Şirket kurmak için gerekenler; seçtiğiniz şirket türüne, kaç kişiyle kurduğunuza, işi nereden yürüteceğinize ve hangi alanda faaliyet göstereceğinize göre değişir. Herkes için ortak çekirdek şudur: net bir tür kararı, kurucuların kimlik ve iletişim bilgileri, açıkça tanımlanmış bir faaliyet konusu, geçerli bir iş adresi ve kuruluştan sonra vergi, muhasebe ve elektronik tebligat düzeni. Bu yazıda önce bu çekirdeği, ardından sizin durumunuza göre eklenen gereklilikleri senaryo senaryo ele alıyoruz.
Şirket kurmak için gerekenler dört başlıkta toplanır
Birçok girişimci hazırlığa doğrudan belge listesinden başlar. Oysa belgelerin çoğu, önceden verilmiş kararların kâğıda dökülmüş hâlidir. Bu yüzden gereklilikleri dört grupta düşünmek işinizi kolaylaştırır:
- Kararlar: Şirket türü, ticaret unvanı, faaliyet konusu ve buna uygun faaliyet kodu, sermaye miktarı, ortakların pay oranları ve şirketi kimin yöneteceği.
- Kişiler ve belgeler: Kurucuların kimlik ve adres bilgileri, vergi numaraları; yabancı kurucular için pasaport ve tercümeleri; kurucunun yerine başkası işlem yapacaksa vekaletname.
- Adres: İşin yürütüleceği yeri gösteren kira sözleşmesi, tapu ya da sanal ofis sözleşmesi gibi belgeler.
- Kuruluş sonrası altyapı: Vergi dairesi kaydı ve yoklama, muhasebe düzeni, elektronik tebligat, kayıtlı elektronik posta, e-belge geçişi ve şirket banka hesabı.
Bu dört grubun her biri bir sonrakini besler. Örneğin faaliyet konusunu netleştirmeden adres seçerseniz, seçtiğiniz yerin o faaliyete uygun olmadığını sonradan fark edebilirsiniz. Belgelerin türe ve ortak durumuna göre ayrıntılı dökümü için şirket kurmak için gerekli belgeler rehberimize göz atabilirsiniz; bu yazı ise o belgelerin hangi senaryoda neden gerektiğine odaklanıyor.
Türe göre: şahıs, limited ve anonim şirket için gerekenler
Şirket türü, diğer bütün gereklilikleri belirleyen ilk karardır. Aşağıdaki tablo üç yaygın türün temel farklarını özetler:
| Konu | Şahıs şirketi | Limited şirket | Anonim şirket |
|---|---|---|---|
| Hukuki kişilik | Ayrı tüzel kişiliği yoktur, işletme sahibine aittir | Tüzel kişidir | Tüzel kişidir |
| Kurucu sayısı | Tek kişi | Tek ortakla kurulabilir | Tek pay sahibiyle kurulabilir |
| Asgari sermaye | Aranmaz | Mevzuatta belirlenen asgari tutar aranır | Mevzuatta belirlenen, limitedden farklı asgari tutar aranır |
| Başvuru yolu | Vergi dairesine işe başlama, ardından ticaret ya da esnaf siciline kayıt | MERSİS ve ticaret sicili | MERSİS ve ticaret sicili |
| Ana sözleşme | Yoktur | Zorunludur | Zorunludur |
| Yönetim | İşletme sahibi | Müdür ya da müdürler | Yönetim kurulu |
| Sorumluluk | Kişisel malvarlığıyla | Kural olarak sermaye payıyla sınırlı; kamu borçlarında özel düzenlemeler vardır | Kural olarak pay bedeliyle sınırlı |
Asgari sermaye tutarları zaman içinde değişebildiği için güncel rakamı T.C. Ticaret Bakanlığı kaynaklarından ya da ilgili ticaret sicili müdürlüğünden teyit etmeniz en doğrusudur.
