İnternetten ürün ya da hizmet satışını süreklilik ve kazanç amacıyla yapıyorsanız, bu faaliyet genel olarak ticari faaliyet sayılır ve vergi mükellefiyeti açmanız gerekir. Ancak "e-ticaret yapmak için şirket kurmak gerekir mi" sorusunun cevabı her zaman limited ya da anonim şirket değildir. Pek çok girişimci işe şahıs işletmesiyle başlar. Ara sıra yapılan kişisel eşya satışı ve evde üretime yönelik özel istisnalar ise farklı değerlendirilir. Bu yazıda kendi durumunuzu hangi ölçütlerle tartabileceğinizi adım adım ele alıyoruz.
Kısa cevap: Gereken şirket değil, mükellefiyettir
Günlük dilde "şirket kurmak" denince çoğu kişi aynı şeyi kastetmez. Bu yüzden önce kavramları ayırmak gerekiyor:
- Şahıs işletmesi (halk arasında "şahıs şirketi"): Tek bir gerçek kişinin kendi adına açtığı işletmedir. Ayrı bir tüzel kişiliği yoktur. İşletme sahibi borçlardan kişisel olarak sorumludur.
- Sermaye şirketi (limited ve anonim şirket): Ortaklarından ayrı bir tüzel kişiliği vardır. Ticaret siciline tescil edilir, bir ana sözleşmesi ve sermayesi bulunur.
- Vergi mükellefiyeti: Kazancınızın vergilendirilmesi için vergi dairesinde açılan kayıttır. Şahıs işletmesinde de, şirkette de bu kayıt bulunur.
Yani e-ticarette asıl yasal gereklilik, faaliyetinizi kayıt altına almak, yani mükellefiyet açmaktır. Bunun şahıs işletmesi mi yoksa sermaye şirketi mi olacağı sizin tercihinize, ölçeğinize ve risk iştahınıza bağlıdır.
E-ticaret ne zaman ticari faaliyet sayılır?
Vergi uygulamasında belirleyici olan, satışın hangi kanaldan yapıldığı değil, nasıl yapıldığıdır. Bir web sitesinde, pazaryerinde ya da sosyal medya hesabında satış yapmanız arasında bu açıdan temel bir fark yoktur. Değerlendirmede genellikle şu ölçütler öne çıkar:
- Süreklilik: Satışlar tekrarlanıyor mu, düzenli bir akış var mı?
- Kazanç amacı: Ürünleri satmak için mi alıyor ya da üretiyorsunuz, yoksa kendi kullandığınız eşyaları mı elden çıkarıyorsunuz?
- Organizasyon: Stok tutuyor, tedarikçiyle çalışıyor, reklam veriyor, kargo anlaşması yapıyor musunuz?
- Hacim: Sipariş sayısı ve ciro, hobi düzeyini aşan bir büyüklüğe ulaştı mı?
Bu ölçütlerin birkaçı aynı anda varsa, faaliyetiniz büyük olasılıkla ticari nitelik taşır. Aşağıdaki tablo sık karşılaşılan durumlar için genel bir çerçeve sunar. Kesin değerlendirme için kendi durumunuzu vergi konusunda profesyonel destek alarak netleştirmeniz yerinde olur.
| Durum | Genel değerlendirme | Olası yol |
|---|---|---|
| Kendi kullandığınız eşyaları ara sıra satmak | Çoğunlukla ticari faaliyet sayılmaz | Kişisel satış olarak sürdürülebilir |
| Toptan alıp internetten perakende satmak | Ticari faaliyet | Şahıs işletmesi ya da şirket |
| Evde el emeği ürün üretip internetten satmak | Özel istisna kapsamına girebilir | İstisna şartlarını kontrol edin |
| Dropshipping ya da yurt dışından ürün getirip satmak | Ticari faaliyet | Şahıs işletmesi ya da şirket |
| Dijital ürün, kurs ya da yazılım satmak | Genellikle ticari ya da serbest meslek faaliyeti | Faaliyetin niteliğine göre mükellefiyet |
| Ortaklı ya da yatırım alması planlanan girişim | Ticari faaliyet | Genellikle limited ya da anonim şirket |
Şirket kurmadan satış yapılabilecek durumlar
Her internet satışı mükellefiyet gerektirmez. Şu durumlarda kayıt açmadan satış yapmak genel olarak mümkündür ya da özel bir düzenleme söz konusu olabilir.
