Komandit şirket, ortaklardan en az birinin şirket borçlarından bütün malvarlığıyla sınırsız sorumlu olduğu (komandite ortak), diğer ortak ya da ortakların ise yalnızca taahhüt ettikleri sermaye tutarıyla sınırlı sorumlu olduğu (komanditer ortak) bir şahıs şirketi türüdür. Türk Ticaret Kanunu'nda düzenlenir, en az iki ortakla kurulur ve ticaret siciline tescil edildiği anda tüzel kişilik kazanır. Aşağıda komandit şirketin nasıl işlediğini, kaç kişi ile kurulduğunu, adi komandit şirket kuruluşunun adımlarını ve diğer türlerle farklarını ayrıntılı olarak bulabilirsiniz.
Komandit Şirket Nedir?
Türk hukukunda ticaret şirketleri genel olarak iki gruba ayrılır: kişisel güvenin ve ortakların emeğinin öne çıktığı şahıs şirketleri (kollektif ve komandit şirket) ile sermayenin öne çıktığı sermaye şirketleri (anonim, limited ve sermayesi paylara bölünmüş komandit şirket). Komandit şirket, bu iki dünyanın arasında duran bir yapıdır: İşi yöneten ortaklar kollektif şirket ortağı gibi sınırsız sorumluluk üstlenirken, yalnızca sermaye koyan ortaklar sorumluluklarını belirli bir tutarla sınırlayabilir.
Komandit şirket tescille birlikte tüzel kişilik kazanır; kendi adına sözleşme yapabilir, mal edinebilir, borç altına girebilir, dava açabilir ve kendisine dava açılabilir. Tüzel kişilik ile ortakların sorumluluğu arasındaki ilişki sık karıştırıldığı için şahıs şirketlerinin tüzel kişiliği ve sorumluluk farkları yazımıza da göz atabilirsiniz.
Konuyu anlamak için şu temel kavramları bilmek yeterlidir:
- Komandite ortak: Şirket borçlarından sınırsız sorumlu, kural olarak yönetim ve temsil yetkisine sahip ortak.
- Komanditer ortak: Sorumluluğu taahhüt ettiği ve sicile tescil edilen sermaye tutarıyla sınırlı ortak.
- Komanditer sermaye (taahhüt): Komanditer ortağın şirkete koymayı üstlendiği ve sorumluluğunun sınırını oluşturan tutar.
- Şirket sözleşmesi: Ortakların rollerini, sermaye taahhütlerini, yönetim ve kâr paylaşımı kurallarını belirleyen yazılı metin.
- Ticaret unvanı: Şirketin ticari hayatta kullandığı, sicile tescil edilen adı.
Komandite ve Komanditer Ortak: İki Farklı Sorumluluk
Komandit şirketi diğer türlerden ayıran şey, aynı şirket içinde iki ayrı ortak statüsünün bulunmasıdır. Hangi ortağın hangi statüde olacağı şirket sözleşmesinde açıkça belirtilir ve sicile tescil edilir.
Komandite ortak
Komandite ortak yalnızca gerçek kişi olabilir; bir şirket ya da başka bir tüzel kişi adi komandit şirkette komandite ortak olamaz. Komandite ortağın sorumluluğu sınırsızdır, ancak bu sorumluluk ikinci derecededir: Şirket alacaklıları önce şirketin malvarlığına başvurur, alacak buradan karşılanamadığında ortağın kişisel malvarlığı gündeme gelir. Birden fazla komandite ortak varsa, şirket borçlarından kendi aralarında birlikte (müteselsilen) sorumlu olurlar.
Şirketin yönetimi ve temsili kural olarak komandite ortaklara aittir. Kollektif şirket ortaklarına ilişkin kurallar komandite ortaklar için de büyük ölçüde uygulandığından, şirketle rekabet edecek faaliyetlerden kaçınma gibi yükümlülükler de onlar için söz konusudur.
Komanditer ortak
Komanditer ortak gerçek kişi ya da tüzel kişi olabilir. Sorumluluğu, taahhüt ettiği ve sicile tescil ettirilen sermaye tutarıyla sınırlıdır. Komanditer ortak kural olarak şirketi yönetmez ve temsil etmez; bununla birlikte şirketin yıllık hesaplarını isteme ve bunların doğruluğunu inceleme gibi denetim haklarına sahiptir.
