Tevkifatlı fatura hesaplama, faturadaki KDV'nin satıcıya ödenecek kısmı ile alıcının vergi dairesine beyan edeceği kısmı ayırma işlemidir. Önce matrah üzerinden KDV'nin tamamı hesaplanır, ardından bu tutar tevkifat oranıyla çarpılır. Çıkan sonuç tevkif edilen KDV'dir, kalanı ise satıcıya ödenir. Aşağıda formülü, yüzdelerle örnekleri, faturada bulunması gereken alanları ve muhasebe kaydı örneğini sırayla ele alıyoruz.
Tevkifatlı fatura nedir?
Tevkifat, kelime anlamıyla "kesinti" ya da "alıkoyma" demektir. KDV tevkifatında, normalde satıcının tahsil edip beyan etmesi gereken KDV'nin bir kısmını veya tamamını alıcı kendisi beyan eder ve öder. Bu durumda alıcı "vergi sorumlusu" sayılır. Tevkifatlı fatura da bu ayrımın açıkça gösterildiği faturadır.
Uygulamada iki tür tevkifat vardır:
- Kısmi tevkifat: KDV'nin belirli bir oranı (örneğin onda dokuzu ya da onda beşi) alıcı tarafından beyan edilir, kalanı satıcıya ödenir. Belirli hizmet ve mal teslimlerinde uygulanır.
- Tam tevkifat: KDV'nin tamamı alıcı tarafından beyan edilir. Satıcı faturada KDV'yi gösterir ancak bu tutarı tahsil etmez.
Tevkifatın amacı, vergi güvenliğini sağlamaktır. Özellikle kayıt dışılık riskinin yüksek görüldüğü sektörlerde KDV'nin bir bölümünün doğrudan alıcı tarafından ödenmesi, verginin kaybolma ihtimalini azaltır. Tevkifat bir gelir vergisi stopajı değildir; tamamen KDV'ye ilişkin bir uygulamadır.
Tevkifatlı fatura hesaplama formülü
Hesaplama dört adımda yapılır. Tevkifat oranları mevzuatta "2/10", "5/10", "9/10" gibi onda bir kesirlerle ifade edilir; tam tevkifat "10/10" anlamına gelir.
- Matrahı belirleyin: Mal veya hizmetin KDV hariç bedeli.
- Hesaplanan KDV'yi bulun: Matrah × KDV oranı.
- Tevkif edilen KDV'yi bulun: Hesaplanan KDV × tevkifat oranı. Bu tutarı alıcı beyan eder.
- Satıcıya ödenecek KDV'yi bulun: Hesaplanan KDV − tevkif edilen KDV.
Buradan iki toplam çıkar:
- Fatura toplamı (KDV dahil): Matrah + hesaplanan KDV'nin tamamı.
- Alıcının satıcıya ödeyeceği tutar: Matrah + satıcıya ödenecek KDV.
Kısaca formül şöyledir: Satıcıya ödenecek tutar = Matrah × [1 + KDV oranı × (1 − tevkifat oranı)].
Yüzdelerle örnek hesaplama
Tutar yerine matrahın yüzdesiyle çalışmak, her bedele uyarlanabilen bir şablon sağlar. Aşağıdaki tabloda KDV oranı örnek olarak %20 alınmış, farklı tevkifat oranlarının sonucu gösterilmiştir. Matrah her satırda %100 kabul edilmiştir.
| Tevkifat oranı | Hesaplanan KDV | Tevkif edilen KDV (alıcı beyan eder) | Satıcıya ödenen KDV | Alıcının satıcıya ödediği toplam |
|---|---|---|---|---|
| 2/10 | %20 | %4 | %16 | %116 |
| 5/10 | %20 | %10 | %10 | %110 |
| 7/10 | %20 | %14 | %6 | %106 |
| 9/10 | %20 | %18 | %2 | %102 |
| 10/10 (tam) | %20 | %20 | %0 | %100 |
Örneğin 9/10 tevkifata tabi bir hizmette matrahın %20'si kadar KDV hesaplanır; bunun %18'lik kısmını alıcı beyan eder, satıcı yalnızca matrahın %2'si kadar KDV tahsil eder. Faturanın kendi toplamı yine matrahın %120'sidir, ancak alıcı satıcıya matrahın %102'sini öder.
