İş kurma desteği, yeni bir işletme açan girişimcilere kamu kurumları ve kalkınma ajansları tarafından sağlanan hibe, geri ödemeli destek, vergi istisnası, prim desteği ve eğitim imkânlarının genel adıdır. Türkiye'de bu desteklerin başlıca kaynakları KOSGEB, İŞKUR, SGK, Gelir İdaresi, kalkınma ajansları ve ihracat odaklı programlar için Ticaret Bakanlığı'dır. Hangisinden yararlanabileceğiniz; yaşınıza, sektörünüze, şirket türünüze, bulunduğunuz bölgeye ve başvuruyu kuruluşa göre ne zaman yaptığınıza bağlıdır.
Bu rehberde destekleri türlerine göre ayırıyor, kurumların rollerini açıklıyor ve kadın girişimci, e-ticaret ve yurt dışı faaliyet gibi sık sorulan başlıklara ayrı ayrı değiniyoruz. Destek programlarının koşulları dönemsel olarak değiştiği için burada genel çerçeveyi veriyor, güncel şartlar için resmî kaynaklara yönlendiriyoruz.
İş kurma desteği nedir ve hangi biçimlerde verilir?
"Devlet desteği" denildiğinde çoğu kişinin aklına doğrudan hesaba yatan bir hibe gelir. Oysa iş kurma desteklerinin önemli bir kısmı nakit değil; vergi ya da prim yükünü azaltan, eğitim sağlayan veya belirli harcamaların bir kısmını sonradan karşılayan mekanizmalardır. Hangi destek türüyle karşı karşıya olduğunuzu bilmek, bütçe planınızı gerçekçi kurmanızı sağlar.
| Destek türü | Ne sağlar? | Dikkat edilecek nokta |
|---|---|---|
| Hibe (geri ödemesiz) | Onaylanan harcamaların bir kısmının karşılanması | Çoğu zaman önce harcama yapılır, sonra belgeyle talep edilir |
| Geri ödemeli destek | Faizsiz ya da düşük maliyetli finansman | Teminat ve geri ödeme planı istenebilir |
| Vergi istisnası | Belirli kazançların belirli koşullarda vergilendirilmemesi | Beyanname verme yükümlülüğü genellikle devam eder |
| Prim desteği | Sigorta primi yükünün bir süre azaltılması | Şartlar kişiye ve şirket türüne göre değişir |
| Eğitim ve mentorluk | Girişimcilik eğitimi, iş planı desteği | Bazı hibe programlarında ön koşul olabilir |
| Proje bazlı destek | Kalkınma ajansı çağrıları gibi rekabetçi fonlar | Başvurular belirli dönemlerde açılır, puanlama yapılır |
Bu tablodaki en kritik satır genellikle ilkidir: Hibe programlarının çoğunda destek peşin ödenmez. Önce harcamayı yapar, faturasını ve ödeme belgesini sunar, onaydan sonra desteğin karşılığını alırsınız. Bu nedenle destek almayı planlasanız bile başlangıç nakdinizi buna göre hesaplamanız gerekir.
Şirket kurmak için devlet desteği veren başlıca kurumlar
KOSGEB
KOSGEB, küçük ve orta büyüklükteki işletmelere ve yeni girişimcilere yönelik destek programları yürüten temel kurumdur. Girişimcilere yönelik programlarda genellikle girişimcilik eğitimi sertifikası, KOSGEB veri tabanına kayıt ve iş planı gibi koşullar aranır. Programların adı, kapsamı ve destek oranları zaman içinde değişebildiği için güncel bilgiyi KOSGEB üzerinden kontrol etmeniz en sağlıklı yoldur.
İŞKUR
İŞKUR, iş arayanlara ve girişimci adaylarına yönelik girişimcilik eğitimleri düzenler. Bu eğitimler bazı durumlarda KOSGEB programlarında kabul gören sertifikayla sonuçlanabilir. Ayrıca işe alım teşvikleri, şirketiniz personel çalıştırmaya başladığında önem kazanır. Güncel programlar için İŞKUR sayfasını takip edebilirsiniz.
SGK ve Gelir İdaresi
Genç girişimcilere yönelik kazanç istisnası Gelir İdaresi'nin, ilk dönem sigorta primi desteği ise SGK'nın alanına girer. Bu iki destek çoğu zaman birlikte anılır ama şartları ve kapsamı ayrıdır; ayrıca şirket türü belirleyicidir. Yaş sınırı, faaliyet şartı ve kimlerin kapsama girdiği gibi ayrıntıları genç girişimci şartları yazımızda ele aldık. Resmî metinler için Gelir İdaresi Başkanlığı ve SGK kaynaklarına bakabilirsiniz.
