E-ticaret sözlüğü, online satışta karşınıza çıkan SKU, sanal POS, desi, dönüşüm oranı ya da ETBİS gibi terimlerin ne anlama geldiğini ve günlük işte nerede kullanıldığını açıklayan bir başvuru listesidir. Bu yazıda terimleri alfabetik sırayla değil, bir mağazanın işleyiş sırasına göre grupladık: iş modelleri, katalog ve altyapı, ödeme, kargo, pazarlama ve mevzuat. Böylece her kavramı yalnız tanımıyla değil, hangi kararla bağlantılı olduğuyla birlikte öğrenirsiniz.
E-ticaret sözlüğü nedir, nasıl kullanılır?
E-ticaret terimleri üç farklı kaynaktan gelir. Bir kısmı yazılım ve dijital pazarlama dünyasından İngilizce olarak geçmiştir (API, SEO, ROAS). Bir kısmı bankacılık ve ödeme sistemlerinden gelir (provizyon, ters ibraz, valör). Üçüncü grup ise mevzuattan doğar (mesafeli sözleşme, ön bilgilendirme formu, aydınlatma metni). Aynı kavram farklı yerlerde farklı adlarla anılabilir: bir kargo firması fulfillment derken bir yazılım paneli aynı işi sipariş karşılama olarak adlandırabilir.
Sözlüğü verimli kullanmak için birkaç öneri:
- Kendi kanalınızdan başlayın. Yalnız pazaryerinde satacaksanız komisyon, listeleme ve hakediş terimleri önceliklidir; kendi sitenizi açacaksanız alan adı, sanal POS ve SEO öne çıkar.
- Her terimi bir kararla eşleştirin. Desi kavramı kargo maliyetinizi, dönüşüm oranı reklam bütçenizi, cayma hakkı iade sürecinizi etkiler.
- Sözleşmedeki tanım esastır. Ödeme kuruluşu, kargo firması ya da pazaryeriyle çalışırken bir terimin sizin için neyi kapsadığını o kurumun sözleşmesi belirler; genel tanımlar yalnız yol gösterir.
- Ekiple ortak dil kurun. Depo, müşteri hizmetleri ve pazarlama aynı terime aynı anlamı yüklediğinde hatalar azalır.
E-ticaretin genel işleyişini henüz tanımıyorsanız önce e-ticaret türleri ve bir siparişin yolculuğu yazımıza göz atmak bu sözlüğü daha kolay okunur hâle getirir.
Temel kavramlar ve e-ticaret iş modelleri
- E-ticaret (elektronik ticaret): Mal ya da hizmetin internet üzerinden tanıtılması, siparişinin alınması ve ödemesinin yapılması sürecinin bütünü.
- E-ticaret sitesi / online mağaza: İşletmenin kendi alan adında yayınladığı, ürünlerini listeleyip sipariş aldığı web sitesi.
- Pazaryeri: Birçok satıcının ürünlerini aynı platformda listelediği, müşteri trafiğini platformun sağladığı yapı. Satıcı genellikle satış başına komisyon öder.
- Dropshipping (stoksuz satış): Satıcının ürünü stoklamadığı; sipariş geldiğinde tedarikçinin ürünü doğrudan müşteriye gönderdiği model.
- Çok kanallı satış (multichannel): Aynı ürünlerin site, pazaryeri ve sosyal medya gibi birden fazla kanalda satılması.
- Bütünleşik kanal (omnichannel): Kanalların birbirinden kopuk değil, stok, müşteri ve sipariş bilgisinin ortak tutulduğu yapı.
| Model | Kim kime satar? | Öne çıkan özellik |
|---|---|---|
| B2C | İşletme → tüketici | Perakende sepet, tüketici mevzuatı belirleyici |
| B2B | İşletme → işletme | Toptan fiyat, bayi listesi, vadeli ödeme |
| C2C | Tüketici → tüketici | İkinci el ve ilan platformları |
| D2C | Üretici → doğrudan tüketici | Aracısız satış, marka kontrolü üreticide |
B2B ile B2C arasındaki fark yalnız müşteri türünde değildir: fiyatlandırma, ödeme koşulları, fatura türü ve uygulanacak mevzuat da değişir. Bu yüzden hangi modelde olduğunuzu netleştirmek, sözlüğün geri kalanını doğru okumanın ön koşuludur.
