Tevkifatlı fatura, katma değer vergisinin (KDV) bir kısmının ya da tamamının satıcıya ödenmeyip alıcı tarafından vergi dairesine beyan edildiği ve ödendiği işlemlerde düzenlenen faturadır. Satıcı faturada KDV'yi tam olarak hesaplar ancak tevkif edilen (kesilen) kısmı alıcıdan tahsil etmez. Bu kısmı alıcı, vergi sorumlusu sıfatıyla beyan eder.
Bu yazıda tevkifatlı faturanın temel kavramlarını, hangi durumlarda gündeme geldiğini, hesaplama mantığını, faturada bulunması gereken bilgileri ve satıcı ile alıcı açısından örnek muhasebe kaydını adım adım ele alıyoruz. Metin genel bilgi amaçlıdır; kendi işlemleriniz için güncel mevzuatı kontrol etmeniz ve gerekirse mali müşavirinizden destek almanız önerilir.
Tevkifatlı fatura nedir? Temel kavramlar
Tevkifat, sözlükte kesinti ya da alıkoyma anlamına gelir. Vergi dilinde KDV tevkifatı, vergiyi doğuran işlemde KDV'nin tamamının satıcı tarafından beyan edilmesi yerine, belirli bir kısmının alıcı tarafından beyan edilip ödenmesidir. Bu uygulamanın amacı, vergi güvenliğini sağlamak ve özellikle vergi kaybı riskinin yüksek görüldüğü sektörlerde KDV'nin hazineye ulaşmasını kolaylaştırmaktır.
Konuyu anlamak için birkaç kavramı netleştirmek gerekir:
- Matrah: KDV'nin hesaplandığı tutar, yani mal ya da hizmetin vergi hariç bedeli.
- Hesaplanan KDV: Matrah üzerinden işlemin tabi olduğu KDV oranıyla bulunan vergi.
- Tevkifat oranı: Hesaplanan KDV'nin ne kadarının alıcı tarafından beyan edileceğini gösteren oran. Genellikle 2/10, 5/10, 9/10 gibi kesirlerle ifade edilir.
- Tevkif edilen KDV: Alıcının satıcıya ödemeyip kendisinin beyan ettiği kısım.
- Vergi sorumlusu: Vergiyi kendi işleminden doğmasa da beyan etmek ve ödemekle yükümlü tutulan taraf; tevkifatta bu taraf alıcıdır.
Kısmi tevkifat ve tam tevkifat
Tevkifat, KDV'nin ne kadarının alıcıya bırakıldığına göre ikiye ayrılır. Kısmi tevkifatta KDV'nin bir bölümü satıcıya ödenir, kalan bölümü alıcı beyan eder. Tam tevkifatta ise KDV'nin tamamı alıcı tarafından beyan edilir; satıcıya KDV ödenmez.
| Özellik | Kısmi tevkifat | Tam tevkifat |
|---|---|---|
| KDV'nin alıcıya bırakılan kısmı | Bir bölümü (ör. onda ikisi, onda beşi, onda dokuzu) | Tamamı |
| Satıcıya ödenen KDV | Tevkif edilmeyen kısım | Yok |
| Tipik görüldüğü yerler | Yurt içindeki belirli hizmet ve teslimler | Yurt dışından alınan bazı hizmetler, KDV mükellefi olmayanlarla yapılan bazı işlemler |
| Alıcının beyan aracı | 2 No.lu KDV Beyannamesi | 2 No.lu KDV Beyannamesi |
Tam tevkifatın önemli bir kısmı, satıcının Türkiye'de KDV mükellefi olmadığı durumlarda ortaya çıkar. Örneğin yurt dışındaki bir firmadan alınan bazı hizmetlerde Türk alıcı, KDV'yi sorumlu sıfatıyla beyan eder. Bu durumda yurt içinde düzenlenmiş bir tevkifatlı faturadan çok, sorumlu sıfatıyla beyan işlemi söz konusudur.
Hangi işlemlerde tevkifatlı fatura kesilir?
