Bilanço örneği, bir işletmenin belirli bir tarihteki varlıklarını (aktif) ve bu varlıkların hangi kaynaklarla finanse edildiğini (pasif) yan yana gösteren tablonun somut bir modelidir. Türkiye'de bilanço, Tek Düzen Hesap Planı'na göre aktifte dönen ve duran varlıklar, pasifte kısa vadeli yabancı kaynaklar, uzun vadeli yabancı kaynaklar ve özkaynaklar olmak üzere beş ana gruptan oluşur ve iki tarafın toplamı her zaman birbirine eşittir. Aşağıda hesap kodlarıyla bir bilanço tablosu şablonu, işlemlerin bilançoyu nasıl değiştirdiğini gösteren örnekler ve tablonun nasıl okunacağını bulacaksınız.
Bilanço nedir, hangi soruya cevap verir?
Bilanço, işletmenin bir andaki fotoğrafıdır. Gelir tablosu bir dönem boyunca ne kazanıldığını ve ne harcandığını anlatırken bilanço, dönem sonu itibarıyla işletmenin elinde ne olduğunu ve bunlara karşılık kime ne borçlu olduğunu gösterir. Bu nedenle her bilançonun başlığında mutlaka bir tarih yer alır; genellikle hesap döneminin son günü.
Bilançonun temel mantığı tek bir denkleme dayanır:
Varlıklar = Yabancı Kaynaklar + Özkaynaklar
- Aktif (varlıklar): Kasa, banka, alacaklar, stoklar, makine, taşıt gibi işletmenin kontrolündeki ekonomik değerler.
- Pasif (kaynaklar): Bu varlıkların nereden geldiği. Üçüncü kişilere olan borçlar yabancı kaynak, ortakların koyduğu sermaye ve işletmede bırakılan kârlar özkaynaktır.
Her kayıt çift taraflı yapıldığı için denklem hiçbir zaman bozulmaz. Aktif ile pasif toplamının tutmaması, kayıtlarda bir hata olduğunun en net işaretidir. Bu çift taraflı kayıt düzeninin genel çerçevesini merak ediyorsanız tek düzen muhasebe sistemi ve hesap planı rehberimize göz atabilirsiniz.
Kimin bilanço hazırladığı da önemli bir sorudur. Sermaye şirketleri (limited ve anonim şirketler) bilanço esasına göre defter tutar. Şahıs işletmeleri ise belirli hadleri aşıp aşmamalarına göre bilanço esasına ya da işletme hesabı esasına tabi olur; işletme hesabı esasında bilanço yerine işletme hesabı özeti düzenlenir. Hadler her yıl güncellendiği için güncel sınırları Gelir İdaresi Başkanlığı duyurularından ya da mali müşavirinizden teyit etmeniz gerekir.
Bilanço örneği: hesap kodlarıyla bilanço tablosu
Aşağıdaki şablon, Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği ile belirlenen Tek Düzen Hesap Planı'ndaki bilanço sıralamasını özetler. Gerçek bir bilançoda yalnızca bakiyesi olan hesaplar yer alır; küçük bir ticaret işletmesinin bilançosunda örneğin menkul kıymetler ya da yıllara yaygın inşaat hesapları hiç görünmeyebilir. Tabloda (-) ile işaretli hesaplar bulundukları grubun toplamını azaltan düzenleyici hesaplardır.