Kişisel ikinci el satışlar
Evinizdeki kullanılmış kıyafeti, kitabı ya da eşyayı ara sıra satmanız, kural olarak ticari kazanç amacı taşımaz. Ancak sürekli ikinci el ürün toplayıp satmaya başladığınızda durum değişir. Bu artık kişisel satış değil, alım-satım işidir.
Evde üretim için kazanç istisnası
Gelir vergisi mevzuatında, evde üretilen bazı ürünlerin internet üzerinden satışına yönelik bir ticari kazanç istisnası bulunur. Bu istisnanın uygulanmasında genellikle şu şartlar aranır:
- Ürünlerin işyeri açılmadan, konutta üretilmesi
- Belirli bir yıllık satış sınırının aşılmaması
- Satış bedelinin banka hesabı üzerinden tahsil edilmesi
- İlgili vergi dairesinden istisna belgesi alınması
Üretim ve satış koşulları, kapsam dışı ürünler ve güncel tutar sınırı mevzuatla belirlenir ve değişebilir. Bu nedenle güncel bilgiyi Gelir İdaresi Başkanlığı üzerinden kontrol etmeniz önemlidir. Sınır aşıldığında ya da şartlardan biri kaybedildiğinde, istisna sona erer ve normal mükellefiyet gündeme gelir.
Hobi ve deneme satışları
Bir ürün fikrini test etmek için yaptığınız birkaç satış, tek başına sizi tacir yapmaz. Fakat fikir tuttuğunda satışların hızla artabileceğini unutmayın. Mükellefiyet açmayı gereğinden fazla ertelemek, geriye dönük vergi ve ceza riskini doğurabilir.
Pazaryerleri ve ödeme altyapıları neden vergi kaydı ister?
Yasal zorunluluk bir yana, pratikte de e-ticaretin büyük bölümü kayıtlı bir işletme gerektirir. Çoğu büyük pazaryeri, satıcı başvurusunda vergi numarası, vergi levhası ve işletme adına açılmış banka hesabı gibi bilgiler ister. Bunun birkaç nedeni vardır:
- Fatura düzenleme: Satılan her ürün için müşteriye fatura ya da e-Arşiv fatura düzenlenmesi gerekir. Bunu ancak mükellefiyeti olan bir işletme yapabilir.
- Sanal POS ve ödeme kuruluşları: Kendi web sitenizde kartla tahsilat almak için ödeme hizmeti sağlayıcıları genellikle kurumsal ya da şahıs işletmesi kaydı ister.
- Kargo anlaşmaları: Kurumsal kargo indirimleri ve entegrasyonlar çoğunlukla vergi kaydı olan satıcılara sunulur.
- Komisyon ve hakediş: Pazaryerleri komisyon faturalarını satıcının vergi numarasına keser. Hakediş ödemeleri de işletme hesabına yapılır.
Bu nedenle düzenli satış planlıyorsanız, mükellefiyet konusu çoğu zaman "gerekir mi" sorusundan çok "hangi yapıyla" sorusuna dönüşür.
Şahıs işletmesi mi, limited şirket mi?
E-ticarette en sık karşılaştırılan iki yapı şahıs işletmesi ve limited şirkettir. Anonim şirket daha çok büyük sermaye, çok ortaklı yapı ya da yatırım planı olan girişimlerde tercih edilir. Aşağıdaki tablo genel farkları özetler:
| Ölçüt | Şahıs işletmesi | Limited şirket |
|---|---|---|
| Tüzel kişilik | Yok, işletme sahibiyle aynı kişi | Var, ortaklardan ayrı |
| Borçlardan sorumluluk | Sahibi tüm malvarlığıyla sorumlu | Kural olarak şirket malvarlığıyla sınırlı; kamu borçlarında ortak ve müdür sorumluluğu ayrıca değerlendirilir |
| Kuruluş süreci | Daha kısa ve sade | Ana sözleşme, sermaye, ticaret sicili tescili gerekir |
| Vergilendirme | Kazanç gelir vergisine tabi, artan oranlı tarife | Kurumlar vergisine tabi, kâr dağıtımında ayrıca vergilendirme |
| Muhasebe | Kazancın büyüklüğüne göre işletme ya da bilanço esası | Bilanço esası, daha kapsamlı kayıt |
| Ortak alma ve hisse devri | Ortak eklenemez, yapı değişikliği gerekir | Pay devriyle ortak eklenebilir |
| Kapanış | Görece kolay | Tasfiye süreci gerektirir |
Hangi durumda hangisi öne çıkar?