Ürün, katalog ve mağaza altyapısı terimleri
Katalog terimleri
- Ürün kartı: Bir ürünün başlığı, açıklaması, görselleri, fiyatı ve teknik özelliklerinin yer aldığı kayıt.
- SKU (stok kodu): İşletmenin her ürüne ya da varyanta verdiği benzersiz iç kod. Depo sayımı ve sipariş eşleştirmesi bu kodla yapılır.
- Varyant: Aynı ürünün beden, renk, hacim gibi seçeneklerle ayrışan sürümleri. Her varyantın kendi stoku ve SKU'su olabilir.
- Barkod / GTIN: Ürünü uluslararası düzeyde tanımlayan numara. Pazaryerleri ve ürün akışları çoğu kategoride bu bilgiyi ister.
- Kategori ve koleksiyon: Kategori kalıcı sınıflandırmadır (ör. ayakkabı); koleksiyon ise kampanya ya da sezona göre oluşturulan seçkidir (ör. yaz ürünleri).
- Toplu içe aktarma: Ürünlerin tek tek değil, tablo dosyasıyla topluca mağazaya yüklenmesi.
- XML tedarikçi akışı: Tedarikçinin ürün, fiyat ve stok bilgisini düzenli olarak paylaştığı veri dosyası; mağazaya bağlandığında güncellemeler otomatik yansır.
- Ürün akışı (feed): Mağaza ürünlerinin reklam ve alışveriş platformlarına belirli formatta gönderilmesi.
Altyapı ve teknik terimler
- E-ticaret altyapısı: Mağazanın üzerinde çalıştığı yazılım; katalog, sepet, ödeme, sipariş ve raporlama modüllerini içerir.
- SaaS (hizmet olarak yazılım): Yazılımı satın alıp sunucuya kurmak yerine abonelikle kullandığınız model; güncelleme ve bakım sağlayıcıdadır.
- Açık kaynak / script: Kaynak kodu size verilen, barındırma ve bakımını kendinizin üstlendiği yazılım.
- Tema: Mağazanın görünümünü belirleyen şablon; renk, yazı tipi ve sayfa düzeni temayla yönetilir.
- Alan adı (domain): Mağazanın internet adresi.
- SSL sertifikası: Ziyaretçi ile site arasındaki veriyi şifreleyen güvenlik katmanı; adres çubuğundaki kilit simgesiyle anlaşılır.
- API: İki yazılımın birbiriyle veri alışverişi yapmasını sağlayan arayüz.
- Entegrasyon: Mağazanın pazaryeri, muhasebe programı, kargo firması gibi dış sistemlerle API ya da dosya yoluyla bağlanması.
Bu terimlerin bir mağaza panelinde hangi modüllere karşılık geldiğini e-ticaret yazılımı özellikleri sayfamızda bir arada görebilirsiniz. Entegrasyon türlerini ayrıntılı incelemek isterseniz e-ticaret entegrasyonu rehberimiz bu başlığı tek başına ele alıyor.
Altyapı seçerken hangi pakette hangi modülün yer aldığı sorusu çoğu zaman maliyetle birlikte gelir. Güncel paket içeriklerini ve ücretleri paketler ve fiyatlar sayfasında inceleyebilirsiniz.
Ödeme ve tahsilat terimleri
Ödeme terimleri, nakit akışınızı doğrudan etkilediği için sözlüğün en dikkatle okunması gereken bölümüdür.
- Sanal POS: Kartlı ödemenin internet üzerinden alınmasını sağlayan sanal ödeme terminali. Banka ya da ödeme kuruluşu aracılığıyla edinilir.
- Ödeme kuruluşu: Lisanslı olarak ödeme hizmeti sunan, mağazaya tek entegrasyonla birçok kart ve ödeme seçeneği sağlayan kurum.
- Ödeme geçidi (payment gateway): Kart bilgisinin mağazadan banka ya da ödeme kuruluşuna güvenli biçimde iletildiği teknik katman.
- 3D Secure: Kart sahibinin ödemeyi genellikle tek kullanımlık bir doğrulama koduyla onayladığı ek güvenlik adımı.
- Provizyon: Bankanın kart limitinden ödeme tutarını onaylayıp ayırması. Ön provizyonda tutar ayrılır, tahsilat daha sonra tamamlanır.
