Şahıs şirketi açma; faaliyet konunuzu belirleyip bir iş adresi göstermek, vergi dairesine işe başlama bildirimi vermek, yoklamanın ardından ticaret sicili ya da esnaf siciline ve ilgili odaya kaydolmak, sonrasında fatura ve defter düzeninizi kurmaktan oluşan bir süreçtir. Asgari sermaye şartı yoktur ve tek kişiyle başlanabilir; bu yüzden serbest çalışmaya geçenlerin ve küçük ölçekli işe başlayanların sık tercih ettiği yoldur. Aşağıda hangi kararı ne zaman vermeniz gerektiğini, adımları, belgeleri ve açılıştan sonra sizi bekleyen yükümlülükleri sırasıyla bulacaksınız.
Şahıs şirketi nedir, tüzel kişi midir?
"Şahıs şirketi" günlük dilde tek kişilik işletmeyi anlatmak için kullanılır. Hukuki karşılığı, gerçek kişi tacir ya da esnaf ve sanatkâr olarak faaliyet göstermektir. Türk Ticaret Kanunu'nda "şahıs şirketi" terimi aslında kollektif ve komandit şirketleri ifade eder; ancak arama yapanların büyük çoğunluğu tek kişilik işletmeyi kastettiği için bu yazıda da o anlamda kullanıyoruz.
Bu işletmenin sahibinden ayrı bir tüzel kişiliği yoktur. Yani şahıs şirketi tüzel kişi değildir: vergi mükellefi de, sözleşmelerin tarafı da, işletme borçlarından sorumlu olan da doğrudan sizsiniz. Sorumluluk işletmeye ayırdığınız varlıklarla sınırlı kalmaz, kişisel malvarlığınızı da kapsar. Kavramın ayrıntılarını ve diğer türlerle farkını şahıs şirketi nedir yazımızda ele aldık.
Şahıs şirketi genellikle şu durumlarda uygun bir başlangıçtır:
- Tek başınıza çalışacaksanız ve ortak düşünmüyorsanız,
- Başlangıç maliyetini ve bürokrasiyi düşük tutmak istiyorsanız,
- Freelance yazılım, tasarım, çeviri, eğitim ya da danışmanlık gibi emeğe ve bilgiye dayalı bir iş yapıyorsanız,
- Faaliyetinizin finansal riski görece sınırlıysa ve işi önce denemek istiyorsanız.
Şahıs şirketi açmadan önce netleştirmeniz gerekenler
Başvuruya geçmeden önce verdiğiniz birkaç karar, hangi kuruma gideceğinizi ve hangi yükümlülüklerle karşılaşacağınızı belirler.
Tacir mi, esnaf mı, serbest meslek mi?
Aynı "şahıs şirketi" etiketi altında üç farklı statü bulunur:
- Tacir: Faaliyetinde sermaye ve ticari organizasyon emekten ağır basıyorsa ticari kazanç elde edersiniz; ticaret siciline ve ticaret odasına kaydolursunuz. E-ticaret, toptan satış, organizasyon gibi işler çoğunlukla bu gruptadır.
- Esnaf ve sanatkâr: Faaliyet ağırlıklı olarak kendi emeğinize dayanıyor ve kazanç geçiminizi sağlayacak ölçekteyse esnaf siciline ve ilgili meslek odasına kaydolursunuz. Berber, terzi, küçük tamirhane gibi işler örnek verilebilir.
- Serbest meslek: Kişisel bilgi ve uzmanlığa dayalı, bir işverene bağlı olmadan yürütülen işlerde serbest meslek kazancı söz konusudur. Bu durumda ticaret ya da esnaf siciline kayıt gerekmez; fatura yerine serbest meslek makbuzu düzenlenir, mesleğe göre ayrı bir oda kaydı gerekebilir.
Ayrım her zaman net değildir. Faaliyetinizi anlattığınızda vergi dairesi ve odalar hangi statüye girdiğinizi belirlemenize yardımcı olur; emin değilseniz başvurudan önce profesyonel destek almak sonradan statü değişikliğiyle uğraşmanızı önler.