Tablodaki oranlar yalnızca hesaplamayı göstermek içindir; hangi işleme hangi tevkifat oranının uygulandığını bir sonraki bölümde anlatılan resmî kaynaktan kontrol etmeniz gerekir.
Ödenecek tutardan geriye hesaplama
Bazen elinizde yalnızca alıcının ödeyeceği net tutar vardır ve matrahı bulmanız gerekir. Bu durumda formülü tersine çevirirsiniz:
Matrah = Satıcıya ödenecek tutar ÷ [1 + KDV oranı × (1 − tevkifat oranı)]
%20 KDV ve 5/10 tevkifatta parantez içi 1,10 olur; yani ödenecek tutarı 1,10'a böldüğünüzde matrahı bulursunuz. %20 KDV ve 9/10 tevkifatta bölen 1,02'dir. Tam tevkifatta bölen 1 olduğu için ödenecek tutar doğrudan matraha eşittir. Bu yöntem, "KDV dahil şu kadar ödeyeceğim" diye anlaşılan işlerde faturayı doğru düzenlemek için işe yarar; ancak anlaşmanın KDV dahil toplamı mı yoksa tevkifat sonrası net ödemeyi mi kastettiğini taraflarla netleştirmek gerekir.
Hangi işlemlerde tevkifat uygulanır?
KDV tevkifatının kapsamı, oranları ve istisnaları KDV Genel Uygulama Tebliği'nde düzenlenir ve zaman zaman değişir. Bu nedenle güncel listeyi her zaman Gelir İdaresi Başkanlığı üzerinden kontrol etmek en güvenli yoldur. Genel çerçeve şöyledir:
- Belirlenmiş alıcılar: Kısmi tevkifat uygulanan hizmetlerin önemli bir kısmında tevkifat yükümlülüğü, mevzuatta "belirlenmiş alıcı" olarak tanımlanan kurum ve mükelleflere aittir (kamu kurumları ve belirli kriterleri taşıyan işletmeler gibi). Alıcı bu kapsamda değilse aynı hizmette tevkifat uygulanmayabilir.
- Tüm KDV mükellefleri: Bazı mal teslimleri ve hizmetlerde tevkifat, alıcının belirlenmiş alıcı olup olmamasına bakılmaksızın KDV mükellefi olan tüm alıcılar için geçerlidir.
- Tutar sınırı: Kısmi tevkifat, işlem bedeli tebliğde belirlenen sınırı aştığında uygulanır. Bu sınır dönem dönem güncellendiği için rakamı ezberlemek yerine işlem tarihindeki güncel tutarı kontrol edin. Sınırın altında kalmak amacıyla tek bir işlemin birden fazla faturaya bölünmesinin sonucu değiştirmediğini de göz önünde bulundurun.
- Tam tevkifat durumları: Mevzuatta sayılan bazı özel durumlarda KDV'nin tamamı alıcı tarafından beyan edilir.
Aynı hizmet, alıcının kim olduğuna ve işlem bedeline göre tevkifatlı ya da tevkifatsız faturalanabilir. Bu yüzden fatura kesmeden önce "işlem tevkifat kapsamında mı, alıcı tevkifat yapmakla yükümlü mü, bedel sınırı aşıyor mu?" sorularını birlikte yanıtlamak gerekir. Emin olmadığınız durumlarda mali müşavirinizden destek almanız, yanlış oranla düzenlenmiş bir faturanın sonradan düzeltilmesinden çok daha kolaydır.
Tevkifatlı fatura örneği: faturada hangi bilgiler yer alır?
