Dış ticaret şirketi kurma maliyeti iki ayrı bütçenin toplamıdır: her şirketin kuruluşunda ortaya çıkan noter, ticaret sicili, oda kaydı ve sermaye gibi kalemler ile ithalat ve ihracata özgü üyelik, belge, gümrük ve bankacılık giderleri. Türkiye'de dış ticaret için ayrı bir şirket türü bulunmadığından toplam tutarı en çok seçtiğiniz şirket türü, çalışacağınız ürün grubu ve işlem hacminiz belirler. Aşağıda hangi kalemin ne zaman karşınıza çıktığını ve neye göre değiştiğini adım adım bulabilirsiniz.
Dış ticaret şirketi ayrı bir şirket türü mü?
Hayır. Mevzuatta adı doğrudan dış ticaret şirketi olan bir kuruluş türü yoktur. İthalat ya da ihracat yapmak isteyen girişimci şahıs işletmesi, limited şirket veya anonim şirket kurar ve faaliyetini buna göre tanımlar. Limited ve anonim şirketlerde bu tanım ana sözleşmenin amaç ve konu maddesinde yapılır; ithalat, ihracat, transit ticaret, toptan ticaret ve komisyonculuk gibi faaliyetler buraya yazılır. Şahıs işletmesinde ana sözleşme bulunmaz; faaliyet, vergi mükellefiyeti açılırken ve oda kaydı sırasında beyan edilir.
Karıştırılan iki kavram daha vardır: Dış Ticaret Sermaye Şirketi (DTSŞ) ve Sektörel Dış Ticaret Şirketi (SDŞ). Bunlar bir şirket türü değil, Ticaret Bakanlığı'nın belirli ihracat performansı ve sermaye koşullarını sağlayan şirketlere tanıdığı statülerdir. Kuruluş anında alınmazlar; şirket faaliyete geçip şartları karşıladıktan sonra başvurulur. Bu nedenle başlangıç bütçenize girmezler. Şartlar zaman içinde güncellenebildiği için en doğru bilgiyi Ticaret Bakanlığı üzerinden takip etmeniz gerekir.
Bütçeyi doğru kurmak için birkaç temel terimi de bilmek işinizi kolaylaştırır:
- GTİP (Gümrük Tarife İstatistik Pozisyonu): Ürününüzün gümrükteki sınıflandırma kodudur; vergi oranlarını ve izin gerekliliklerini bu kod belirler.
- Teslim şekli (Incoterms): Navlun, sigorta ve gümrük masraflarının alıcı mı satıcı mı tarafından karşılanacağını gösterir.
- Gümrük beyannamesi: Her ithalat ve ihracat işleminde düzenlenen resmî belgedir; hazırlanması ve takibi ayrı bir hizmet bedeli doğurabilir.
Kuruluş aşamasındaki temel maliyet kalemleri
Dış ticaret yapacak bir şirketin kuruluş giderleri, aynı türdeki herhangi bir şirketinkinden temelde farklı değildir. Fark, sonraki aşamalarda ortaya çıkar. Kuruluş aşamasında karşılaşacağınız başlıca kalemler şunlardır:
- Ana sözleşme ve MERSİS başvurusu: Limited ve anonim şirketlerde ana sözleşme MERSİS üzerinden hazırlanır; amaç ve konu maddesinin dış ticareti kapsayacak şekilde yazılması sonradan değişiklik masrafını önler.
- Noter işlemleri: İmza beyannamesi, gerektiğinde vekaletname ve onaylı suretler noter ücretine tabidir; ortak ve müdür sayısı arttıkça bu kalem de büyür.
- Ticaret sicili tescil ve ilan: Tescil harcı ile Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi'ndeki ilan bedeli, ilan metninin uzunluğuna göre değişebilir.
- Ticaret odası kaydı: Kayıt ücreti ve ilk aidat, oda ve sermaye büyüklüğüne göre farklılaşır.
- Rekabet Kurumu payı: Sermaye şirketlerinde sermayeye oranla hesaplanır.
- Sermaye: Limited ve anonim şirketlerde yasal asgari sermaye tutarı vardır; anonim şirkette nakdi sermayenin bir kısmının tescilden önce bankaya yatırılması gerekir.