Faaliyet konusu ve NACE kodu
İşe başlama bildiriminde faaliyetinizi bir NACE koduyla tanımlarsınız. Bu kod; hangi odaya kaydolacağınızı, bazı sektörel izinleri ve bazı vergi uygulamalarını etkiler. Ana faaliyetinizi en doğru anlatan kodu seçin, yan faaliyetleri de bildirin. Kodu yanlış seçmek ileride değişiklik bildirimi gerektirebilir.
İş adresi: kira, tapu, ev ya da sanal ofis
Vergi dairesi yoklamaya bildirdiğiniz adrese gelir; bu nedenle adresin gerçekten kullanılabilir ve belgelenebilir olması gerekir. Kendi mülkünüz için tapu, kiralık yer için kira sözleşmesi istenir. Faaliyetin niteliğine göre ev adresi de gösterilebilir; ancak belediye ruhsatı, site yönetim planı ve adresinizin resmî kayıtlarda görünür olacağı gibi konuları önceden düşünün. Fiziksel bir mekâna ihtiyaç duymayan işlerde sanal ofis seçenekleri ile yasal bir iş adresi oluşturmak, kira giderini azaltmanın yollarından biridir.
Vergilendirme usulü
Şartları sağlayan bazı küçük işletmeler basit usulde vergilendirilebilir; diğerleri gerçek usule tabidir. Gerçek usulde de işletme defteri ya da bilanço esası seçenekleri vardır. Hangi usule girdiğiniz faaliyetinize, işyerinizin bulunduğu yere ve kazanç ölçütlerine bağlıdır. Güncel şartlar için Gelir İdaresi Başkanlığı kaynaklarına bakmanızı öneririz.
Şahıs şirketi açma adımları
Şahıs şirketi kurma süreci genel hatlarıyla şu sırayı izler:
- Hazırlık: Statünüzü, NACE kodunuzu ve iş adresinizi netleştirin; kira sözleşmesi ya da tapu gibi adres belgelerini hazırlayın.
- İşe başlama bildirimi: Gelir İdaresi'nin dijital hizmetleri üzerinden ya da adresinizin bağlı olduğu vergi dairesine başvurarak mükellefiyet kaydınızı başlatın.
- Yoklama: Vergi dairesi görevlileri bildirdiğiniz adreste işyerinin varlığını kontrol eder. Yoklama olumlu sonuçlanınca vergi kaydınız tamamlanır ve vergi levhanıza erişebilirsiniz.
- Sicil ve oda kaydı: Tacirseniz ticaret sicili müdürlüğüne ve ticaret odasına, esnafsanız esnaf siciline ve meslek odasına kaydolursunuz. Tacirler bu aşamada imza beyanı da verir.
- Sosyal güvenlik kaydı: Vergi kaydıyla birlikte Bağ-Kur (4/b) sigortalılığınız genellikle kendiliğinden başlar. Kaydın açılıp açılmadığını SGK ya da e-Devlet üzerinden kontrol etmeniz yerinde olur.
- Elektronik altyapı: e-Tebligat adresinizi aktif edin; faaliyetinize ve yükümlülüğünüze göre e-Arşiv, e-Fatura ya da serbest meslek makbuzu düzeninizi kurun. İşletme hesabı esasında defter tutanlar ve serbest meslek erbabı kayıtlarını Defter-Beyan Sistemi üzerinden yürütür.
- Ruhsat: Müşteri kabul ettiğiniz ya da belediye denetimine tabi bir işyeri açıyorsanız işyeri açma ve çalışma ruhsatı için belediyeye başvurun.
- Banka ve tahsilat: İşletme adına hesap açmak, gelir ve giderlerinizi kişisel harcamalarınızdan ayırmanızı kolaylaştırır.
Süreç boyunca en çok zaman kaybettiren konular genellikle eksik adres belgesi, yanlış faaliyet kodu ve oda işlemlerinde istenen ek evraklardır.
