB'in güncel düzenlemelerinden ya da mali müşavirinizden teyit etmeniz gerekir.
Vergi mükellefi olmayan tüketiciler: Bireysel müşteriye düzenlenen e-arşiv faturada alıcının adı soyadı ve T.C. kimlik numarası yer alır. Bazı satışlarda kimlik numarası alınamadığı durumlara ilişkin özel uygulamalar bulunur; bu kuralların güncel hâli için GİB duyurularına bakmak gerekir.
E-arşiv faturaya itiraz ve iptal
E-fatura ticari senaryosunda alıcı belgeyi sistem üzerinden reddedebilir. E-arşiv faturada ise böyle bir sistem içi “red” düğmesi yoktur. Bu, hatalı bir e-arşiv faturanın kalıcı olduğu anlamına gelmez; yalnızca düzeltme yolları farklıdır.
Alıcı olarak itiraz
Size düzenlenen e-arşiv faturada tutar, miktar, unvan ya da vergi numarası hatası varsa:
- Önce satıcıyla iletişime geçip hatayı yazılı olarak bildirin.
- Ticari ilişkilerde faturaya itiraz için kanunda kısa bir süre öngörülür; bu süreyi kaçırmamak için itirazınızı geciktirmeyin.
- İtirazın ispatlanabilir olması için noter, iadeli taahhütlü posta ya da kayıtlı elektronik posta (KEP) gibi yollar tercih edilir.
- GİB'in e-belge altyapısında e-arşiv faturalar için tanımlı itiraz ya da iptal talebi süreçleri de bulunabilir; güncel işleyişi GİB'in resmî kaynaklarından kontrol edin.
Satıcı olarak iptal ve düzeltme
Hatalı bir e-arşiv faturayı düzeltmenin yolu, belgenin ne zaman ve hangi kanaldan düzenlendiğine, raporlanıp raporlanmadığına göre değişir. Bazı durumlarda belge iptal edilip doğrusu yeniden düzenlenir; bazı durumlarda iade ya da fark faturası gerekir. İptal işlemleri belirli sürelere ve koşullara bağlı olduğundan, kullandığınız portal ya da entegratörün kurallarını ve GİB'in güncel düzenlemesini birlikte değerlendirin. Muhasebe kaydını etkileyen düzeltmelerde mali müşavirinizin görüşünü almak, dönem sonunda tutarsızlık yaşamamanızı sağlar.
E-arşiv fatura düzenleme sürecini düzenli tutmak
E-arşiv fatura düzenleme işi teknik olarak birkaç tıklamadır; asıl zorluk, doğru alıcıya doğru belgeyi, eksiksiz bilgiyle ve tutarlı kayıtla düzenlemektir. Gün içinde çok sayıda belge düzenleyen işletmeler için şu alışkanlıklar fark yaratır:
- Müşteri kartlarını güncel tutun: Unvan, adres ve kimlik bilgilerini bir kez doğru girin, değiştiğinde güncelleyin.
- Belge türünü her seferinde gözden geçirin: Özellikle uzun süredir çalıştığınız işletme müşterilerinin e-fatura sistemine geçip geçmediğini düzenli kontrol edin.
- Satış ile tahsilatı birbirine bağlayın: Düzenlenen faturanın cari hesaba borç olarak işlenmesi, alacak takibini kolaylaştırır.
- Belgeleri tek yerde saklayın: XML ve PDF çıktılarına, ETTN'ye ve gönderim bilgisine aynı ekrandan ulaşabilmek denetim ve itiraz süreçlerinde zaman kazandırır.
- Mali müşavirinizle aynı veriyi görün: Kayıtların ayrı ayrı dosyalarda dolaşması hata riskini artırır.
LEHTAR Finans bu noktada bir ön muhasebe yazılımı olarak devreye girer: faturalar ve e-fatura modülümüzde satış faturalarınızı hazırlar, e-arşiv ve e-fatura belgelerinizi aynı panelden gönderirsiniz. Belgeler GİB özel entegratörü üzerinden iletilir; kayıtları siz girersiniz, dönem beyanı ve resmî defter işlemleri ise yetkili meslek mensubunuzun sorumluluğunda kalır. Alıcıya göre adım adım düzenleme akışını merak ediyorsanız e-arşiv fatura kesme adımları ve alıcı durumları yazımıza göz atabilirsiniz.
Hangi paketin işletmenizin belge hacmine uygun olduğunu ve güncel ücretleri öğrenmek için paketler ve fiyatlar sayfasını inceleyebilirsiniz.
Sonuç
E-arşiv fatura, e-fatura sistemine kayıtlı olmayan alıcılar için düzenlenen elektronik faturadır; hangi belgenin düzenleneceğini alıcının kayıt durumu belirler. Belgenin eksiksiz alanlarla düzenlenmesi, ETTN ile doğrulanabilmesi ve hataların doğru yoldan düzeltilmesi, hem müşteri ilişkinizi hem de mali kayıtlarınızı korur. Kişisel durumunuza özgü vergi sorularında mali müşavirinizden destek almayı ihmal etmeyin. E-arşiv ve e-fatura belgelerinizi tek panelden düzenlemek için e-dönüşüm hizmetimizi inceleyebilirsiniz.