Şahıs şirketi kurmak için gerekenler
Şahıs şirketi aslında bir şirket türü değil, gerçek kişiye ait bir işletmedir; günlük dilde bu adla anılır. Kuruluş, vergi dairesine işe başlama bildirimiyle başlar. Bu başvuru Gelir İdaresi Başkanlığı üzerinden internetten de yapılabilir. Sizden genellikle kimlik bilgileri, iş adresi belgesi ve faaliyet konusu istenir. Faaliyetinizin niteliğine göre ticaret siciline ya da esnaf ve sanatkâr siciline kayıt gerekir; hangisinin size uyduğu, işin tacir mi esnaf faaliyeti mi sayıldığına bağlıdır.
Limited şirket kurmak için gerekenler
Limited şirkette süreç MERSİS üzerinde ana sözleşmenin hazırlanmasıyla ilerler. Ana sözleşmede unvan, merkez adresi, faaliyet konusu, sermaye ve payların dağılımı, müdürlerin kim olacağı yer alır. Kurucuların kimlik bilgileri, müdürün imza beyannamesi, sermayeye ve Rekabet Kurumu payına ilişkin ödeme belgeleri ve oda kaydı için gereken beyanlar hazırlanır. Sermayenin ne zaman ve hangi oranda ödeneceği şirket türüne göre farklı kurallara bağlıdır; bunu kuruluş öncesinde netleştirin.
Anonim şirket kurmak için gerekenler
Anonim şirkette de MERSİS ve ticaret sicili kullanılır, ancak yönetim yapısı farklıdır: şirketi yönetim kurulu temsil eder. Pay türleri, payların devri ve yönetim kurulunun oluşumu ana sözleşmede daha ayrıntılı düzenlenir. Bazı faaliyet alanlarında anonim şirket türü zorunlu tutulabilir ya da ek izin aranabilir; faaliyetiniz düzenlenmiş bir sektördeyse bunu ilk adımda kontrol edin.
Türlerin kuruluş giderleri de birbirinden farklıdır. Kuruluş paketlerinin kapsamını ve güncel ücretlerini paketler ve fiyatlar sayfamızda görebilirsiniz.
Adres: home ofis, sanal ofis ya da kiralık işyeri
Her şirketin bir merkez adresi olması gerekir. Bu adres ana sözleşmeye ya da işe başlama bildirimine yazılır, vergi dairesi yoklamasının yapıldığı yer olur ve resmî yazışmalar buraya gönderilir. Üç yaygın seçeneğin her birinin kendine özgü gereklilikleri vardır.
Home ofis şahıs şirketi için gerekenler
Evinizi iş adresi olarak göstermek, özellikle hizmet ve yazılım gibi fiziksel üretim gerektirmeyen işlerde sık tercih edilir. Bu durumda genellikle şunlara dikkat edilir:
- Ev size aitse tapu bilgisi; ortak mülkiyet varsa diğer maliklerin onayı.
- Ev kiralıksa kira sözleşmesi ve çoğu durumda ev sahibinin konutun iş adresi olarak kullanılmasına onay vermesi.
- Apartman ya da sitede oturuyorsanız yönetim planının ticari kullanıma ilişkin hükümleri.
- Vergi dairesi yoklamasında adreste bulunabilmeniz ve faaliyetin o adreste yapılabilir olması.
Gıda üretimi, imalat ya da müşteri kabul edilen işler gibi ruhsat veya denetim gerektiren faaliyetler çoğu zaman konutta yürütülemez. Home ofis kararından önce faaliyetinizin bu açıdan bir kısıtı olup olmadığını belediyeden öğrenmek iyi olur.