Tevkifat uygulanacak işlemler, oranlar ve alıcı grupları KDV Genel Uygulama Tebliği ile düzenlenir. Liste zaman içinde değişebildiği için kesin oran ve kapsam bilgisini her zaman Gelir İdaresi Başkanlığı'nın resmî sitesinden (gib.gov.tr) güncel tebliğ metni üzerinden kontrol etmek gerekir.
Tebliğde yer alan işlemler genel olarak şu gruplarda toplanır:
- Yapım işleri ve bunlarla birlikte ifa edilen mühendislik, mimarlık, etüt-proje hizmetleri
- Etüt, plan, proje ve danışmanlık hizmetleri
- Makine, teçhizat, demirbaş ve taşıtlara ait tadil, bakım ve onarım hizmetleri
- Yemek servis ve organizasyon hizmetleri
- İşgücü temin hizmetleri
- Özel güvenlik hizmetleri
- Temizlik, çevre ve bahçe bakım hizmetleri
- Servis taşımacılığı hizmetleri
- Baskı ve basım hizmetleri
- Hurda ve atık teslimleri, metal ve bazı ham madde teslimleri gibi belirli mal teslimleri
Belirlenmiş alıcılar ve tüm alıcılar ayrımı
Tevkifatın uygulanıp uygulanmayacağı yalnızca işin türüne değil, alıcının kim olduğuna da bağlıdır. Bazı işlemlerde tevkifat yalnızca tebliğde sayılan belirlenmiş alıcılar (ör. kamu kurum ve kuruluşları, belirli büyüklükteki mükellefler ve tebliğde sayılan diğer gruplar) mal veya hizmet satın aldığında uygulanır. Bazı işlemlerde ise tevkifat, alıcının KDV mükellefi olması yeterli görülerek daha geniş bir alıcı kitlesine uygulanır.
Ayrıca tebliğde, işlem bedelinin belirli bir tutarı aşmaması halinde tevkifat uygulanmayacağına ilişkin bir sınır bulunur. Bu sınır dönemsel olarak güncellenebildiği için, faturayı kesmeden önce güncel değeri resmî kaynaktan doğrulamak en sağlıklı yoldur.
Tevkifatlı fatura hesaplama
Tevkifatlı fatura hesaplama mantığı, normal KDV hesabına bir adım eklemekten ibarettir. Önce KDV her zamanki gibi hesaplanır, ardından tevkifat oranıyla ikiye bölünür.
Adımlar şöyledir:
- KDV'yi hesaplayın: Hesaplanan KDV = Matrah × KDV oranı
- Tevkif edilen kısmı bulun: Tevkif edilen KDV = Hesaplanan KDV × Tevkifat oranı
- Satıcıya ödenecek KDV'yi bulun: Satıcıya ödenen KDV = Hesaplanan KDV − Tevkif edilen KDV
- Fatura ödenecek tutarını bulun: Alıcının satıcıya ödeyeceği tutar = Matrah + Satıcıya ödenen KDV
Kesirli ifadeyle düşünmek işi kolaylaştırır. Örneğin 9/10 tevkifat uygulanan bir hizmette hesaplanan KDV'nin onda dokuzunu alıcı beyan eder, yalnızca onda biri satıcıya ödenir. 5/10 tevkifatta ise KDV'nin yarısı satıcıya, yarısı alıcının beyanına kalır. 2/10 tevkifatta KDV'nin onda ikisi alıcıya bırakılır, onda sekizi satıcıya ödenir.
Burada sık karıştırılan nokta şudur: Tevkifat, matrahı değil yalnızca KDV'yi etkiler. Hizmetin vergi hariç bedeli değişmez; değişen, KDV'nin kim tarafından beyan edileceğidir. Ayrıca gelir vergisi stopajı gibi farklı kesintiler aynı faturada ayrıca söz konusu olabilir; bunlar KDV tevkifatından bağımsız hesaplanır.
Tevkifatlı fatura örneği: Faturada hangi bilgiler yer alır?