- Vergi dairesi ve yoklama: Mükellefiyet açılışı, işyeri yoklaması, defter tasdiki ve kaşe gibi kalemler.
- Elektronik imza ve mali mühür: e-Fatura, e-Arşiv ve e-Defter uygulamaları için gerekir; dış ticaret yapan şirketler için bu altyapı pratikte vazgeçilmezdir.
Bu kalemlerin limited şirket özelinde ayrıntılı dökümünü limited şirket kuruluşu maliyeti rehberimizde inceleyebilirsiniz. Güncel harç ve ücretler için Gelir İdaresi Başkanlığı ile ilgili ticaret sicili müdürlüğünün duyurularını kontrol etmeniz önerilir.
Dış ticarete özgü başlangıç maliyetleri
Dış ticaret şirketi kurma maliyetini standart bir şirketten ayıran asıl bölüm burasıdır. Bu kalemlerin bir kısmı şirket tescilinden hemen sonra, bir kısmı ilk sevkiyattan önce ortaya çıkar.
İhracatçı birliği üyeliği
Türkiye'de ticari ihracat yapan firmaların, ürün grubuna uygun bir ihracatçı birliğine üye olması genel olarak aranır. Üyelik giriş aidatı ve yıllık aidat doğurur; ayrıca ihracat bedeli üzerinden kesinti uygulanabilir. Hangi birliğe bağlı olacağınız ürününüze göre belirlenir. Küçük tutarlı gönderilerde farklı usuller bulunabildiği için kendi durumunuzu ilgili birlikten teyit etmeniz en sağlıklısıdır.
Gümrük işlemleri ve temsil
Gümrük beyannamesinin hazırlanması, eşyanın muayenesi ve vergilerin tahakkuku teknik bilgi gerektirir. Çoğu şirket bu işlemler için gümrük hizmeti veren yetkili profesyonellerle çalışır ve her beyanname ya da her işlem için hizmet bedeli öder. Bu, sabit değil işlem hacmine bağlı bir giderdir; bu yüzden aylık bütçe yerine sevkiyat başına maliyet olarak planlanmalıdır.
Ürün bazlı izin, uygunluk ve sertifikalar
İthal edeceğiniz ya da ihraç edeceğiniz ürüne göre ek belgeler gerekebilir. Gıda, tarım ürünleri, kozmetik, tıbbi cihaz, elektrikli ve elektronik ürünler ile oyuncak gibi gruplarda uygunluk değerlendirmesi, kontrol belgesi, analiz raporu, etiketleme ve kayıt işlemleri ayrı masraf kalemleri doğurur. Bu nedenle ürününüzün GTİP kodunu kuruluştan önce belirlemek, hem vergi yükünü hem de izin maliyetini önceden görmenizi sağlar.
Menşe ve dolaşım belgeleri
İhracatta alıcı ülkenin talebine ya da ticaret anlaşmalarına göre menşe şahadetnamesi, A.TR veya EUR.1 gibi belgeler istenebilir. Bu belgeler genellikle ticaret ve sanayi odaları aracılığıyla düzenlenir ve belge başına ücretlendirilir.
Banka, döviz ve ödeme altyapısı
Dış ticaret yapan şirket döviz hesabı açar, uluslararası transfer, akreditif veya vesaik mukabili ödeme gibi yöntemlerle çalışır. Her yöntemin banka komisyonları farklıdır. İhracat bedellerine ilişkin döviz mevzuatı yükümlülükleri de zaman içinde değişebildiği için bankanızla ve resmî kaynaklarla güncel durumu teyit etmeniz gerekir.
Dijital altyapı ve e-ihracat
Yurt dışına pazaryerleri veya kendi sitesi üzerinden satış yapacaksanız, e-ticaret altyapısı, ödeme sağlayıcı komisyonları ve kargo anlaşmaları da bütçeye girer. Faaliyet kodunun doğru seçilmesi bu noktada önemlidir; ayrıntısı için e-ticaret NACE kodu seçim rehberimize göz atabilirsiniz.
