ŞİRKET E-TİCARET AJANS FİNANS
Hemen Başla
Hizmetler
FiyatlarHakkımızdaİletişim Giriş Yap Hemen Başla
Blog
LEHTAR ŞİRKET

Şirket Türleri Nelerdir? Şahıs, Limited ve Anonim Şirket Farkları

Türkiye'de girişimcilerin seçebileceği şirket türleri; ortak sayısı, sorumluluk, vergilendirme, yönetim ve kuruluş süreci açısından karşılaştırılıyor. Hangi yapının hangi iş modeline uygun olabileceğini değerlendirmeniz için genel bir çerçeve sunuluyor.

LEHTAR Şirket 8 dk okuma

Türkiye'de şirket türleri denince ilk akla gelenler şahıs işletmesi (halk arasında şahıs şirketi), limited şirket ve anonim şirkettir. Türk Ticaret Kanunu ise ticaret şirketlerini beş başlıkta sayar: kollektif, komandit, anonim, limited şirket ve kooperatif. Hangi türün size uygun olduğu; ortak sayısına, üstlenmek istediğiniz sorumluluğa, vergilendirme biçimine ve büyüme planınıza göre değişir.

Bu yazıda her türün temel özelliklerini, birbirinden farklarını ve seçim yaparken hangi soruları sormanız gerektiğini bulacaksınız. Amaç kesin bir öneri sunmak değil, kendi durumunuzu değerlendirirken kullanabileceğiniz net bir çerçeve oluşturmak.

Şirket Türleri Nelerdir? Temel Sınıflandırma

Şirket türlerini anlamanın en kolay yolu, onları iki temel soruya göre ayırmaktır: Şirketin ayrı bir tüzel kişiliği var mı? ve Ortaklar şirket borçlarından ne ölçüde sorumlu?

Bu iki soruya göre yapıları şöyle gruplayabiliriz:

  • Şahıs işletmesi (gerçek kişi tacir): Teknik olarak bir şirket değildir. İşletme sahibinin kendisidir; ayrı bir tüzel kişilik oluşmaz.
  • Şahıs şirketleri: Kollektif ve komandit şirketler. Tüzel kişilikleri vardır, ancak ortakların kişisel özellikleri ve sınırsız sorumlulukları ön plandadır.
  • Sermaye şirketleri: Limited ve anonim şirketler. Sermaye ön plandadır; ortakların sorumluluğu kural olarak koydukları ya da taahhüt ettikleri sermayeyle sınırlıdır.
  • Kooperatifler: Ortaklarının belirli ekonomik ihtiyaçlarını karşılıklı yardımlaşma yoluyla karşılamayı amaçlayan, kendine özgü kuralları olan yapılar.
  • Adi ortaklık: Türk Borçlar Kanunu'na dayanan, tüzel kişiliği olmayan ortaklık sözleşmesi.

Burada sık karşılaşılan bir karışıklığı da netleştirmek gerekir: Günlük dilde "şahıs şirketi" denildiğinde genellikle tek kişinin kendi adına açtığı işletme kastedilir. Hukuki terminolojide ise "şahıs şirketleri" kollektif ve komandit şirketleri ifade eder. Bu yazıda karışıklık olmaması için tek kişilik yapıya şahıs işletmesi diyeceğiz.

Şahıs İşletmesi: En Yalın Başlangıç

Şahıs işletmesi, bir kişinin kendi adına ve hesabına ticari faaliyet yürütmesidir. Kuruluş, sermaye şirketlerine göre daha sadedir: Vergi dairesine işe başlama bildirimi yapılır, faaliyetin niteliğine göre ticaret siciline ya da esnaf ve sanatkârlar siciline kayıt gerçekleştirilir.