Tevkifatlı fatura, normal bir faturada bulunan bilgilerin yanı sıra tevkifata ilişkin ayrıntıları da içermelidir. Bir tevkifatlı fatura örneğinde genellikle şu alanlar yer alır:
- Satıcı ve alıcının unvanı, adresi, vergi dairesi ve vergi kimlik numarası
- Fatura tarihi, seri ve sıra numarası (e-belgelerde ETTN)
- Mal ya da hizmetin cinsi, miktarı, birim fiyatı ve tutarı
- Matrah (KDV hariç toplam)
- Uygulanan KDV oranı ve hesaplanan KDV
- Tevkifat oranı (ör. 5/10) ve ilgili tevkifat kodu ya da işlem türü
- Tevkif edilen KDV tutarı
- Satıcıya ödenecek KDV tutarı
- Ödenecek toplam tutar
- Tevkifatın dayanağını ya da niteliğini belirten açıklama notu
Elektronik ortamda düzenlenen faturalarda fatura tipi olarak tevkifata uygun tip seçilir ve tevkifat kodu ilgili alanda belirtilir. Kodlar işlem türüne göre ayrışır; yanlış kod seçimi alıcının beyannamesinde uyumsuzluğa yol açabileceği için dikkat edilmesi gereken bir noktadır. e-Arşiv ile e-Fatura arasındaki farkları merak ediyorsanız e-Arşiv fatura rehberimize göz atabilirsiniz.
Faturalarınızı düzenli ve hatasız hazırlamak için bir ön muhasebe yazılımı kullanmak işinizi kolaylaştırır. LEHTAR Finans'ta satış faturalarınızı nasıl düzenleyip e-Fatura ve e-Arşiv olarak gönderebileceğinizi faturalar ve e-Fatura sayfamızda inceleyebilirsiniz.
Tevkifatlı fatura muhasebe kaydı örneği
Tevkifatlı işlemlerde muhasebe kaydı, satıcı ve alıcı tarafında farklı hesapları çalıştırır. Aşağıdaki örnekler Tek Düzen Hesap Planı'nda yaygın kullanılan yaklaşımı gösterir. Uygulamada farklı kayıt tercihleri de bulunduğu için kendi defterinizdeki kayıt yöntemini mali müşavirinizle netleştirmeniz önerilir.
Satıcı tarafı (hizmeti veren)
Satıcı faturayı kestiğinde alıcıdan yalnızca matrah ile tevkif edilmeyen KDV'yi tahsil edecektir. Yaygın kayıt şöyledir:
| Hesap | Borç | Alacak |
|---|---|---|
| 120 Alıcılar | Matrah + Satıcıya ödenen KDV | |
| 600 Yurt İçi Satışlar | Matrah | |
| 391 Hesaplanan KDV | Satıcıya ödenen KDV |
Satıcı, 1 No.lu KDV Beyannamesi'nde işlemi tevkifatlı işlemler bölümünde gösterir. Bazı durumlarda tevkifat nedeniyle indirim yoluyla giderilemeyen KDV, mevzuattaki şartlar sağlanırsa iade konusu yapılabilir; bu sürecin ayrıntıları için tebliğe ve mali müşavirinize başvurmanız gerekir.
Alıcı tarafı (hizmeti alan)
Alıcı, KDV'nin tamamını indirilecek KDV olarak kaydeder; satıcıya ödemediği kısmı ise ödenecek vergi olarak gösterir:
| Hesap | Borç | Alacak |
|---|---|---|
| 770 Genel Yönetim Giderleri (veya ilgili gider/maliyet hesabı) | Matrah | |
| 191 İndirilecek KDV | Hesaplanan KDV'nin tamamı | |
| 320 Satıcılar | Matrah + Satıcıya ödenen KDV | |
| 360 Ödenecek Vergi ve Fonlar | Tevkif edilen KDV |
Alıcı, 360 hesabındaki tevkif edilen KDV'yi 2 No.lu KDV Beyannamesi ile beyan edip öder. Aynı dönemde KDV'nin tamamını 1 No.lu KDV Beyannamesi'nde indirim konusu yapabilir. Böylece alıcı için tevkifat çoğu zaman ek bir vergi yükü değil, beyan ve ödeme sorumluluğu anlamına gelir.
Tedarikçilerinizden gelen tevkifatlı e-Faturaları tek ekranda görmek, yanıtlamak ve gider kaydına aktarmak için gelen e-Faturalar sayfamızı inceleyebilirsiniz.