Komanditer ortak için iki önemli risk vardır:
- Adının unvanda yer alması: Komanditer ortağın adı ticaret unvanına girerse, şirket alacaklılarına karşı komandite ortak gibi sınırsız sorumlu hâle gelebilir.
- Temsilci gibi davranması: Komanditer ortak, sınırlı sorumlu olduğunu üçüncü kişilere açıkça bildirmeden şirket adına işlem yaparsa, bu işlemlerden doğan borçlarda sorumluluğu genişleyebilir.
Komanditer ortağın ölümü ya da kısıtlanması kural olarak şirketin sona ermesine yol açmaz. Komandite ortak için ise durum farklıdır; şirketin devamını güvence altına almak istiyorsanız bu konuda sözleşmeye açık hükümler konulması önemlidir.
Komandit Şirket Kaç Kişi ile Kurulur?
Komandit şirket en az iki ortakla kurulur: en az bir komandite ortak ve en az bir komanditer ortak. Bu iki statüden biri eksikse yapı komandit şirket olmaz; örneğin tüm ortaklar sınırsız sorumlu olursa kollektif şirket ortaya çıkar. Kanunda ortak sayısı için bir üst sınır yoktur; birden fazla komandite ve birden fazla komanditer ortak bulunabilir.
Tek kişiyle komandit şirket kurulamaz. Tek başına iş kurmak isteyen biri için şahıs işletmesi, tek ortaklı limited şirket ya da tek ortaklı anonim şirket gibi seçenekler değerlendirilir. Komanditer ortağın tüzel kişi olabilmesi sayesinde, bir şirketin başka bir komandit şirkete sınırlı sorumlu ortak olarak sermaye koyması da mümkündür.
Uygulamada sık görülen kurgu şöyledir: İşi bizzat yürüten, bilgi ve emeğini koyan kişi komandite ortak olur; işe yalnızca sermaye ile katılmak isteyen ve yönetimle uğraşmayacak kişi ise komanditer ortak olarak yer alır.
Adi Komandit Şirket ve Sermayesi Paylara Bölünmüş Komandit Şirket
"Adi komandit şirket" ifadesi, bu yazıda anlatılan klasik komandit şirketi, sermayesi paylara bölünmüş komandit şirketten (kısaca SPKŞ) ayırmak için kullanılan bir terimdir. İnternette "adı komandit şirket kuruluşu" şeklinde de aratılır; kastedilen yine adi komandit şirkettir.
Sermayesi paylara bölünmüş komandit şirkette sermaye paylara ayrılır. Komandite ortaklar yine sınırsız sorumludur, ancak komanditer ortaklar anonim şirket pay sahibi gibi konumlanır. Bu tür, kanunda anonim şirkete yakın bir sermaye şirketi olarak düzenlenir ve kuruluşu ile işleyişinde anonim şirket kuralları büyük ölçüde uygulanır.
| Ölçüt | Adi komandit şirket | Sermayesi paylara bölünmüş komandit şirket |
|---|---|---|
| Şirket grubu | Şahıs şirketi | Sermaye şirketi |
| Komanditerlerin konumu | Taahhütle sınırlı sorumlu ortak | Anonim şirket pay sahibine benzer |
| Sermaye yapısı | Paylara bölünmüş değil | Paylara bölünmüş |
| Uygulanan kurallar | Komandit ve kollektif şirket hükümleri | Ağırlıklı olarak anonim şirket hükümleri |
| Yaygınlık | Az kullanılır | Çok nadir kullanılır |
Bu yazının kalan kısmında "komandit şirket" dendiğinde adi komandit şirket kastedilmektedir.