Tevkifatlı fatura, standart bir faturadaki bilgilere ek olarak KDV ayrımını gösteren alanlar içerir. Bir tevkifatlı fatura örneğinde genellikle şu bilgileri görürsünüz:
- Satıcı ve alıcının unvanı, adresi, vergi dairesi ve vergi kimlik numarası
- Fatura tarihi, numarası ve (elektronik belgede) ETTN
- Mal veya hizmetin cinsi, miktarı, birim fiyatı ve KDV hariç tutarı (matrah)
- Uygulanan KDV oranı ve hesaplanan KDV'nin tamamı
- Uygulanan tevkifat oranı ve işlemin türünü belirten tevkifat kodu
- Tevkif edilen KDV tutarı (alıcının beyan edeceği kısım)
- Satıcıya ödenecek KDV ve ödenecek toplam tutar
- Tevkifat uygulandığını belirten açıklama
Elektronik belgelerde tevkifatlı faturalar ayrı bir fatura tipiyle düzenlenir ve her işlem türüne karşılık gelen tevkifat kodu seçilir. Belgeyi e-Fatura mı yoksa e-Arşiv fatura olarak mı keseceğiniz alıcının e-Fatura kullanıcısı olup olmamasına bağlıdır; bu ayrımı e-Arşiv fatura ile e-Fatura arasındaki farkları anlattığımız yazıda ayrıntılı bulabilirsiniz.
Faturayı elle ya da tabloyla hazırlamak, yuvarlama ve oran hatalarına açıktır. Bir ön muhasebe yazılımıyla çalışıyorsanız faturalar ve e-Fatura hizmetimiz üzerinden satış faturalarınızı düzenleyip e-Fatura ve e-Arşiv belgelerinizi panelden gönderebilirsiniz; kullandığınız sistemde tevkifat alanlarının ve kodlarının doğru seçildiğini her faturada kontrol etmek yine sizin sorumluluğunuzdadır. Paketlerin kapsamını ve güncel maliyetini görmek için paketler ve fiyatlar sayfasına bakabilirsiniz.
Tevkifatlı fatura muhasebe kaydı örneği
Aşağıdaki kayıtlar Tek Düzen Hesap Planı'na göre yaygın uygulamayı gösterir. Örnekte KDV oranı %20, tevkifat oranı 5/10'dur ve tutarlar yine matrahın yüzdesi olarak verilmiştir. Hesap kullanımı işletmeden işletmeye farklılık gösterebileceği için kayıtlarınızı mali müşavirinizin uygulamasına göre netleştirin.
Satıcı tarafında kayıt
Satıcı, KDV'nin yalnızca tahsil edeceği kısmını hesaplanan KDV olarak kaydeder. Tevkif edilen kısım alıcı tarafından beyan edileceği için satıcının alacağına dahil edilmez.
| Hesap | Borç | Alacak |
|---|---|---|
| 120 Alıcılar | %110 | |
| 600 Yurt İçi Satışlar | %100 | |
| 391 Hesaplanan KDV | %10 |
Bazı uygulamalarda önce KDV'nin tamamı 391 hesabına alınır, ardından tevkif edilen kısım ters kayıtla düşülür. Sonuç aynıdır: satıcının alıcıdan alacağı matrah ile tahsil edeceği KDV'nin toplamıdır.
Alıcı tarafında kayıt
Alıcı, KDV'nin tamamını indirilecek KDV olarak kaydeder; satıcıya yalnızca tahsil edilen kısmı borçlanır, tevkif ettiği kısmı ise vergi dairesine ödenecek vergi olarak izler.
| Hesap | Borç | Alacak |
|---|---|---|
| 770 Genel Yönetim Giderleri (veya ilgili gider/stok hesabı) | %100 | |
| 191 İndirilecek KDV | %20 | |
| 320 Satıcılar | %110 | |
| 360 Ödenecek Vergi ve Fonlar | %10 |
Alıcı, 360 hesabındaki tutarı beyan edip ödediğinde bu hesap kapanır. Satıcıya yapılan ödeme ise 320 hesabını kapatır. Cari bakiyelerin doğru izlenmesi için satıcının ekstresinde de alacağın tevkifat sonrası tutar olarak görünmesi gerekir; borç ve alacak takibinin genel mantığını cari hesap rehberimizde bulabilirsiniz.