Aktif: dönen ve duran varlıklar
| Grup | Hesap grubu | Sık görülen hesaplar |
|---|---|---|
| I. Dönen Varlıklar | 10 Hazır Değerler | 100 Kasa, 101 Alınan Çekler, 102 Bankalar, 103 Verilen Çekler ve Ödeme Emirleri (-) |
| 11 Menkul Kıymetler | 110 Hisse Senetleri, 118 Diğer Menkul Kıymetler | |
| 12 Ticari Alacaklar | 120 Alıcılar, 121 Alacak Senetleri, 126 Verilen Depozito ve Teminatlar, 128 Şüpheli Ticari Alacaklar, 129 Şüpheli Ticari Alacaklar Karşılığı (-) | |
| 13 Diğer Alacaklar | 131 Ortaklardan Alacaklar, 135 Personelden Alacaklar | |
| 15 Stoklar | 150 İlk Madde ve Malzeme, 152 Mamuller, 153 Ticari Mallar, 159 Verilen Sipariş Avansları | |
| 18 Gelecek Aylara Ait Giderler ve Gelir Tahakkukları | 180 Gelecek Aylara Ait Giderler, 181 Gelir Tahakkukları | |
| 19 Diğer Dönen Varlıklar | 190 Devreden KDV, 193 Peşin Ödenen Vergiler ve Fonlar, 195 İş Avansları | |
| II. Duran Varlıklar | 22 Ticari Alacaklar | Vadesi bir yılı aşan alacaklar |
| 24 Mali Duran Varlıklar | 242 İştirakler, 245 Bağlı Ortaklıklar | |
| 25 Maddi Duran Varlıklar | 250 Arazi ve Arsalar, 252 Binalar, 253 Tesis, Makine ve Cihazlar, 254 Taşıtlar, 255 Demirbaşlar, 257 Birikmiş Amortismanlar (-), 258 Yapılmakta Olan Yatırımlar | |
| 26 Maddi Olmayan Duran Varlıklar | 260 Haklar, 264 Özel Maliyetler, 268 Birikmiş Amortismanlar (-) | |
| 28 Gelecek Yıllara Ait Giderler ve Gelir Tahakkukları | 280 Gelecek Yıllara Ait Giderler |
Dönen ve duran ayrımının ölçütü süredir: bir yıl ya da bir faaliyet dönemi içinde nakde dönüşmesi veya tüketilmesi beklenen varlıklar dönen, daha uzun süre kullanılacak olanlar duran varlık olarak sınıflanır.
Pasif: yabancı kaynaklar ve özkaynaklar
| Grup | Hesap grubu | Sık görülen hesaplar |
|---|---|---|
| III. Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklar | 30 Mali Borçlar | 300 Banka Kredileri |
| 32 Ticari Borçlar | 320 Satıcılar, 321 Borç Senetleri | |
| 33 Diğer Borçlar | 331 Ortaklara Borçlar, 335 Personele Borçlar | |
| 34 Alınan Avanslar | 340 Alınan Sipariş Avansları | |
| 36 Ödenecek Vergi ve Diğer Yükümlülükler | 360 Ödenecek Vergi ve Fonlar, 361 Ödenecek Sosyal Güvenlik Kesintileri | |
| 37 Borç ve Gider Karşılıkları | 370 Dönem Kârı Vergi ve Diğer Yasal Yükümlülük Karşılıkları, 371 Dönem Kârının Peşin Ödenen Vergi ve Diğer Yükümlülükleri (-) | |
| 38 Gelecek Aylara Ait Gelirler ve Gider Tahakkukları | 380 Gelecek Aylara Ait Gelirler, 381 Gider Tahakkukları | |
| IV. Uzun Vadeli Yabancı Kaynaklar | 40 Mali Borçlar | 400 Banka Kredileri |
| 42 Ticari Borçlar | Vadesi bir yılı aşan satıcı borçları | |
| 47 Borç ve Gider Karşılıkları | 472 Kıdem Tazminatı Karşılığı | |
| V. Özkaynaklar | 50 Ödenmiş Sermaye | 500 Sermaye, 501 Ödenmemiş Sermaye (-) |
| 54 Kâr Yedekleri | 540 Yasal Yedekler | |
| 57 / 58 Geçmiş Yıllar Kârları / Zararları | 570 Geçmiş Yıllar Kârları, 580 Geçmiş Yıllar Zararları (-) | |
| 59 Dönem Net Kârı (Zararı) | 590 Dönem Net Kârı, 591 Dönem Net Zararı (-) |
Dikkat çekici bir ayrıntı: dönem içinde sık kullanılan 191 İndirilecek KDV ve 391 Hesaplanan KDV hesapları, dönem sonundaki mahsup işleminden sonra genellikle kapanır. Bilançoda bunların yerine kalan tutara göre ya 190 Devreden KDV (aktif) ya da 360 Ödenecek Vergi ve Fonlar (pasif) görünür.