Sanal şirket ve sanal ofis için gerekenler
Sanal şirket kurmak denince çoğu zaman fiziksel ofisi olmayan, adresini sanal ofis hizmetiyle sağlayan bir şirket kastedilir. Burada temel gereklilik, adres hizmeti veren işletmeyle yapılan sözleşmedir. Bu sözleşme adres belgesi yerine geçer; posta ve tebligatların teslim alınması, yoklama sırasında adreste muhatap bulunması gibi konular sözleşmede yer alır. Anlaşmalı seçenekleri sanal ofis hizmetimiz sayfasında inceleyebilirsiniz. Depo, üretim alanı ya da müşteri kabulü gerektiren işlerde sanal ofis tek başına yeterli olmayabilir.
Kiralık işyeri
Ayrı bir işyeri kiraladığınızda işyeri kira sözleşmesi adres belgesi olur. Faaliyetinize göre belediyeden iş yeri açma ve çalışma ruhsatı gerekebilir. İşyeri kiralarında kira ödemelerine bağlı vergi kesintisi gibi yükümlülükler de doğabileceği için sözleşmeyi imzalamadan önce muhasebe desteği aldığınız kişiyle bu konuyu konuşmanız yararlı olur.
Ortak durumu: yabancı ortak ya da yurtdışından kuruluş
Kurucuların tamamı Türkiye'de yaşayan Türk vatandaşlarıysa belge tarafı görece sadedir. Ortaklardan biri yabancıysa ya da yurtdışında yaşıyorsa listeye yeni kalemler eklenir:
- Yabancı gerçek kişi ortak: Pasaport ve noter onaylı Türkçe tercümesi, Türkiye'de işlem yapabilmek için vergi numarası ve gerekiyorsa yabancı kimlik numarası.
- Yabancı tüzel kişi ortak: Ana şirketin kendi ülkesindeki sicil kaydını ve temsil yetkisini gösteren belgeler; bunların apostil ya da konsolosluk onayı ile Türkçe tercümeleri.
- Yurtdışında yaşayan Türk vatandaşı: Türkiye'ye gelmeden işlem yürütülecekse konsoloslukta ya da apostilli olarak düzenlenmiş vekaletname.
Şirkete ortak ya da müdür olmak, yabancı bir kişiye tek başına Türkiye'de oturma ya da çalışma hakkı vermez; bu izinler ayrı süreçlerle değerlendirilir. Öte yandan aramalarda sık görülen yurtdışında şirket kurmak için gerekenler sorusu bambaşka bir konudur: Başka bir ülkede şirket kurmak o ülkenin mevzuatına tabidir ve bu rehberdeki adımlar orada geçerli değildir.
Faaliyet alanına göre ek gereklilikler
Aynı türde ve aynı adreste kurulan iki şirket, faaliyet konularına göre çok farklı yükümlülüklerle karşılaşabilir. Faaliyet konusu ana sözleşmede açıkça yazılmalı, ileride yapmayı düşündüğünüz işler de mümkünse kapsanmalıdır.
E-ticaret için şirket kurmak için gerekenler
İnternetten satış yapacaksanız kuruluşun yanında şu konular gündeme gelir:
- Ticaret Bakanlığının Elektronik Ticaret Bilgi Sistemi (ETBİS) kaydı.
- Mesafeli satış sözleşmesi, ön bilgilendirme formu, iade ve cayma koşulları.
- Kişisel verilerin korunmasına ilişkin aydınlatma metni ve gizlilik politikası.
- E-fatura ya da e-arşiv fatura düzeni.
- Pazaryerlerine satıcı başvurusu için genellikle istenen vergi levhası ve şirket banka hesabı.
İzin ya da yetki belgesi gerektiren alanlar
Gıda, sağlık, eğitim, turizm, taşımacılık, inşaat ve finans gibi alanlarda şirket kurulduktan sonra ya da kuruluşla birlikte ilgili kurumdan izin, ruhsat veya yetki belgesi alınması gerekebilir. Bazı faaliyetlerde ise belirli bir sermaye yapısı veya şirket türü aranır. Ticaret unvanında kullanılmak istenen bazı kelimeler de izne tabidir. Bu konular sektöre göre değiştiği için ilgili bakanlığın ya da meslek kuruluşunun güncel düzenlemelerine bakmanızı öneririz.