Şirket türüne göre dış ticaret şirketi kurma maliyeti
Şirket türü, hem kuruluş anındaki giderleri hem de sonraki yıllarda ödeyeceğiniz sabit maliyetleri etkiler. Aşağıdaki tablo tutar değil, kalemlerin hangi türde ortaya çıktığını ve görece ağırlığını gösterir.
| Kalem | Şahıs işletmesi | Limited şirket | Anonim şirket |
|---|---|---|---|
| Ana sözleşme ve tescil | Ana sözleşme yok, oda kaydı ve vergi kaydı var | Var | Var, ilan metni genellikle daha uzun |
| Asgari sermaye | Aranmaz | Aranır | Aranır, limitedden yüksektir |
| Tescil öncesi sermaye blokesi | Yok | Genellikle tescil sonrası ödeme | Nakdi sermayenin bir kısmı için gerekir |
| Rekabet Kurumu payı | Yok | Var | Var |
| Muhasebe ve defter yükü | İşletme veya bilanço esası | Bilanço esası | Bilanço esası, ek kurumsal yükümlülükler |
| Ortakların sorumluluğu | Sınırsız, kişisel malvarlığı dahil | Kural olarak koyulan sermayeyle sınırlı | Kural olarak pay bedeliyle sınırlı |
| Yurt dışı alıcı nezdinde algı | Bazı alıcılar tüzel kişilik ister | Yaygın kabul görür | Kurumsal ve büyük ölçekli işlerde tercih edilir |
Küçük ölçekli ve deneme amaçlı başlayan dış ticaret faaliyetlerinde şahıs işletmesi kuruluş maliyetini düşük tutar. Ancak gümrükte ödenen vergiler, kur riski ve alıcıyla yaşanabilecek uyuşmazlıklar düşünüldüğünde sınırlı sorumluluk sağlayan sermaye şirketleri çoğu girişimci için daha güvenli bir seçenek olarak öne çıkar. Hangi türün size uygun olduğu kişisel ve mali durumunuza bağlıdır; karar vermeden önce profesyonel destek almanız yararlı olur.
İthalat ve ihracatta işlem başına doğan giderler
Şirket kurulduktan sonra asıl maliyet her sevkiyatta yeniden ortaya çıkar. Bu giderleri kuruluş bütçesiyle karıştırmak, ilk aylarda nakit sıkışıklığına yol açabilir.
| Gider | İthalatta | İhracatta |
|---|---|---|
| Navlun ve sigorta | Teslim şekline göre alıcıya ya da size ait olabilir | Teslim şekline göre size ait olabilir |
| Gümrük vergisi ve ek vergiler | Ürüne ve menşe ülkeye göre gümrük vergisi, ilave gümrük vergisi ve diğer yükler | Genellikle doğmaz |
| KDV | Gümrükte tahsil edilir | Kural olarak istisnadır; yüklenilen KDV için iade talebi gündeme gelir |
| Gümrük hizmet bedeli | Beyanname başına | Beyanname başına |
| Antrepo, liman ve ardiye | Bekleme süresine göre artar | Yükleme planına göre doğabilir |
| Banka ve ödeme masrafı | Transfer veya akreditif komisyonu | Tahsilat ve döviz işlemleri komisyonu |
| Kur farkı | Ödeme tarihine kadar risk taşır | Tahsilat tarihine kadar risk taşır |
İhracatta KDV iadesi önemli bir nakit akışı konusudur. İade alınana kadar yurt içinde ödediğiniz KDV işletmenizde bağlı kalır ve iade süreci belge ile rapor hazırlığı gerektirebilir. İthalatta ise vergiler mal gümrükten çekilmeden ödenmesi gerektiği için ürün bedelinin yanında ciddi bir nakit ihtiyacı doğar.
Aylık ve yıllık sabit giderler
Sevkiyat olsun ya da olmasın, şirket faaliyette olduğu sürece bazı giderler düzenli olarak devam eder:
- Muhasebe ve beyannameler: Dış ticaret işlemleri döviz kayıtları, gümrük beyannameleri ve KDV iadesi nedeniyle standart bir şirkete göre daha yoğun muhasebe çalışması gerektirir.