Şu durumlarda şahıs işletmesi genellikle yeterli görülür:
- Tek başınıza, düşük ya da orta ölçekte başlıyorsanız
- Ürün ve pazarınızı test ediyorsanız
- Kuruluş ve muhasebe giderlerini düşük tutmak istiyorsanız
Şu durumlarda ise limited şirket daha fazla gündeme gelir:
- Bir ya da birden fazla ortakla çalışacaksanız
- Stok, tedarikçi ve kira gibi yüksek ticari riskler taşıyorsanız
- Kazancınızın, şahıs işletmesinde uygulanan üst vergi dilimlerine ulaşması bekleniyorsa
- Kurumsal tedarikçiler ya da yatırımcılarla çalışmayı planlıyorsanız
Vergi yükü karşılaştırması kazanç düzeyinize, kâr dağıtım planınıza ve giderlerinize göre değişir. Bu yüzden genel bir "şu yapı daha avantajlı" kuralı vermek doğru olmaz. Kendi rakamlarınızla bir projeksiyon yaptırmanız en sağlıklı yoldur. Tür seçimi ve kuruluş adımlarında süreci planlamak isterseniz, şirket kuruluşu danışmanlığı hizmetimiz ile hangi adımın sizi beklediğini tek ekrandan takip edebilirsiniz.
Mükellefiyet açarken e-ticarete özel hazırlıklar
E-ticaret işletmesi açarken klasik kuruluş adımlarına ek olarak bazı konular özel dikkat ister.
Doğru faaliyet kodu
Vergi kaydında ve ticaret sicilinde beyan ettiğiniz faaliyet kodu, internet üzerinden perakende satışı kapsamalıdır. Yanlış ya da eksik kod; teşvik başvurularında, pazaryeri kaydında ve vergi uygulamalarında sorun çıkarabilir. Bu konuyu e-ticaret NACE kodu seçimi rehberimizde ayrıntılı olarak ele aldık.
İşletme adresi
Vergi dairesi, işletmeniz için bir adres bildirimi ister ve çoğu durumda yoklama yapar. Evden çalışan e-ticaret girişimcileri ev adresini, sanal ofisi ya da kiralık bir iş yerini kullanabilir. Stok tutuyorsanız, depo adresini ayrıca değerlendirmeniz gerekebilir.
Elektronik belge ve kayıt yükümlülükleri
- e-Arşiv ve e-Fatura: İnternet satışlarında elektronik belge kullanımı yaygındır ve belirli şartlarda zorunlu hale gelir. Kapsamı GİB duyurularından takip etmek gerekir.
- ETBİS kaydı: Elektronik ticaret faaliyetinde bulunan hizmet sağlayıcıların, Elektronik Ticaret Bilgi Sistemi'ne kayıt yükümlülüğü olabilir. Ayrıntılar için Ticaret Bakanlığı e-ticaret portalını inceleyebilirsiniz.
- Tüketici mevzuatı: Mesafeli satış sözleşmesi, ön bilgilendirme formu, cayma hakkı ve iade koşulları sitenizde açıkça yer almalıdır.
- Kişisel veriler: Müşteri verisi topladığınız için aydınlatma metni ve gizlilik politikası hazırlamanız gerekir.
