E-fatura kesmek için önce alıcının e-fatura mükellefi olup olmadığını kontrol edersiniz. Alıcı kayıtlıysa belgeyi e-fatura olarak, kayıtlı değilse e-arşiv fatura olarak düzenlersiniz. Ardından senaryo ve fatura tipini seçer, kalemleri ve vergileri girer, belgeyi kullandığınız kanal (GİB portalı, özel entegratör ya da doğrudan entegrasyon) üzerinden imzalayıp gönderirsiniz.
Bu yazıda e-fatura kesme sürecini yalnızca form doldurma olarak değil, baştan sona bir iş akışı olarak ele alıyoruz: kesimden önce ne kontrol edilir, hangi kanal kime uygundur, gönderimden sonra ne olur ve bir hata fark ettiğinizde hangi yollar vardır. Mevzuat ayrıntıları zaman içinde değişebildiği için kesin kurallar konusunda Gelir İdaresi Başkanlığı'nın güncel duyurularını ve mali müşavirinizin görüşünü esas almanızı öneririz.
E-Fatura Kesmeden Önce: Kim Keser, Kime Kesilir?
E-fatura, yalnızca iki tarafın da e-fatura sistemine kayıtlı olduğu durumlarda kullanılan elektronik fatura türüdür. Bu nedenle e-fatura kesebilmek için önce sizin e-fatura mükellefi olmanız gerekir. Mükellefiyet, belirli koşullarda zorunlu olarak ya da gönüllü başvuruyla başlar. Zorunluluk ölçütleri dönemsel olarak güncellendiğinden kendi durumunuzu Gelir İdaresi Başkanlığı duyurularından ve mali müşavirinizden teyit etmeniz en sağlıklısıdır.
İkinci koşul alıcı tarafıdır. Alıcı e-fatura sistemine kayıtlıysa belgeyi e-fatura olarak düzenlersiniz; kayıtlı değilse aynı satış için e-arşiv fatura düzenlersiniz. Yani soru çoğu zaman “e-fatura mı kesmeliyim, e-arşiv mi?” sorusuna dönüşür ve bunun cevabı alıcının mükellefiyet durumundadır. Alıcının durumunu nasıl sorgulayacağınızı ve sonucun nasıl okunacağını GİB e-fatura mükellef sorgulama rehberimizde ayrıntılı olarak anlattık.
| Durum | Düzenlenecek belge | Dikkat edilecek nokta |
|---|---|---|
| Siz ve alıcı e-fatura mükellefi | E-fatura | Alıcının posta kutusu etiketi doğru seçilmeli |
| Siz e-fatura mükellefi, alıcı değil | E-arşiv fatura | Alıcıya e-posta ya da basılı çıktı ile ulaştırılır |
| Alıcı nihai tüketici (şahıs) | E-arşiv fatura | Kimlik bilgisi kuralları için güncel mevzuata bakılmalı |
| Siz e-fatura mükellefi değilsiniz | Kâğıt fatura ya da e-arşiv (mükellefiyetinize göre) | E-fatura kesemezsiniz; önce mükellefiyet gerekir |
Etiket (posta kutusu) neden önemli?
E-fatura sistemine kayıtlı her mükellefin bir ya da birden fazla posta kutusu etiketi bulunur. Faturanın doğru adrese ulaşması bu etikete bağlıdır. Büyük işletmelerde şube ya da departman bazlı birden fazla etiket olabilir; bu durumda alıcıdan hangi etikete fatura göndermeniz gerektiğini sormak, ileride faturanın yanlış birime düşmesini önler.
E-Fatura Kesmek İçin Hangi Kanallar Var?