Beyan süreci: 1 ve 2 No.lu KDV Beyannamesi
Tevkifatlı faturanın iki tarafı farklı beyannamelerle ilgilenir. Kısaca özetlemek gerekirse:
- Satıcı: İşlemi 1 No.lu KDV Beyannamesi'nde tevkifat uygulanan işlemler bölümünde bildirir; yalnızca tahsil ettiği KDV'yi hesaplanan KDV olarak beyan eder.
- Alıcı: Tevkif ettiği KDV'yi 2 No.lu KDV Beyannamesi ile vergi sorumlusu sıfatıyla beyan edip öder.
- Alıcı (indirim): Faturadaki KDV'nin tamamını, mevzuatın öngördüğü koşullarla 1 No.lu KDV Beyannamesi'nde indirim olarak kullanır.
Beyanname dönemleri, verilme ve ödeme süreleri resmî takvime bağlıdır; güncel tarihleri GİB üzerinden takip etmek gerekir. Beyanname hazırlığı ve gönderimi, yetkili meslek mensubunun sorumluluğundadır.
Dönem sonunda hesaplanan ve indirilecek KDV'yi bir arada görmek, mali müşavirinizle yapacağınız kontrolleri hızlandırır. LEHTAR Finans'taki KDV raporu, dönemlere göre matrah, hesaplanan ve indirilecek KDV özetini panelden izlemenizi sağlar.
Sık yapılan hatalar ve dikkat edilmesi gerekenler
Tevkifatlı faturalarda hatalar genellikle oran, kapsam ya da kayıt aşamasında ortaya çıkar. Dikkat edilmesi gereken başlıca noktalar şunlardır:
- Alıcının kapsamını kontrol etmemek: Hizmet tevkifata tabi olsa bile alıcı belirlenmiş alıcı değilse tevkifat uygulanmayabilir. Tersine, alıcı belirlenmiş alıcı olduğu halde normal fatura kesmek de hatalıdır.
- Tutar sınırını gözden kaçırmak: Tebliğdeki sınırın altında kalan işlemlerde tevkifat uygulanmaz; sınırın güncel olup olmadığını kontrol etmek gerekir.
- Yanlış oran ya da kod seçmek: Aynı sektördeki farklı işlemler farklı oranlara tabi olabilir. e-Belgelerde kod hatası, alıcının beyannamesiyle uyumsuzluk yaratır.
- Tevkifatı matraha uygulamak: Tevkifat yalnızca KDV üzerinden hesaplanır; matrah aynı kalır.
- Cari bakiyeyi yanlış izlemek: Alıcı, satıcıya yalnızca matrah ile tevkif edilmeyen KDV'yi borçludur. Cari kayıtta KDV'nin tamamını alacak olarak göstermek bakiye farklarına yol açar. Borç-alacak takibi için cari hesap rehberimize bakabilirsiniz.
- Stopaj ile karıştırmak: Gelir vergisi stopajı ile KDV tevkifatı farklı vergilere ilişkindir; aynı işlemde ikisi birden söz konusu olabilir ve ayrı hesaplanır.
Bu hataların önemli bir kısmı, faturayı kesmeden önce kısa bir kontrol listesiyle önlenebilir: İşin türü tebliğde var mı, alıcı kapsamda mı, tutar sınırı aşılıyor mu, oran ve kod doğru mu?
Sonuç
Tevkifatlı fatura, KDV'nin bir kısmının ya da tamamının alıcı tarafından beyan edildiği işlemler için düzenlenir ve doğru oran, doğru alıcı kapsamı ile doğru muhasebe kaydı gerektirir. Kapsam ve oranlar değişebildiği için güncel tebliği takip etmek ve kendi durumunuz için mali müşavirinizin görüşünü almak en güvenli yoldur. Kullanmayı düşündüğünüz paketleri karşılaştırmak isterseniz paketler ve fiyatlar sayfamıza göz atabilirsiniz.
Faturalarınızı düzenli hazırlamak ve kayıtlarınızı tek panelden izlemek için LEHTAR Finans faturalar ve e-Fatura sayfasını inceleyebilirsiniz.