Kalkınma ajansları
Her bölgenin kalkınma ajansı, bölgesel önceliklere göre mali destek programları açar. Bu programlar genellikle çağrı usulüyle, belirli tarihler arasında başvuruya açılır ve projeler puanlanarak seçilir. Yani başvuru yapmak desteği garanti etmez; iyi hazırlanmış bir proje ve bütçe gerekir.
Ticaret Bakanlığı
İhracat, e-ihracat ve yurt dışı faaliyetler söz konusu olduğunda Ticaret Bakanlığı'nın destek mekanizmaları devreye girer. Bu destekler çoğunlukla yeni kurulan değil, faaliyetine başlamış ve belirli ön koşulları sağlayan şirketler içindir. Ayrıntılar için Ticaret Bakanlığı kaynaklarına başvurabilirsiniz.
Kadın girişimci desteği: neler var, nelere bakmalı?
"Kadın girişimci desteği" aramaları çok yaygın; ancak çoğu zaman yalnız kadınlara açık, ayrı bir hibe programı aranıyor. Pratikte durum biraz farklıdır: Kadın girişimcilere yönelik avantajlar genellikle genel girişimcilik programlarının içinde yer alır. Bazı dönemlerde ve bazı programlarda kadın girişimcilere daha yüksek destek oranı, ek puan ya da öncelik tanınabilmiştir. Kalkınma ajanslarının çağrılarında da kadın istihdamını veya kadın girişimciliğini öne çıkaran projeler zaman zaman ayrıca değerlendirilir.
Kadın girişimci olarak desteklere bakarken şu noktaları göz önünde tutmanız işinize yarar:
- Şirketteki rolünüz: Avantajlar genellikle şirketin sahibi ya da ortağı olmanıza ve yönetimde aktif yer almanıza bağlıdır. Yalnızca kâğıt üzerinde ortaklık, bazı programlarda yeterli sayılmayabilir.
- Ortaklık yapısı: Birden fazla ortaklı şirketlerde payların dağılımı, desteğin kapsamını etkileyebilir.
- Kooperatif seçeneği: Birlikte üretim yapmak isteyen kadınlar için kooperatif modeli de değerlendirilebilir; kuruluş adımlarını kadın kooperatifi nasıl kurulur yazımızda anlattık.
- Güncellik: Önceki yıllara ait program duyuruları hâlâ internette dolaşır. Bir programın şu an açık olup olmadığını mutlaka resmî kaynaktan doğrulayın.
E-ticaret devlet desteği ve e-ticaret kadın girişimci desteği
E-ticaret için özel bir "kuruluş hibesi" beklemek yerine, desteği iki ayrı katmanda düşünmek daha doğru olur. Birinci katman, her sektöre açık genel girişimcilik destekleridir; e-ticaret işletmeniz de bu programların koşullarını sağlıyorsa başvurabilir. Genç girişimci istisnası ve prim desteği de faaliyet alanınız e-ticaret olsa bile geçerli olabilecek destekler arasındadır.
İkinci katman, yurt dışına satış yapan işletmelere yönelik e-ihracat destekleridir. Uluslararası pazaryerlerine giriş, yurt dışı reklam ve tanıtım gibi kalemler bu tür programların konusu olabilir. Ancak bu destekler genellikle kurulmuş ve belirli ön koşulları karşılayan şirketler için tasarlanmıştır; şahıs işletmeleri ile sermaye şirketleri arasında da farklılıklar olabilir.
"E-ticaret kadın girişimci desteği" araması da bu iki katmanın kesişimidir. Kadın girişimcilere tanınan avantajlar, e-ticaret faaliyetinde de aynı programlar üzerinden geçerli olabilir. Arama sonuçlarında karşınıza çıkan belirli bir yıla ait program adlarının güncel dönemde aynı koşullarla sürüp sürmediğini kontrol etmeden plan yapmamanızı öneririz.
E-ticarete başlamadan önce şirket kurup kurmamanız ve hangi türü seçmeniz gerektiği ayrı bir karardır. Bu karar, hangi desteklere erişebileceğinizi de doğrudan etkiler; çünkü bazı programlar şahıs işletmesine, bazıları sermaye şirketlerine daha uygun koşullar sunar.
Yurt dışında şirket kurmak ve devlet desteği
"Yurt dışında şirket kurmak devlet desteği" aramasının arkasında genellikle iki farklı ihtiyaç bulunur. Birincisi, Türkiye'de kurulu bir şirketin yurt dışında şube, ofis, depo ya da mağaza açmasıdır. Bu tür faaliyetler için ihracata yönelik destek programlarında yurt dışı birim, marka ve tanıtım gibi kalemler yer alabilir. Bu destekler büyük ölçüde Türkiye'de kurulu ve ihracat yapan şirketleri hedefler.