Öne çıkan özellikleri:

  • Sorumluluk sınırsızdır. İşletme ile sahibi arasında hukuki bir ayrım olmadığı için işletme borçlarından sahibi tüm kişisel malvarlığıyla sorumludur.
  • Gelir vergisine tabidir. Kazanç, işletme sahibinin geliri sayılır ve artan oranlı gelir vergisi tarifesine göre vergilendirilir.
  • Defter tutma koşullara göre işletme hesabı esasında ya da bilanço esasında olabilir.
  • Ortak alınamaz. Ortak almak istendiğinde yapının değiştirilmesi, yani bir şirket türüne geçilmesi gerekir.

Şahıs işletmesi; serbest çalışanlar, küçük ölçekli ticaret yapanlar ve fikrini düşük bürokrasiyle test etmek isteyen girişimciler için sık tercih edilir. Bu yapının açılışı ve vergi düzeni hakkında ayrıntılı bilgi için şahıs şirketi nedir rehberimize göz atabilirsiniz.

Limited Şirket: Küçük ve Orta Ölçekli İşletmelerin Tercihi

Limited şirket, bir veya daha fazla gerçek ya da tüzel kişi tarafından kurulabilen bir sermaye şirketidir. Ortak sayısı en fazla elli olabilir. Esas sermaye paylara bölünür ve her ortak, kural olarak taahhüt ettiği sermaye payını ödemekle yükümlüdür.

Sorumluluk ve yönetim

Ortaklar, şirketin özel hukuk borçlarından kişisel olarak sorumlu tutulmaz; alacaklılara karşı muhatap şirketin kendisidir. Ancak vergi ve sosyal güvenlik primi gibi kamu alacaklarında, şirketten tahsil edilemeyen borçlar için ortakların sermaye payları oranında sorumluluğu gündeme gelebilir. Bu nokta, limited şirketi değerlendiren girişimcilerin sıklıkla gözden kaçırdığı bir ayrıntıdır.

Şirketin organları genel kurul ve müdür ya da müdürler kuruludur. En az bir ortağın müdürlük yetkisine sahip olması gerekir.

Pay devri ve büyüme

Limited şirkette pay devri, anonim şirkete kıyasla daha sıkı kurallara bağlıdır: Devir sözleşmesi yazılı yapılır ve imzaları onaylanır; esas sözleşmede aksi öngörülmedikçe genel kurulun onayı aranır. Limited şirketler halka arz edilemez. Bu nedenle kapalı ortaklık yapısını korumak isteyen aile şirketleri ve küçük ortak gruplar için uygun bir yapı olarak görülür.

Kuruluş belgeleri ve diğer türlerle farkları için limited şirket nedir yazımızı inceleyebilirsiniz.

Anonim Şirket: Yatırım ve Büyüme Odaklı Yapı

Anonim şirket, sermayesi belirli ve paylara bölünmüş bir sermaye şirketidir. Tek pay sahibiyle kurulabilir ve ortak sayısı için üst sınır yoktur. Pay sahipleri, şirket borçlarından kural olarak yalnızca taahhüt ettikleri sermaye payı kadar sorumludur.

Anonim şirketi diğer türlerden ayıran başlıca özellikler:

  • Pay devri görece kolaydır. Pay senedine bağlanmış paylar, esas sözleşmedeki sınırlamalar saklı kalmak kaydıyla daha esnek biçimde devredilebilir.
  • Halka arz imkânı vardır. Sermaye piyasası mevzuatına uygun olarak paylar borsada işlem görebilir.
  • Yatırımcı girişine uygundur. Farklı pay grupları, imtiyazlı paylar ve sermaye artırımı gibi araçlar, yatırım turları planlayan girişimler için esneklik sağlar.
  • Yönetim yapısı kurumsaldır. Şirket, genel kurul ve yönetim kurulu tarafından yönetilir. Yönetim kurulu tek kişiden oluşabilir ve üyelerin pay sahibi olması zorunlu değildir.

Bu esnekliğin karşılığı olarak anonim şirketlerde kayıt, raporlama ve kurumsal yönetim yükümlülükleri genellikle daha kapsamlıdır. Belirli büyüklük ölçütlerini aşan şirketler bağımsız denetime tabi olabilir. Organlar ve pay yapısı hakkında daha fazlası için anonim şirketin organları ve pay yapısı yazımıza bakabilirsiniz.