Muhasebe ve sosyal güvenlik
Şahıs işletmesi sahipleri, kural olarak kendi adlarına sosyal güvenlik primi öder. Şirkette ise ortaklık ve müdürlük durumuna göre farklı sonuçlar doğabilir. Ayrıca e-ticarette sipariş, iade, pazaryeri komisyonu ve kargo kesintileri çok sayıda kayıt üretir. Bu kayıtları düzenli tutmak, beyan dönemlerini kolaylaştırır.
Maliyet, teşvik ve destekler
E-ticaret işletmesinin kuruluş maliyeti, seçtiğiniz yapıya göre belirgin biçimde değişir. Şahıs işletmesinde kalemler daha azdır. Limited ve anonim şirkette ise noter, ticaret sicili, oda kaydı ve sermaye gibi kalemler eklenir. Kuruluşun ardından muhasebe, e-belge altyapısı, pazaryeri komisyonları, yazılım ve kargo gibi düzenli giderler başlar. Kalem kalem bir bütçe çıkarmak için e-ticaret şirket kurma maliyeti yazımıza göz atabilirsiniz.
Kuruluş danışmanlığı paketlerinin kapsamını ve güncel ücretlerini paketler ve fiyatlar sayfamızda görebilirsiniz.
Destek tarafında, e-ticaret girişimcilerinin değerlendirebileceği başlıca başlıklar şunlardır:
- Genç girişimci kazanç istisnası: Belirli bir yaş aralığında ilk kez mükellefiyet açan girişimciler için gelir vergisi ve prim desteği düzenlemeleri bulunur. Şartlar arasında yaş ve ilk mükellefiyet gibi kriterler yer alır.
- KOSGEB programları: Girişimcilik, dijitalleşme ve e-ihracat gibi alanlarda zaman zaman destek programları açılır. Güncel çağrılar KOSGEB üzerinden duyurulur.
- Kadın girişimcilere yönelik destekler: Bazı programlarda kadın girişimcilere ek puan ya da öncelik tanınabilir.
- E-ihracat destekleri: Yurt dışına satış yapmayı planlıyorsanız, Ticaret Bakanlığı'nın e-ihracata yönelik desteklerini incelemeniz faydalı olur.
Bu desteklerin çoğu şirket türüne, faaliyet koduna ve başvuru zamanlamasına bağlıdır. Örneğin bazı istisnalar yalnızca belirli yapılarda ya da ilk mükellefiyette uygulanır. Bu yüzden destekleri kuruluş kararından önce değerlendirmek önemlidir. Uygunluğunuzu kuruluş öncesinde görmek isterseniz, teşvik ve destek danışmanlığı hizmetimiz ile hangi programların durumunuza uyabileceğini birlikte gözden geçirebiliriz.
Karar vermeden önce kendinize sorun
Kısa bir kontrol listesi, durumunuzu netleştirmenize yardımcı olur:
- Satışlarım tekrarlanıyor ve kazanç amacı taşıyor mu?
- Ürünleri satmak için mi alıyor ya da üretiyorum?
- Evde üretim istisnasının şartlarını taşıyor muyum ve satış sınırını aşma ihtimalim var mı?
- Satış yapmak istediğim pazaryeri ya da ödeme altyapısı vergi kaydı istiyor mu?
- Tek başıma mı, ortakla mı ilerleyeceğim?
- Taşıdığım ticari riskler kişisel malvarlığımı etkileyecek düzeyde mi?
- Yararlanmak istediğim bir teşvik, belirli bir şirket türü ya da zamanlama şartı içeriyor mu?
İlk iki soruya "evet" diyorsanız, mükellefiyet açmanız büyük olasılıkla gereklidir. Diğer sorular ise hangi yapıyla ilerleyeceğinizi belirler.
Sonuç
E-ticarette asıl gereklilik, düzenli ve kazanç amaçlı satışları kayıt altına almaktır. Bu kaydın şahıs işletmesi mi yoksa limited ya da anonim şirket olacağı ise ölçeğinize, ortaklık yapınıza, risklerinize ve vergi projeksiyonunuza göre şekillenir. Kişisel ikinci el satışlar ve evde üretim istisnası gibi durumlar ayrı değerlendirilir. Kararınızı verdiyseniz, şirket kuruluşu hizmetimiz ile kuruluş adımlarınızı planlarken yanınızdayız.