İkincisi, doğrudan başka bir ülkede sıfırdan şirket kurmaktır. Bu durumda o ülkenin mevzuatı ve destek sistemi geçerli olur; Türkiye'deki iş kurma destekleri genellikle doğrudan bu senaryoyu kapsamaz. Yurt dışında büyümeyi hedefliyorsanız çoğu girişimci için daha uygulanabilir yol, önce Türkiye'de şirketi kurup faaliyete başlamak, ardından ihracat desteklerinin ön koşullarını sağlamaktır. Kişisel durumunuzda hangi yapının uygun olduğunu netleştirmek için profesyonel destek almanız faydalı olur.
İş kurma desteğine başvurmadan önce doğru sıralama
Desteklerden yararlanamamanın en yaygın nedeni, adımların yanlış sırayla atılmasıdır. Örneğin bazı programlarda eğitim sertifikasının şirket kurulmadan önce alınması, bazılarında ise başvurunun kuruluştan sonra belirli bir süre içinde yapılması istenebilir. Bu yüzden şirketi kurmadan önce destek planını yapmak, sonradan telafisi zor kayıpları önler. Genel bir yol haritası şöyle özetlenebilir:
- Hedef destekleri belirleyin: Yaşınızı, sektörünüzü, bölgenizi ve planladığınız şirket türünü göz önüne alarak hangi programlara uygun olabileceğinizi listeleyin.
- Ön koşulları çıkarın: Eğitim sertifikası, kayıt, iş planı, istihdam şartı gibi koşulları ve bunların zamanlamasını not edin.
- Şirket türünü desteğe göre de değerlendirin: Şahıs işletmesi, limited ya da anonim şirket seçimi; vergi, sorumluluk ve destek erişimi açısından farklı sonuçlar doğurur.
- Kuruluşu planlayın: İşletme adresi, faaliyet konusu ve ortaklık yapısı gibi kararları desteğin şartlarıyla uyumlu hale getirin.
- Kuruluştan sonra takvimi izleyin: Başvuru süreleri, belge teslimleri ve harcama dönemleri için hatırlatıcı oluşturun.
- Belgeleri düzenli tutun: Hibe taleplerinde fatura, ödeme dekontu ve sözleşmeler istenir; kayıtlarınızın baştan düzenli olması süreci kolaylaştırır.
Şirket türü, adres ve faaliyet konusu gibi kuruluş kararlarını destek planınızla birlikte ele almak isterseniz şirket kuruluşu danışmanlığı sayfamızda sürecin nasıl ilerlediğini görebilirsiniz. Hangi adımın sizi beklediğini hesabınızdan takip edersiniz.
Sık yapılan hatalar ve gerçekçi beklentiler
İş kurma desteği konusunda beklenti yönetimi en az başvurunun kendisi kadar önemlidir. Sık karşılaşılan hatalar şunlardır:
- Desteği peşin para sanmak: Çoğu hibe, harcama yapıldıktan ve belgelendikten sonra ödenir. Başlangıç sermayenizi buna göre planlayın.
- Eski duyurulara güvenmek: Belirli bir yıla ait program bilgileri, sonraki dönemlerde değişmiş ya da kaldırılmış olabilir.
- Şirketi kurduktan sonra desteği araştırmak: Zamanlama şartı olan programlarda geç kalmak, hakkı tamamen ortadan kaldırabilir.
- Birden fazla desteğin birleşebileceğini varsaymak: Bazı destekler birlikte kullanılabilirken bazıları birbirini dışlar.
- İstisnayı yükümlülüklerden muafiyet sanmak: Vergi istisnası olsa bile beyanname, defter ve fatura yükümlülükleri genellikle devam eder.
- Kayıt düzenini ihmal etmek: Destek denetimlerinde ve hibe taleplerinde düzenli gelir-gider kaydı belirleyicidir. Bu noktada dijital ön muhasebe araçları belgelerinizi tek yerde toplamanıza yardımcı olur.
Kuruluş ve ilk dönem giderlerinin destek planına nasıl yansıyacağını hesaplarken hizmet paketlerinin kapsamını da bilmek gerekir. Paket içeriklerini ve güncel ücretleri paketler ve fiyatlar sayfamızda inceleyebilirsiniz.
Sonuç
İş kurma desteği tek bir program değil; hibe, kredi, vergi istisnası, prim desteği ve eğitimden oluşan bir bütündür. Kadın girişimci, e-ticaret ya da ihracat odaklı avantajlar da çoğunlukla bu genel programların içinde yer alır. Başarının anahtarı, şirketi kurmadan önce hangi desteğe uygun olduğunuzu, şartların zamanlamasını ve şirket türünün etkisini netleştirmektir. Size uygun olabilecek programları birlikte değerlendirmek için teşvik ve destek danışmanlığı sayfamıza göz atabilirsiniz.