Daha Az Tercih Edilen Türler: Kollektif, Komandit, Kooperatif ve Adi Ortaklık

Kollektif şirket

Kollektif şirket, ortaklarının tamamı gerçek kişi olan ve ortakların şirket alacaklılarına karşı sınırsız sorumlu olduğu bir yapıdır. Bu sorumluluk kural olarak ikincildir; yani önce şirket malvarlığına başvurulur. Ortaklar arasında güçlü bir güven ilişkisi gerektirdiği için günümüzde nadiren tercih edilir.

Komandit şirket

Komandit şirkette iki tür ortak bulunur: Sorumluluğu sınırsız olan komandite ortaklar ve sorumluluğu koyduğu sermayeyle sınırlı olan komanditer ortaklar. Komandite ortakların gerçek kişi olması gerekir. Bir de anonim şirket kurallarının ağırlıklı uygulandığı sermayesi paylara bölünmüş komandit şirket türü vardır. Yöneten ortak ile sermaye koyan ortağı ayırmak istenen özel durumlarda kullanılır.

Kooperatif

Kooperatifler, ortaklarının ekonomik çıkarlarını ve özellikle meslek ya da geçim ihtiyaçlarını karşılıklı yardımlaşma yoluyla sağlamayı amaçlar. Konut, tarım, tüketim ve küçük sanayi gibi alanlarda yaygındır. Kâr dağıtımından çok ortaklara hizmet amacı taşıdıkları için klasik bir ticari girişimden farklı değerlendirilmelidir.

Adi ortaklık

Adi ortaklık, iki veya daha fazla kişinin ortak bir amaca ulaşmak için emek ve mallarını birleştirdiği bir sözleşmedir. Tüzel kişiliği yoktur; ortaklar birlikte hareket eder ve kural olarak müteselsil sorumludur. Vergi açısından da ortaklar ayrı ayrı mükellef olur. Küçük ortak işlerde basit bir çözüm gibi görünse de sorumluluk riski göz önünde bulundurulmalıdır.

Şirket Türlerinin Karşılaştırması

Aşağıdaki tablo, en sık tercih edilen yapıları temel ölçütlere göre bir arada gösterir. Genel bir özet olduğunu, ayrıntıların esas sözleşme ve güncel mevzuata göre değişebileceğini unutmayın.

Ölçüt Şahıs işletmesi Limited şirket Anonim şirket Kollektif / Komandit
Tüzel kişilik Yok Var Var Var
Kurucu sayısı Tek kişi 1 ile 50 arası ortak En az 1, üst sınır yok En az 2 ortak
Sorumluluk Sınırsız, kişisel Sermaye payıyla sınırlı (kamu borçlarına ilişkin özel kurallar saklı) Taahhüt edilen sermayeyle sınırlı Kollektifte sınırsız; komanditte ortak türüne göre
Vergi Gelir vergisi Kurumlar vergisi Kurumlar vergisi Ortaklar kazanç payları üzerinden vergilendirilir
Defter İşletme veya bilanço esası Bilanço esası Bilanço esası Bilanço esası
Pay devri Söz konusu değil Sıkı şekil şartları, genel kurul onayı Görece esnek Sözleşme ve ortak onayına bağlı
Halka arz Yok Yok Mümkün Yok (paylara bölünmüş komandit hariç)
Tipik kullanım Serbest çalışan, küçük işletme KOBİ, aile şirketi Yatırım alan girişim, büyük ölçek Özel ortaklık modelleri

Asgari sermaye tutarları mevzuatla belirlenir ve zaman zaman güncellenir. Güncel tutarları ve sicil uygulamalarını Ticaret Bakanlığı üzerinden, vergiyle ilgili güncel düzenlemeleri ise Gelir İdaresi Başkanlığı üzerinden kontrol etmeniz önerilir.