E-fatura kesmenin tek bir yolu yoktur. İşletmenin fatura hacmi, teknik altyapısı ve ön muhasebeyle ne kadar bütünleşik çalışmak istediği kanal seçimini belirler.
| Kanal | Kimler için uygun? | Güçlü yanı | Sınırı |
|---|---|---|---|
| GİB e-Belge portalı | Düşük hacimli işletmeler | Resmî arayüz, ek yazılım gerektirmez | Cari, stok ve raporlama ile bağlantı yoktur; her faturayı elle girersiniz |
| Özel entegratör üzerinden yazılım | Düzenli fatura kesen KOBİ'ler | Ön muhasebe kayıtlarıyla bütünleşik çalışır | Entegratör ve yazılım maliyeti vardır |
| Doğrudan entegrasyon | Çok yüksek hacimli, kendi bilgi işlem altyapısı olan şirketler | Tam kontrol | Kurulum ve bakım yükü ağırdır |
GİB'in elektronik belge uygulamalarına ilişkin resmî bilgiler ve kılavuzlar e-Belge sitesinde yayımlanır. Portal yöntemi başlangıç için yeterli görünse de faturayı ayrıca ön muhasebe kaydına işlemek, cari bakiyeyi güncellemek ve stoktan düşmek gibi işleri ayrı ayrı yapmanız gerekir. Özel entegratör üzerinden çalışan bir ön muhasebe yazılımında ise fatura kesildiğinde bu kayıtlar aynı işlemle oluşur.
Kanal seçerken maliyet de önemli bir ölçüttür; yazılım paketlerini ve kapsamlarını karşılaştırmak için paketler ve fiyatlar sayfasına göz atabilirsiniz.
Adım Adım: E-Fatura Nasıl Kesilir?
Kullandığınız arayüz farklı olsa da e-fatura kesme adımları temelde aynıdır. Aşağıdaki sıra, hem portalda hem de ön muhasebe yazılımında izlenen genel akışı özetler.
- Alıcıyı seçin veya tanımlayın. Vergi kimlik numarası ya da T.C. kimlik numarası, unvan, vergi dairesi ve adres bilgilerini girin. Kayıtlı bir müşteriyse cari kartından çağırın.
- Mükellefiyeti doğrulayın. Sistem alıcının e-fatura kayıtlı olup olmadığını ve etiketini gösterir. Kayıtlı değilse belge türü e-arşiv olarak belirlenmelidir.
- Senaryoyu seçin. E-faturada yaygın senaryolar temel fatura ve ticari faturadır. Ticari faturada alıcı belgeye kabul ya da ret yanıtı verebilir; temel faturada böyle bir yanıt mekanizması yoktur. İhracat gibi özel durumlar için ayrı senaryolar bulunur.
- Fatura tipini belirleyin. Satış, iade, tevkifat, istisna, özel matrah gibi tipler vardır. Yanlış tip seçimi vergi hesaplamasını ve alıcının kaydını doğrudan etkiler.
- Kalemleri girin. Ürün ya da hizmet adı, miktar, birim, birim fiyat, iskonto ve KDV oranını yazın. Tanımlı ürünlerden seçmek yazım hatalarını azaltır.
- Vergi ve not alanlarını kontrol edin. Tevkifat ya da istisna varsa ilgili kodların seçildiğinden, gerekiyorsa açıklama notunun eklendiğinden emin olun.
- Önizleyin. Alıcı bilgileri, tarih, tutarlar ve vergi satırlarını son kez okuyun. Bu aşama, gönderimden önce hatayı düzeltebileceğiniz son noktadır.
- İmzalayın ve gönderin. Belge mali mühür ya da elektronik imza ile imzalanarak alıcıya iletilir. Entegratör yönteminde bu adım kullandığınız yazılım ve entegratör üzerinden yürür.
E-fatura taslağı, şablon kullanımı ve XML yapısı gibi teknik ayrıntıları merak ediyorsanız bunlar ayrı bir konudur; bu yazıda karar ve kontrol noktalarına odaklanıyoruz.