- Taksit: Ödemenin kart üzerinden belirli sayıda aya bölünmesi; taksit seçenekleri ve maliyeti sözleşmenize göre değişir.
- Komisyon: Ödeme kuruluşunun ya da pazaryerinin işlem başına aldığı pay.
- Valör / hakediş: Tahsil edilen tutarın işletme hesabına geçtiği gün ya da geçmesi gereken süre.
- Ters ibraz (chargeback): Kart sahibinin bankasına itiraz ederek işlemi geri çevirmesi. Satıcının teslim ve iletişim kayıtları bu süreçte önem kazanır.
- Havale / EFT: Müşterinin ödemeyi banka transferiyle yaptığı yöntem; sipariş, ödeme kontrol edildikten sonra onaylanır.
- Kapıda ödeme: Tutarın teslimat sırasında kargo görevlisine ödendiği yöntem.
Hangi ödeme yöntemlerinin bir mağazaya nasıl bağlandığını ödeme yöntemleri sayfasında görebilirsiniz. Komisyon, taksit ve valör koşulları her zaman anlaştığınız ödeme kuruluşunun sözleşmesine bağlıdır.
Sipariş, kargo ve iade terimleri
- Sipariş durumu: Siparişin bulunduğu aşama: alındı, ödeme bekleniyor, hazırlanıyor, kargoya verildi, teslim edildi, iade edildi gibi.
- Sipariş karşılama (fulfillment): Siparişin depodan toplanması, paketlenmesi ve kargoya teslim edilmesi sürecinin tamamı.
- Desi: Paketin hacmine göre hesaplanan ölçü birimi. Kargo ücreti çoğunlukla ağırlık ile desiden hangisi büyükse ona göre belirlenir; hesap yöntemi kargo firmasının koşullarında yer alır.
- Kargo takip numarası: Gönderinin yolculuğunu izlemeye yarayan kod; müşteriye bildirimle iletilmesi destek taleplerini azaltır.
- Kargo bölgesi: Farklı gönderim ücreti ya da süresi uygulanan coğrafi alan.
- Ücretsiz kargo eşiği: Sepet tutarı belirli bir seviyeyi aştığında kargonun müşteriden alınmadığı kampanya kuralı.
- 3PL (üçüncü taraf lojistik): Depolama ve sevkiyatın dış bir lojistik firmasına devredildiği model.
- İade ve değişim: Müşterinin ürünü geri göndermesi ya da başka bir varyantla değiştirmesi.
- Tersine lojistik: Ürünün müşteriden satıcıya geri dönüş süreci; iade kargosu, kontrol ve yeniden stoğa alma adımlarını kapsar.
Paket ölçüsü, desi ve depo düzeni birbirine bağlı kavramlardır; uygun kutu seçimi hem kargo maliyetini hem de ürünün sağlam ulaşmasını etkiler.
Pazarlama ve performans ölçüm terimleri
E-ticarette kararların çoğu birkaç temel metriğe dayanır. Aşağıdaki tablo bu metriklerin ne anlattığını ve genel hesaplama mantığını gösterir; hangi değerin iyi sayılacağı sektöre, ürüne ve kanala göre değişir.
| Terim | Ne anlatır? | Genel hesaplama mantığı |
|---|---|---|
| Oturum (session) | Bir ziyaretçinin sitedeki tek ziyareti | Analiz aracının sayımı |
| Dönüşüm oranı | Ziyaretlerin ne kadarının siparişe döndüğü | Sipariş sayısı ÷ oturum sayısı |
| Sepet ortalaması (AOV) | Sipariş başına ortalama tutar | Ciro ÷ sipariş sayısı |
| Terk edilen sepet oranı | Sepete ürün ekleyip almayanların payı | Tamamlanmayan sepet ÷ oluşturulan sepet |
| CAC | Bir müşteriyi kazanmanın maliyeti | Pazarlama harcaması ÷ yeni müşteri sayısı |
| LTV (CLV) | Bir müşterinin ilişki boyunca getirdiği değer | Ortalama sipariş × sipariş sıklığı × süre |
| ROAS | Reklam harcamasının getirdiği ciro | Reklamdan gelen ciro ÷ reklam harcaması |
| CTR | Reklam ya da bağlantının tıklanma oranı | Tıklama ÷ gösterim |
Diğer sık geçen pazarlama terimleri:
- SEO (arama motoru optimizasyonu): Sitenin arama sonuçlarında reklam ödemeden görünür olması için yapılan içerik ve teknik çalışmalar.