Komandit Şirketin Diğer Şirket Türlerinden Farkı
Komandit şirketi seçmeden önce, aynı hedefe hangi türle daha az riskle ulaşabileceğinizi karşılaştırmanız faydalı olur. Aşağıdaki tablo genel bir çerçeve sunar; asgari sermaye gibi tutarların güncel hâlini resmî kaynaklardan teyit etmeniz gerekir.
| Ölçüt | Kollektif şirket | Komandit şirket | Limited şirket | Anonim şirket |
|---|---|---|---|---|
| En az ortak sayısı | İki gerçek kişi | İki (bir komandite + bir komanditer) | Bir | Bir |
| Ortak sorumluluğu | Tüm ortaklar sınırsız | Komandite sınırsız, komanditer sınırlı | Kural olarak sermaye taahhüdüyle sınırlı; kamu borçlarında ayrı kurallar var | Kural olarak pay bedeliyle sınırlı |
| Tüzel kişi ortak | Olamaz | Yalnız komanditer olarak | Olabilir | Olabilir |
| Yönetim | Ortaklar | Komandite ortaklar | Müdür veya müdürler | Yönetim kurulu |
| Kanuni asgari sermaye | Öngörülmemiş | Öngörülmemiş | Var | Var |
| Pay devri | Sözleşme değişikliği gerekir | Sözleşme değişikliği gerekir | Noter onaylı devir ve genel kurul onayı | Görece daha kolay |
Günümüzde girişimcilerin büyük bölümü sınırlı sorumluluk sağladığı için limited ya da anonim şirketi tercih ediyor. Bu iki tür arasındaki ayrıntılı karşılaştırma için anonim şirket ile limited şirket farkları yazımızı inceleyebilirsiniz.
Komandit Şirket Kuruluşu Adım Adım
Komandit şirket kuruluşu, temel hatlarıyla diğer ticaret şirketlerine benzer bir yol izler. Başvurular Ticaret Bakanlığı'nın MERSİS sistemi üzerinden başlatılır ve şirketin merkezinin bulunduğu yerdeki ticaret sicili müdürlüğünde tamamlanır.
- Ortak yapısını netleştirin. Kimin komandite, kimin komanditer olacağına ve komanditerlerin ne kadar sermaye taahhüt edeceğine karar verin.
- Ticaret unvanını belirleyin. Unvan, komandite ortaklardan en az birinin adı ve soyadını ve şirket türünü içermelidir. Unvan kuralları için şirket isimleri ve ticaret unvanı kuralları yazımız yol gösterebilir.
- İşletme konusunu ve merkez adresini belirleyin. Faaliyet alanı sözleşmede açıkça tanımlanmalı, merkez adresi de kullanılabilir bir adres olmalıdır.
- Şirket sözleşmesini hazırlayın. Sözleşme yazılı yapılır; kurucuların imzaları noterde onaylatılır ya da uygulamaya göre ticaret sicili müdürlüğünde yetkili personel önünde atılır. Güncel usulü ilgili müdürlükten teyit etmeniz iyi olur.
- MERSİS başvurusunu yapın ve belgeleri tamamlayın. Kimlik bilgileri, sözleşme, imza beyanları ve müdürlüğün istediği diğer belgeler hazırlanır.
- Tescil ve ilan. Sicil müdürlüğü tescili yapar; tescil edilen bilgiler Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi'nde ilan edilir.
- Kuruluş sonrası işlemler. Vergi dairesi kaydı, yasal defterler, elektronik tebligat ve kayıtlı elektronik posta gibi yükümlülükler ile çalışan alınacaksa sosyal güvenlik kaydı tamamlanır.
Kuruluş masrafları noter, sicil, oda kaydı ve danışmanlık gibi kalemlere göre değişir; seçebileceğiniz paketleri ve güncel tutarları paketler ve fiyatlar sayfamızda görebilirsiniz.
Şirket sözleşmesinde yer alması gerekenler
Şirket sözleşmesi, komandit şirkette ortaklar arasındaki dengeyi kuran en önemli belgedir. Genellikle şu unsurları içerir:
- Şirketin ticaret unvanı ve merkezi
- İşletme konusu
- Ortakların kimlik bilgileri ve her birinin komandite mi komanditer mi olduğu
- Komanditer ortakların taahhüt ettiği sermaye tutarları
- Ortakların koyacağı sermayenin niteliği (nakit, ayın, emek gibi)
- Şirketi yönetecek ve temsil edecek kişiler ile temsil biçimi
- Kâr ve zararın paylaşılma esasları
- Ortaklıktan çıkma, ortak değişikliği ve ölüm durumunda izlenecek yol
Sözleşmede boşluk bırakılan konularda kanun hükümleri uygulanır; ancak ortakların beklentileri farklıysa bunun sözleşmeye açıkça yazılması ileride doğabilecek uyuşmazlıkları azaltır.