En sık yapılan kesim hataları
- Alıcıyı sorgulamadan e-arşiv ya da e-fatura seçmek
- Ticari senaryo gereken yerde temel senaryo seçmek veya tersini yapmak
- Tevkifatlı bir işlemi normal satış tipiyle göndermek
- Vergi kimlik numarasını ya da unvanı eksik ve hatalı yazmak
- Yanlış posta kutusu etiketine göndermek
- Fatura tarihini sevk ya da hizmet tarihiyle uyumsuz girmek
Gönderimden Sonra Ne Olur?
Bir e-fatura gönderildiğinde süreç bitmez; belgenin durumu izlenmelidir. Sistem faturanın alıcının posta kutusuna ulaşıp ulaşmadığını bildirir. Ulaşmadıysa genellikle etiket, alıcı bilgisi ya da teknik bir sorun söz konusudur ve gönderim tekrar denenebilir.
Ticari senaryoda alıcı faturayı kabul ya da ret yanıtıyla cevaplar. Ret yanıtı gelen bir fatura için genellikle hatanın nedeni alıcıyla konuşulur ve doğru bilgilerle yeni bir belge düzenlenir. Yanıt için mevzuatta belirlenmiş bir süre bulunur; güncel süreyi GİB kılavuzlarından kontrol edebilirsiniz.
Gönderim sonrası yapılması gereken diğer işler şunlardır:
- Cari kaydın güncellenmesi: Fatura tutarı müşterinin borcuna eklenir; açık hesap satışlarda tahsilat takibi başlar.
- Stok hareketi: Ürün satışıysa stoktan düşülür.
- Saklama: Elektronik belgeler mevzuatta belirtilen süre boyunca elektronik ortamda saklanmalıdır. Entegratörlerin saklama hizmeti bu yükü hafifletir, ancak kendi kopyanızı da erişilebilir tutmak faydalıdır.
- Dönem sonu kontrol: Kesilen faturalar mali müşavirinizin beyan hazırlığında kullanılacağından dönem bitmeden listeyi gözden geçirmek, sonradan düzeltme ihtiyacını azaltır.
Hata Fark Ettiyseniz: İptal, Ret ve İade Faturası
Gönderilmiş bir e-fatura üzerinde düzeltme yapılamaz; belge sistemde değiştirilemez şekilde kayıtlıdır. Hatanın türüne göre farklı yollar vardır:
- Ticari faturada ret: Alıcı faturayı reddederse belge hukuken kabul edilmemiş olur ve doğru bilgilerle yeniden düzenlenebilir.
- İptal veya itiraz: Temel faturada ya da yanıt süresi geçmiş ticari faturada taraflar GİB'in sunduğu iptal ve itiraz yollarını kullanabilir. Bu işlemlerin koşulları için e-Belge sitesindeki güncel kılavuzlara bakın.
- İade faturası: Mal iadesi ya da tutar düzeltmesi gerekiyorsa, alıcı taraf (alıcı e-fatura mükellefiyse genellikle iade tipinde e-fatura ile) iade belgesi düzenler.
Hangi durumda hangi yolun seçileceği, belge türüne ve tarafların mükellefiyetine göre değişir. Yanlış belge, iptal ve iade senaryolarını e-arşiv ve e-fatura farkını hata, iptal ve iade üzerinden anlatan yazımızda örneklerle ele aldık. Vergisel sonucu olan düzeltmelerde mali müşavirinizle birlikte hareket etmeniz önerilir.
Özel Durumlar: Basit Usul, Şahıs Şirketi, Proforma
Basit usul mükellefler fatura nasıl keser?
Basit usulde vergilendirilen esnafın belge düzenleme yükümlülükleri, işletme hesabı ya da bilanço esasına göre defter tutan mükelleflerden farklıdır. Basit usul mükellefler genellikle e-fatura sistemine dâhil olmadan çalışır; ancak belirli koşullarda e-arşiv fatura düzenleyebilir. Koşulları, adımları ve sınırları basit usul mükelleflerin e-arşiv fatura kesip kesemeyeceğini anlatan rehberimizde bulabilirsiniz.