Beyan tarafı: tevkif edilen KDV nereye gider?
Tevkifatlı işlemlerde KDV iki farklı beyannamede karşınıza çıkar:
- Alıcı (vergi sorumlusu): Tevkif ettiği KDV'yi sorumlu sıfatıyla verilen KDV beyannamesinde (yaygın adıyla 2 No.lu KDV Beyannamesi) beyan eder ve öder. Aynı tutarı, kendi mükellefiyeti için verdiği beyannamede indirim konusu yapabilir.
- Satıcı: Tevkifatlı işlemi kendi KDV beyannamesinde (1 No.lu KDV Beyannamesi) ilgili bölümde gösterir. Satıcının tahsil ettiği KDV düşük kaldığı için indirilecek KDV'si hesaplanan KDV'sini aşabilir; bu durumda oluşan farkın iadesi ya da mahsubu mevzuatta belirtilen şartlarla talep edilebilir.
Beyan, ödeme ve iade işlemleri yetkili meslek mensubunun sorumluluğundadır. Sizin tarafınızda önemli olan, faturaların doğru düzenlenmesi ve dönem sonunda hesaplanan ile indirilecek KDV'nin tutarlı biçimde görülebilmesidir. Dönemlere göre matrah, hesaplanan ve indirilecek KDV özetini görmek için KDV raporu mali müşavirinizle yapacağınız kontrolleri kolaylaştırır.
Tevkifatlı faturada sık yapılan hatalar
Tevkifatlı fatura hesaplama işleminin kendisi basittir; sorunlar çoğunlukla hesaplama öncesindeki kararlardan çıkar. Dikkat edilmesi gereken başlıca noktalar şunlardır:
- Yanlış oran seçmek: Benzer görünen hizmetlerin tevkifat oranları farklı olabilir. İşlemin türünü tebliğdeki tanımla karşılaştırmadan oran seçmeyin.
- Alıcının durumunu kontrol etmemek: Belirlenmiş alıcı kapsamında olmayan bir alıcıya kısmi tevkifatlı fatura kesmek ya da kapsamda olan bir alıcıya tevkifatsız fatura kesmek düzeltme gerektirir.
- Tutar sınırını gözden kaçırmak: Sınırın altında kalan işlemlerde kısmi tevkifat uygulanmaz; güncel sınırı işlem tarihine göre kontrol edin.
- Fatura toplamı ile ödeme tutarını karıştırmak: Faturanın KDV dahil toplamı ile alıcının satıcıya ödeyeceği tutar farklıdır. Tahsilat takibini ödenecek tutar üzerinden yapın.
- Yuvarlama farkları: Kalem bazında ve toplam üzerinden yapılan hesaplamalar kuruş farkı yaratabilir. Hangi yöntemi kullandığınızı tutarlı hale getirin.
- Tevkifatı stopajla karıştırmak: Serbest meslek makbuzundaki gelir vergisi stopajı ayrı bir kesintidir; aynı belgede ikisi birlikte de görülebilir, ancak hesaplama mantıkları farklıdır.
Sonuç
Tevkifatlı fatura hesaplama, KDV'yi matrah üzerinden bulup tevkifat oranıyla ikiye ayırmaktan ibarettir: tevkif edilen kısmı alıcı beyan eder, kalanını satıcı tahsil eder. Asıl dikkat isteyen konu, işlemin tevkifat kapsamında olup olmadığı ve hangi oranın uygulanacağıdır; bunun için güncel tebliği ve gerekirse mali müşavirinizin görüşünü esas alın. Tevkifat alanları dahil satış faturalarınızı tek panelden düzenlemek ve göndermek için faturalar ve e-Fatura hizmetimizi inceleyebilirsiniz.