Hazırlamanız gereken belgeler
İstenen evraklar kuruma, odaya ve faaliyete göre değişebilir; genel olarak şunları hazır bulundurun:
- Kimlik kartınız ve güncel yerleşim yeri bilgisi,
- İşyeri kira sözleşmesi, tapu fotokopisi ya da sanal ofis sözleşmesi,
- Faaliyet konunuzun açık tanımı ve NACE kodu,
- Tacirler için imza beyanı,
- Oda kayıt formları ve istenirse vesikalık fotoğraf,
- Faaliyete özel belgeler: diploma, ustalık belgesi, sektörel yetki belgesi ya da izin.
Belgeleri toplarken nerede kaldığınızı takip etmek kolay değildir. Şirket kuruluşu danışmanlığı hizmetimiz ile belgelerinizi iletir, hangi adımın sizi beklediğini panelden görürsünüz; resmî işlemler yetkili kurumlar, danışmanlar ve anlaşmalı iş ortakları aracılığıyla yürütülür, biz bu süreçte yanınızdayız.
Şahıs şirketi açma maliyeti ve süresi
Şahıs şirketi açmanın maliyeti tek bir kalemden oluşmaz. Başlıca gider kalemleri şunlardır:
- Oda kayıt ücreti ve yıllık aidat,
- Sicil işlemleri ve tescil ilanı (tacirler için),
- Belediye ruhsat harçları (gerekiyorsa),
- İşyeri kirası ya da sanal ofis bedeli,
- Muhasebe ve beyanname desteği,
- Bağ-Kur primi,
- e-Fatura ve e-Arşiv için entegratör ya da yazılım giderleri.
Bu kalemlerin tutarları her yıl güncellenir ve faaliyetinize göre değişir. Kuruluş ve aylık sabit giderleri tek tek incelemek isterseniz şahıs şirketi açma maliyeti rehberimize göz atabilirsiniz.
Danışmanlık ve takip hizmetinin kapsamını görmek için paketler ve fiyatlar sayfamızı inceleyebilirsiniz.
Süre konusunda tek bir rakam vermek doğru olmaz: belgelerinizin hazır olması, yoklama günü, oda işlemlerinin yoğunluğu ve ruhsat gerekip gerekmediği toplam süreyi belirler. Belgeler eksiksizse süreç çoğu zaman beklenenden daha akıcı ilerler.
Açılıştan sonra vergi ve sigorta yükümlülükleri
Şahıs şirketi açıldıktan sonra asıl iş, düzenli yükümlülükleri aksatmamaktır. Başlıcaları şunlardır:
- Gelir vergisi: Kazancınız artan oranlı tarifeye göre vergilendirilir ve yıllık beyanname ile bildirilir. Gerçek usulde ayrıca dönemsel geçici vergi söz konusudur.
- KDV: Faaliyetiniz KDV'ye tabiyse dönemsel KDV beyannamesi verirsiniz.
- Muhtasar ve prim hizmet beyannamesi: Çalışan istihdam ediyorsanız ya da stopaj yapmanız gereken bir ödeme varsa gündeme gelir.
- Bağ-Kur primi: Sigortalılığınız sürdükçe prim ödemesi devam eder; prim borcu sağlık hizmetlerinden yararlanmayı etkileyebilir.
- Defter ve belge düzeni: Fatura ya da makbuzları zamanında düzenlemek, gider belgelerini saklamak ve kayıtları süresinde işlemek gerekir.
Gelir ve giderlerinizi düzenli izlemek, beyanname dönemlerinde sürprizle karşılaşmamanın en etkili yoludur. Ayrıca belirli şartları taşıyan genç girişimcilere yönelik kazanç istisnası, prim desteği ve KOSGEB programları gibi imkânlar bulunabilir; durumunuza uyan programları teşvik ve destek danışmanlığı sayfamızda bulabilirsiniz. Buradaki bilgiler geneldir; kişisel vergi durumunuz için profesyonel destek almanızı öneririz.
Şahıs şirketi mi, limited şirket mi?