Şahıs şirketi e-fatura veya e-arşiv nasıl keser?
Şahıs şirketi sahipleri de e-fatura mükellefiyse aynı adımları izler. Fark imza aracındadır: gerçek kişi mükellefler elektronik imza, tüzel kişiler mali mühür kullanabilir. Entegratör yöntemiyle çalışıyorsanız imzalama süreci entegratörünüzün sunduğu yöntemle yürür. Alıcı kayıtlı değilse şahıs şirketi de e-arşiv fatura düzenler.
E-arşiv proforma fatura diye bir belge var mı?
Proforma fatura vergi mevzuatı açısından fatura değildir; teklif niteliğinde bir belgedir ve e-fatura ya da e-arşiv sistemine gönderilmez. Müşterinize fiyat ve koşulları bildirmek istiyorsanız proforma veya teklif belgesi hazırlar, onay geldiğinde asıl faturayı düzenlersiniz. Ön muhasebe yazılımlarındaki teklif modülleri, onaylanan teklifi aynı kalemlerle faturaya dönüştürerek bu geçişi hızlandırır.
E-fatura mükellefine e-arşiv fatura kesilirse ne olur?
Alıcı e-fatura mükellefiyken e-arşiv fatura düzenlemek, belgenin hiç düzenlenmemiş sayılması ve ceza riski gibi sonuçlar doğurabilir. Bu yüzden her kesimden önce alıcı sorgulaması yapmak, özellikle yeni müşterilerde alışkanlık hâline getirilmelidir. Bir kez kayıtlı olan müşterinin durumu da zamanla değişebilir; sistematik sorgulama yapan bir yazılım bu riski azaltır.
Ön Muhasebe Yazılımıyla E-Fatura Kesmek
Portalda her faturayı tek tek girmek, düşük hacimde yönetilebilir olsa da fatura sayısı arttıkça hata riski ve zaman kaybı büyür. Bulut tabanlı bir ön muhasebe yazılımı bu süreci kayıtlarınızla bütünleştirir.
LEHTAR Finans ile e-faturalarınızı faturalar ve e-Fatura modülünden düzenler, alıcı mükellefiyetine göre belge türünün e-fatura mı e-arşiv mi olacağını kesim ekranında görürsünüz. Elektronik belgeler GİB özel entegratörü üzerinden iletilir. Kestiğiniz fatura cari hesaba, stoğa ve gelir kayıtlarına aynı işlemle yansır.
Pratikte işinizi kolaylaştıran noktalar şunlardır:
- Kayıtlı müşteri ve ürünler: Alıcı ve kalem bilgilerini her seferinde yeniden yazmazsınız.
- Tekrarlayan faturalar: Kira, abonelik ya da danışmanlık gibi düzenli faturaları bir kez tanımlar, dönemi geldiğinde hazır bulursunuz.
- Tekliften faturaya geçiş: Onaylanan teklif aynı kalemlerle faturaya dönüşür.
- Muhasebeci erişimi: Mali müşavirinize salt okunur erişim tanımlayarak dönem sonunda belgeleri ayrıca iletme ihtiyacını azaltırsınız.
Kayıtları siz girersiniz; beyan, tasdik ve denetim işlemleri yetkili meslek mensubunuzun sorumluluğundadır. Yazılım bu iş bölümünü kolaylaştıran bir araçtır.
Sonuç
E-fatura kesmenin özü üç karardır: alıcı kayıtlı mı, hangi senaryo ve tip doğru, belge hangi kanaldan gönderilecek. Bu kararları her faturada aynı kontrol sırasıyla vermek, ret, iptal ve iade gibi sonradan uğraştıran durumları büyük ölçüde önler. Kendi durumunuza özgü vergisel sorularda mali müşavirinizden destek alabilirsiniz.
E-fatura, e-arşiv, e-irsaliye ve e-SMM belgelerinizi tek panelden yönetmek için e-Dönüşüm sayfamızı inceleyebilirsiniz.