- İşyeri ve adres: Yasal adres zorunludur. Fiziksel depo gerekmiyorsa esnek sanal ofis seçenekleri kira giderini azaltmanın bir yolu olabilir; ancak ithal ettiğiniz malları depolamanız gerekiyorsa ayrı bir depo veya lojistik hizmeti planlamalısınız.
- Oda ve birlik aidatları: Ticaret odası ile ihracatçı birliği aidatları yıllık olarak ödenir.
- SGK primleri: Şahıs işletmesi sahibi veya sermaye şirketinin ortak müdürü için prim yükümlülüğü doğabilir; çalışan istihdamı ek prim getirir.
- Yazılım ve dijital hizmetler: e-Fatura, e-Defter, e-imza yenileme ve ön muhasebe yazılımları.
- Sigorta: Emtia, taşıma ve gerekirse alacak sigortası.
Maliyeti planlamak ve azaltmak için neler yapabilirsiniz?
Dış ticaret şirketi kurma maliyetini tamamen ortadan kaldırmak mümkün değildir, ancak gereksiz harcamaları önlemek ve nakit akışını dengelemek mümkündür.
- Amaç ve konu maddesini baştan kapsamlı yazın. Sonradan ithalat, ihracat veya yeni bir ürün grubu eklemek ana sözleşme değişikliği, genel kurul kararı, tescil ve ilan masrafı doğurur.
- Ürününüzün GTİP kodunu önceden belirleyin. Böylece vergi yükünü, izinleri ve hangi ihracatçı birliğine bağlanacağınızı kuruluştan önce görürsünüz.
- Teslim şeklini bilinçli seçin. Navlun ve sigortanın kime ait olacağı, fiyatlamanızı ve nakit ihtiyacınızı doğrudan etkiler.
- Destek programlarını inceleyin. Ticaret Bakanlığı'nın ihracata yönelik destekleri, KOSGEB programları ve ihracat finansmanı imkânları pazar araştırması, fuar katılımı ve yurt dışı tanıtım gibi kalemlerin yükünü hafifletebilir. Uygunluğunuzu değerlendirmek için teşvik ve destek danışmanlığı sayfamızı inceleyebilirsiniz.
- İlk sevkiyat için ayrı nakit tamponu ayırın. Gümrük vergileri, KDV iadesinin gecikmesi ve kur hareketleri ilk işlemlerde beklenmedik ihtiyaç doğurabilir.
Kuruluş danışmanlığı paketlerinin kapsamını ve güncel ücretlerini görmek isterseniz paketler ve fiyatlar sayfasını inceleyebilirsiniz.
Bütçe hazırlarken sık yapılan hatalar
- Kuruluş maliyetini toplam maliyet sanmak: Tescil tamamlandığında harcamaların büyük kısmı henüz başlamamıştır; asıl yük ilk sevkiyatla gelir.
- Vergileri ürün bedeline eklememek: İthalatta gümrük vergisi ve KDV, ürün maliyetinin önemli bir parçası olabilir.
- Kur riskini göz ardı etmek: Sipariş ile ödeme arasındaki sürede kur değişimi kâr marjını eritebilir.
- Ürün izinlerini sonradan öğrenmek: Malın gümrükte beklemesi ardiye masrafı doğurur ve teslim sürelerini uzatır.
- Şirket türünü yalnızca kuruluş maliyetine göre seçmek: Düşük başlangıç maliyeti, sınırsız sorumluluk riskini karşılamayabilir.
Sonuç
Dış ticaret şirketi kurma maliyeti; şirket türüne bağlı kuruluş giderleri, dış ticarete özgü üyelik ve belge kalemleri, işlem başına doğan gümrük ve banka masrafları ile düzenli sabit giderlerden oluşur. Bu kalemleri ayrı ayrı planlamak, hem kuruluşta hem ilk sevkiyatta sürprizlerle karşılaşmanızı önler. Kuruluş adımlarınızı tek yerden takip etmek ve süreci danışman desteğiyle planlamak için şirket kuruluş danışmanlığı sayfamızı inceleyebilirsiniz.