- SEM: Arama motorlarında ücretli reklamı da kapsayan arama pazarlaması.
- Site haritası: Sitedeki sayfaları arama motorlarına listeleyen dosya.
- Meta başlık ve açıklama: Arama sonucunda sayfanın başlığı ve altında görünen kısa metin.
- Yeniden pazarlama (remarketing): Siteyi ziyaret edip satın almadan çıkan kişilere tekrar reklam gösterilmesi.
- Kupon ve kampanya: Belirli koşullarla indirim sağlayan kodlar ve dönemsel satış kurgusu.
- Bülten (newsletter): Onay veren abonelere düzenli gönderilen e-posta.
Metrikleri tek başına değil birlikte okumak gerekir: yüksek ROAS düşük sepet ortalamasıyla birleşiyorsa kârlılık beklenenden farklı çıkabilir.
Mevzuat ve resmî süreç terimleri
Bu bölüm genel bilgilendirme amaçlıdır. Yükümlülüklerin kapsamı işletmenizin türüne ve sattığınız ürüne göre değişebilir; güncel düzenlemeler için Ticaret Bakanlığı ve ilgili kurumların resmî sayfalarını esas alın, kişisel durumunuz için profesyonel destek almayı düşünebilirsiniz.
- ETBİS (Elektronik Ticaret Bilgi Sistemi): E-ticaret yapan hizmet sağlayıcı ve aracı hizmet sağlayıcıların kayıt olduğu, Ticaret Bakanlığı tarafından yürütülen sistem.
- Mesafeli satış sözleşmesi: Satıcı ile tüketicinin aynı anda fiziksel olarak bir arada bulunmadan, internet gibi uzaktan iletişim araçlarıyla kurduğu sözleşme.
- Ön bilgilendirme formu: Sözleşme kurulmadan önce tüketiciye ürün, fiyat, teslimat ve cayma hakkı gibi konularda verilmesi gereken bilgileri içeren metin.
- Cayma hakkı: Tüketicinin mevzuatta belirlenen süre içinde gerekçe göstermeden sözleşmeden dönebilme hakkı; istisnaları ve süresi ilgili yönetmelikte düzenlenir.
- Ticari elektronik ileti ve İYS: Kampanya içerikli SMS, e-posta ve aramalar için alıcının onayı gerekir. İleti Yönetim Sistemi (İYS), bu onayların kayıt altına alındığı ortak sistemdir.
- KVKK ve aydınlatma metni: Kişisel verilerin korunmasına ilişkin düzenleme ve müşteriye verilerinin nasıl işlendiğini anlatan bilgilendirme. Ayrıntılar için Kişisel Verileri Koruma Kurumu kaynaklarına başvurabilirsiniz.
- Açık rıza: Belirli bir veri işleme faaliyeti için kişinin bilgilendirilmiş ve özgür iradesiyle verdiği onay.
- Çerez politikası: Sitede kullanılan çerezlerin türünü ve amacını açıklayan metin.
- E-fatura ve e-arşiv fatura: Faturanın elektronik ortamda düzenlenip iletildiği belge türleri; hangisinin kullanılacağı alıcıya ve işletmenin durumuna göre değişir. Güncel bilgi için Gelir İdaresi Başkanlığı sayfası esas alınmalıdır.
Unutulmaması gereken nokta: bir e-ticaret yazılımı mağazanızın teknik altyapısını sağlar, ancak ETBİS kaydı, mesafeli satış metinleri ve tüketici mevzuatından doğan yükümlülükler satıcı işletmeye aittir. Panel size bu metinleri yayınlayacağınız sayfaları ve onay kutularını sunar; içeriğin işletmenize uygunluğunu sizin kontrol etmeniz gerekir.
Sonuç
E-ticaret sözlüğünü ezberlenecek bir liste olarak değil, kararlarınıza eşlik eden bir başvuru kaynağı olarak görün: her terim bir maliyete, bir müşteri deneyimine ya da bir yükümlülüğe karşılık gelir. İş modelinizi netleştirip kendi kanalınızdaki terimlerden başladığınızda geri kalanı işin içinde kendiliğinden yerine oturur. Bu kavramların tek panelde nasıl yönetildiğini görmek için LEHTAR E-Ticaret sayfasını inceleyebilirsiniz.