Kuruluştan sonraki ilk adımlarda gerekenler
Tescil ya da işe başlama, sürecin sonu değil, işletmenin resmî hayatının başlangıcıdır. İlk haftalarda tamamlanması gereken başlıca işler şunlardır:
- Vergi dairesi yoklaması ve vergi levhası: Yoklama memuru adresinizde faaliyetin yürütülebilir olduğunu tespit eder.
- Elektronik tebligat: Vergi idaresinin bildirimleri elektronik ortamda iletilir; sistemi düzenli kontrol etmeniz gerekir.
- Kayıtlı elektronik posta (KEP): Sermaye şirketleri için resmî yazışmalarda önem taşır. Başvuru adımlarını KEP adresi başvuru rehberimizde ele aldık.
- E-belge geçişi: Faaliyetinize ve kapsamınıza göre e-fatura, e-arşiv ya da e-defter kullanmanız gerekebilir.
- Banka hesabı ve muhasebe düzeni: Şirket adına açılan hesap, sermaye ödemeleri ve günlük tahsilatlar için gereklidir; muhasebe kayıtlarının ilk günden düzenli tutulması ileride yaşanabilecek sorunları önler.
- SGK işlemleri: Çalışan istihdam edecekseniz işyeri tescili yapılır. Şirket türüne ve ortaklık durumunuza göre sizin için de sigortalılık doğabilir; ayrıntıyı SGK'dan teyit etmeniz yerinde olur.
Genç girişimci desteği ya da KOSGEB programları gibi imkânlardan yararlanmayı düşünüyorsanız, bazı programlarda başvuru zamanı ve kuruluş biçimi belirleyici olabilir. Bu nedenle uygunluğunuzu kuruluştan önce değerlendirmek mantıklıdır; teşvik ve destek danışmanlığı sayfamızda bu değerlendirmenin nasıl ilerlediğini görebilirsiniz.
Sık yapılan hazırlık hataları
Gereklilikler listesini eksiksiz hazırlamak kadar, aşağıdaki hatalardan kaçınmak da süreci hızlandırır:
- Faaliyet konusunu dar yazmak: Yalnızca bugünkü işi yazmak, yeni bir alana geçtiğinizde ana sözleşme değişikliği gerektirebilir.
- Adresi son ana bırakmak: Adres belgesi hazır olmadan başvuru tamamlanmaz; home ofiste ev sahibinin onayı gibi kalemler zaman alabilir.
- Türü yalnızca maliyete göre seçmek: Sorumluluk, ortak ekleme kolaylığı, yatırım alma planı ve vergi yükümlülükleri de hesaba katılmalıdır.
- Yabancı belgelerin onayını atlamak: Apostil ya da tercüme eksikliği, başvurunun geri dönmesine yol açabilir.
- Kuruluş sonrası yükümlülükleri ertelemek: Elektronik tebligatı ve KEP kutusunu takip etmemek, önemli bildirimlerin kaçırılmasına neden olabilir.
- Teşvik koşullarını sonradan öğrenmek: Bazı desteklerde kuruluş biçimi ve zamanlaması uygunluğu etkiler.
Burada anlatılanlar genel bilgi niteliğindedir. Ortaklık yapısı, vergi planlaması ya da sektörel izinler gibi size özgü konularda profesyonel destek almanız sağlıklı bir karar vermenize yardımcı olur.
Sonuç
Şirket kurmak için gerekenler; tür, adres, ortak durumu ve faaliyet alanı netleştiğinde somut bir listeye dönüşür. Önce kararları verin, ardından belgeleri bu kararlara göre hazırlayın ve kuruluş sonrası yükümlülükleri baştan takvime alın. Hangi adımın sizi beklediğini tek ekrandan izlemek için şirket kuruluş danışmanlığı hizmetimizi inceleyebilirsiniz.