Hangi Şirket Türü Size Uygun? Seçimde Dikkate Alınacak Ölçütler

Tek bir doğru cevap yoktur; doğru tür, iş modelinizin bugünkü hâline ve önümüzdeki birkaç yıla dair planınıza göre şekillenir. Karar verirken şu soruları kendinize sorabilirsiniz:

  1. Tek başına mı, ortaklarla mı ilerleyeceksiniz? Ortak almayı düşünüyorsanız şahıs işletmesi uzun vadede yetersiz kalabilir.
  2. Kişisel malvarlığınızı ne kadar korumak istiyorsunuz? Sınırlı sorumluluk sizin için önemliyse sermaye şirketleri öne çıkar.
  3. Beklediğiniz kazanç düzeyi nedir? Gelir vergisinin artan oranlı yapısı ile kurumlar vergisi arasındaki fark, kazanç büyüdükçe daha belirgin hâle gelebilir. Bu hesap kişisel duruma göre değiştiği için bir muhasebe uzmanıyla değerlendirme yapmak faydalı olur.
  4. Yatırımcı almayı ya da halka açılmayı planlıyor musunuz? Bu hedefler anonim şirketi daha esnek bir seçenek yapar.
  5. Müşterileriniz ve iş ortaklarınız ne bekliyor? Bazı kurumsal müşteriler ve ihaleler, belirli bir şirket türüyle çalışmayı tercih edebilir.
  6. Yönetim ve raporlama yüküne ne kadar hazırsınız? Kurumsal yapı büyüdükçe genel kurul, karar defterleri ve bildirim yükümlülükleri de artar.

Kuruluş sürecine genel bakış

Tür seçimi netleştiğinde sermaye şirketlerinde süreç genellikle şu adımlarla ilerler: unvan ve faaliyet konusunun belirlenmesi, esas sözleşmenin hazırlanması, MERSİS üzerinden başvuru, ticaret sicili müdürlüğünde işlemlerin tamamlanması, sermaye ile ilgili yükümlülüklerin yerine getirilmesi ve vergi kaydının oluşturulması. Şahıs işletmesinde ise ağırlık vergi dairesi ve ilgili sicil kaydı üzerindedir.

Her iki durumda da bir iş adresi gerekir. Ayrı bir ofis kiralamak istemiyorsanız, faaliyet türünüze uygun olup olmadığını kontrol ederek sanal ofis seçeneklerini değerlendirebilirsiniz.

Şirket türünüzü seçerken ve ardından kuruluş adımlarını ilerletirken şirket kuruluşu danışmanlık hizmetimiz ile yanınızdayız; hangi belgenin eksik olduğunu ve sıradaki adımın ne olduğunu hesabınızdan takip edersiniz.

Kuruluş paketlerinin kapsamını ve maliyet tarafını merak ediyorsanız güncel bilgileri paketler ve fiyatlar sayfamızda bulabilirsiniz.

Sonuç

Şirket türleri arasındaki temel farklar; tüzel kişilik, sorumluluk sınırı, vergilendirme, pay devri ve yönetim yapısında toplanır. Şahıs işletmesi hızlı ve yalın bir başlangıç sunarken, limited şirket sınırlı sorumluluk ve kapalı ortaklık dengesi, anonim şirket ise yatırım ve büyüme esnekliği sağlar. Kararınızı bugünkü ihtiyacınıza ve birkaç yıllık planınıza göre verin; gerekirse kişisel durumunuz için profesyonel destek alın.

Size uygun şirket türüyle kuruluş adımlarını düzenli biçimde ilerletmek için şirket kuruluşu danışmanlığı sayfamızı inceleyebilirsiniz.

SIKÇA SORULAN SORULAR

Merak edilenler

Şahıs işletmesinden limited ya da anonim şirkete geçmek mümkün mü?

Evet, mümkündür. Uygulamada genellikle yeni bir sermaye şirketi kurulur ve şahıs işletmesinin aktif ve pasifleri bu şirkete devredilir ya da şahıs işletmesi kapatılarak faaliyet yeni şirket üzerinden sürdürülür. Devrin vergi ve muhasebe sonuçları işletmenin durumuna göre farklılık gösterebileceği için geçiş öncesinde bir muhasebe uzmanıyla planlama yapmanız faydalı olur.