Ticaret Unvanı, Yönetim ve Temsil
Komandit şirketin ticaret unvanında komandite ortaklardan en az birinin adı ve soyadı ile şirket türünü gösteren ibare bulunur. Komanditer ortakların adının unvanda yer almaması gerekir; aksi hâlde yukarıda değinildiği gibi sorumlulukları genişleyebilir. Unvana sektörü ya da faaliyeti anlatan ek ifadeler eklenebilir.
Yönetim ve temsil yetkisi sözleşmede başka bir düzenleme yoksa komandite ortaklara aittir. Birden fazla komandite ortak varsa, yetkinin tek başına mı yoksa birlikte mi kullanılacağı sözleşmede belirlenebilir. Temsil yetkisi olan kişilerin imza beyanları sicil müdürlüğüne verilir ve bankalar, kamu kurumları ve iş ortakları bu kayıtlara bakar.
Kâr ve zarar paylaşımı da sözleşmeyle düzenlenir. Sözleşmede hüküm yoksa kanunun öngördüğü esaslar uygulanır; ancak komanditer ortağın zarara katılımı da kural olarak taahhüt ettiği sermayeyle sınırlı kalır.
Vergi, Muhasebe ve Günlük İşleyiş
Adi komandit şirket bir şahıs şirketi olduğundan vergilendirmede sermaye şirketlerinden farklı esaslar söz konusudur. Genel bir bilgi olarak, adi komandit şirketin kazancı kural olarak kurumlar vergisine değil, ortakların payları üzerinden gelir vergisine konu olur; sermayesi paylara bölünmüş komandit şirkette ise komanditerlerin payı kurumlar vergisi kapsamında değerlendirilir. Şirketin kendisi ise katma değer vergisi, muhtasar beyan ve defter tutma gibi yükümlülükleri ayrıca yerine getirir. Kendi durumunuza uygulanacak kuralları Gelir İdaresi Başkanlığı kaynaklarından takip etmeniz ve kişisel durumunuz için profesyonel destek almanız yerinde olur.
Günlük işleyişte gelir-gider kayıtlarının düzenli tutulması, hem vergisel yükümlülükler hem de komanditer ortakların denetim hakkı açısından önemlidir. Faturaları, tahsilatları ve temel raporları düzenli izlemek için dijital ön muhasebe çözümünden yararlanabilir, verileri danışmanınızla paylaşabilirsiniz.
Komandit Şirket Kimler İçin Uygun Olabilir?
Komandit şirket bugün yaygın kullanılan bir tür değildir, ama belirli durumlarda anlamlı bir yapı sunabilir.
Avantajlı olabileceği durumlar:
- İşi yönetmek isteyen kişi ile yalnızca sermaye koymak isteyen kişinin rollerini net biçimde ayırmak
- Kanunda asgari sermaye öngörülmemesi nedeniyle sermaye yapısını ortakların ihtiyacına göre kurgulamak
- Aile işletmelerinde yönetimi bir kişide toplarken diğer aile üyelerini sınırlı sorumlu ortak olarak dahil etmek
Dikkat edilmesi gereken yönler:
- Komandite ortağın kişisel malvarlığının şirket borçları için risk altında olması
- Ortak değişikliği ve pay devrinin sözleşme değişikliği gerektirmesi
- Bankalar ve yatırımcılar nezdinde limited ya da anonim şirkete göre daha az bilinen bir yapı olması
- Komanditer ortakların yönetimde söz sahibi olamaması
Sınırlı sorumluluk sizin için öncelikliyse limited ya da anonim şirket genellikle daha uygun bir seçenek olur. Komandit şirketi tercih edecekseniz, ortak rollerinin ve sorumluluk sınırlarının sözleşmede çok net yazılması gerekir.
Sonuç
Komandit şirket, sınırsız sorumlu komandite ortak ile sınırlı sorumlu komanditer ortağı aynı çatı altında buluşturan, en az iki ortakla kurulan bir şahıs şirketidir. Doğru kurgulandığında emek ile sermayeyi bir araya getirir; ancak komandite ortağın üstlendiği riskin iyi tartılması gerekir. Komandit şirket kuruluşu için hangi adımın sizi beklediğini görmek ve süreci düzenli ilerletmek isterseniz şirket kuruluş danışmanlığı hizmetimizi inceleyebilirsiniz.