Şahıs şirketi açma kararı verirken çoğu kişi limited şirketi de değerlendirir. Temel farklar şöyle özetlenebilir:
| Kriter | Şahıs şirketi | Limited şirket |
|---|---|---|
| Tüzel kişilik | Yok, işletme sahibiyle aynı kişidir | Var, ortaklardan ayrı bir kişiliktir |
| Sorumluluk | Kişisel malvarlığınızı da kapsar | Kural olarak şirket malvarlığıyla sınırlıdır; kamu borçlarında istisnalar vardır |
| Sermaye | Asgari sermaye şartı yok | Mevzuatta belirlenen asgari sermaye gerekir |
| Ortak sayısı | Tek kişi | Bir veya daha fazla ortak |
| Vergi | Gelir vergisi (artan oranlı) | Kurumlar vergisi; kâr dağıtımında ayrıca vergilendirme |
| Kuruluş işlemleri | Görece sade | Ana sözleşme, tescil ve ilan gerektirir |
| Muhasebe | İşletme defteri ya da bilanço, bazı durumlarda basit usul | Bilanço esası |
| Kapanış | Görece kısa | Tasfiye süreci gerektirir |
Kazancınız arttıkça artan oranlı gelir vergisi ile kurumlar vergisi arasındaki fark, sorumluluk riski ve ortak alma ihtiyacı limited şirkete geçişi gündeme getirebilir. Birçok girişimci şahıs şirketiyle başlayıp işi büyüdüğünde sermaye şirketine geçer.
Sektöre göre dikkat edilmesi gerekenler
- Organizasyon şirketi: Şahıs şirketi olarak açılabilir; etkinlik yerine ve içeriğine göre belediye izinleri ve sigorta konularını ayrıca değerlendirin.
- İnşaat şirketi: Yapı müteahhitliği için ek yetki belgeleri istenir ve proje riskleri yüksektir; sınırsız sorumluluk nedeniyle sermaye şirketi sıklıkla tercih edilir.
- Danışmanlık şirketi: Çoğunlukla serbest meslek kapsamında başlanır; kurumsal müşterilerle çalışırken fatura ve sözleşme düzeni öne çıkar.
- Aile şirketi: Şahıs şirketi tek kişiye aittir; aile üyeleri ortak olacaksa limited ya da anonim şirket gibi bir yapı gerekir. Aile üyelerini çalışan olarak istihdam etmek ise mümkündür.
Şahıs şirketi sorgulama ve kapatma
Bir şahıs şirketinin kayıtlı olup olmadığını öğrenmek için vergi kimlik numarası üzerinden Gelir İdaresi'nin mükellefiyet ve vergi levhası sorgulama hizmetlerini kullanabilirsiniz. Tacirlerin tescil ilanları Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi'nde yer alır; oda kayıtları da ilgili odadan teyit edilebilir. Ticaret siciline ilişkin genel bilgiler için Ticaret Bakanlığı sitesine bakabilirsiniz.
Şahıs şirketi kapatma ise açılışın tersine işler: son dönem beyannameleri verilir, vergi dairesine işi bırakma bildirimi yapılır, tacirler ticaret sicilinden terkin talep eder, oda kaydı sildirilir ve Bağ-Kur sigortalılığının sona erdiği kontrol edilir. Bildirimler belirli süreler içinde yapılmazsa vergi ve prim yükümlülükleri devam edebileceğinden, kapatma kararını verdiğinizde ilgili kurumların güncel duyurularını takip edin.
Sonuç
Şahıs şirketi açma süreci; doğru statüyü seçmek, adres ve belgeleri eksiksiz hazırlamak, vergi dairesi ile oda kayıtlarını tamamlamak ve ardından düzenli beyan alışkanlığı kazanmaktan ibarettir. Kararları baştan netleştirdiğinizde hem açılış hem de sonraki dönem çok daha sorunsuz geçer. Şahıs şirketinizi açarken adımları tek yerden izlemek isterseniz şirket kuruluşu danışmanlığı sayfamıza göz atabilirsiniz.