Kurulmuş bir şirketin türü sonradan değiştirilebilir mi?

Türk Ticaret Kanunu, belirli koşullar altında bir şirketin başka bir türe dönüşmesine imkân tanır; örneğin limited şirketin anonim şirkete dönüşmesi bu kapsamda değerlendirilebilir. Tür değişikliği genel kurul kararı, sicil işlemleri ve mevzuatta öngörülen diğer şartları gerektirir. Hangi dönüşümün mümkün olduğu ve izlenecek yol için güncel mevzuatı ve ticaret sicili uygulamasını kontrol etmek gerekir.

Yabancı uyruklu kişiler Türkiye'de hangi şirket türlerini kurabilir?

Yabancı yatırımcılar Türkiye'de genel olarak yerli yatırımcılar gibi limited ve anonim şirket kurabilir. Bununla birlikte kimlik belgelerinin tercümesi, onaylı belgeler ve vergi numarası gibi ek adımlar gerekebilir. Bazı faaliyet alanlarında özel izin veya sınırlamalar bulunabileceği için faaliyet konunuza ilişkin güncel kuralları resmî kaynaklardan teyit etmeniz önerilir.

Şirket kurmak için fiziksel bir ofis şart mı?

Her şirketin resmî kayıtlarda gösterilecek bir iş adresine ihtiyacı vardır, ancak bu adresin mutlaka kiralık bir ofis olması gerekmez. Birçok faaliyet için sanal ofis ya da uygun durumlarda ev adresi kullanılabilir. Üretim, depolama veya müşteri kabulü gibi fiziksel alan gerektiren faaliyetlerde ve bazı izinli işlerde ise gerçek bir işyeri aranabilir.

Limited ve anonim şirket arasında vergi açısından fark var mı?

Her iki tür de kurumlar vergisi mükellefidir ve bilanço esasına göre defter tutar; temel vergilendirme mantığı bu açıdan benzerdir. Farklar daha çok pay devri, kâr dağıtımı süreçleri ve kamu borçlarında ortakların ya da yöneticilerin sorumluluğu gibi konularda ortaya çıkar. Kendi durumunuza göre vergisel sonuçları değerlendirmek için bir muhasebe uzmanından destek alabilirsiniz.

BLOG

İlgili yazılar

Tüm yazılar →
9 dk okuma

Komandit Şirket Nedir? Ortak Yapısı, Türleri ve Kimlere Uygun Olduğu

Komandit şirket, bir kısım ortağın şirket borçlarından sınırsız, diğerlerinin ise koydukları sermayeyle sınırlı sorumlu olduğu bir ticaret şirketi türüdür. Bu yazıda kavramı, adi ve eshamlı komandit ayrımını ve kimler için mantıklı olduğunu ele alıyoruz.

9 dk okuma

Komandit Şirket: Ortak Türleri, Kuruluş Adımları ve Farkları

Komandit şirket, en az bir ortağın sınırsız, diğer ortakların ise taahhüt ettikleri sermayeyle sınırlı sorumlu olduğu bir şahıs şirketidir. Bu rehberde ortak türlerini, kaç kişiyle kurulduğunu, kuruluş adımlarını ve diğer şirket türlerinden farklarını bulabilirsiniz.

8 dk okuma

Şirket Nedir? Hukuki Anlamı, Sorumluluk ve İşletmeden Farkı

Şirket, kişilerin ortak bir ekonomik amaç için emek ya da sermaye birleştirdiği hukuki yapıdır. Bu yazı şirketin hukuki anlamını, tüzel kişiliği, ortakların sorumluluğunu ve şirketin işletme, firma ve tacir kavramlarından farkını açıklıyor.

LEHTAR ŞİRKET

Şirketinizi kurmaya hazır mısınız?

Kuruluş adımlarını, belgeleri ve süreci tek panelden takip edin.