İşlemler bilançoyu nasıl değiştirir? Adım adım örnek
Bir bilanço tablosunu anlamanın en kolay yolu, tek tek işlemlerin hangi kalemleri oynattığını izlemektir. Aşağıdaki varsayımsal örnekte yeni kurulan bir ticaret şirketinin ilk aylarını düşünelim. Tutarlar yerine yön (artış/azalış) gösterildi; çünkü önemli olan, her işlemde denklemin nasıl korunduğudur.
| İşlem | Aktifte etkisi | Pasifte etkisi | Denklem |
|---|---|---|---|
| Ortaklar sermayeyi banka hesabına yatırır | 102 Bankalar artar | 500 Sermaye artar | İki taraf aynı oranda büyür |
| Vadeli ticari mal alınır | 153 Ticari Mallar artar | 320 Satıcılar artar | İki taraf büyür |
| Banka kredisi kullanılır | 102 Bankalar artar | 300 Banka Kredileri artar | İki taraf büyür |
| Satıcıya bankadan ödeme yapılır | 102 Bankalar azalır | 320 Satıcılar azalır | İki taraf küçülür |
| Bir alacak tahsil edilir | 102 Bankalar artar, 120 Alıcılar azalır | Değişmez | Aktif içinde yer değiştirme |
| Mal kârla satılır | Kasa/banka ya da alıcılar artar, stok azalır | Dönem kârı üzerinden özkaynak artar | Fark kadar iki taraf büyür |
| Demirbaş için amortisman ayrılır | 257 Birikmiş Amortismanlar artar, net varlık değeri düşer | Gider nedeniyle dönem kârı azalır | İki taraf küçülür |
Tablodan çıkan sonuç şudur: bazı işlemler bilançonun iki tarafını birlikte büyütür ya da küçültür, bazıları ise yalnızca aktif veya yalnızca pasif içinde bir kalemden diğerine değer taşır. Hangi durumda olursa olsun aktif toplamı pasif toplamına eşit kalır.
Bilanço ve gelir tablosu: genel muhasebede iki tablonun bağı
Genel muhasebede bilanço ve gelir tablosu birlikte hazırlanan temel mali tablolardır. Gelir tablosu, 6 ile başlayan hesaplardaki dönem gelirlerini ve giderlerini karşılaştırarak dönemin kârını ya da zararını bulur. Bu sonuç dönem sonunda 690 Dönem Kârı veya Zararı ve 692 Dönem Net Kârı veya Zararı hesapları üzerinden bilançoya, 590 Dönem Net Kârı ya da 591 Dönem Net Zararı olarak aktarılır.
Yani bilançodaki özkaynak bölümü, gelir tablosunun özetidir. Bir dönemde kâr edildiyse özkaynak artar; zarar edildiyse azalır. İki tabloyu birbirinden bağımsız okumak bu nedenle eksik bir resim verir. Gelir tablosunun kalemlerini ve hazırlanışını ayrıntılı görmek isterseniz gelir tablosu örneği yazımız iyi bir tamamlayıcıdır.
| Özellik | Bilanço | Gelir tablosu |
|---|---|---|
| Gösterdiği | Belirli bir tarihteki durum | Bir dönem boyunca oluşan sonuç |
| Hesap sınıfları | 1–5 | 6 (ve maliyet hesaplarından aktarılanlar) |
| Temel soru | Neyimiz var, kime borçluyuz? | Ne kazandık, ne harcadık? |
| Dönem sonunda | Bakiyeler sonraki döneme devreder | Hesaplar kapanır, sonuç bilançoya aktarılır |
Bilanço nasıl hazırlanır? Mizandan tabloya
Bilanço tek başına oluşturulan bir belge değildir; yıl boyunca tutulan kayıtların dönem sonundaki özetidir. Süreç genel hatlarıyla şöyle ilerler:
- Günlük kayıtlar: Faturalar, tahsilatlar, ödemeler, masraflar yevmiye defterine işlenir ve büyük defterde hesap bazında toplanır.
- Geçici mizan: Tüm hesapların borç, alacak ve bakiye toplamları listelenir. Borç ve alacak toplamlarının eşitliği kontrol edilir.
- Dönem sonu (envanter) işlemleri: Stok sayımı, amortisman ayrılması, şüpheli alacak karşılıkları, reeskont, gelir ve gider tahakkukları, KDV mahsubu ve dövizli kalemlerin değerlemesi yapılır.
- Gelir tablosu hesaplarının kapatılması: Dönem sonucu bulunur ve özkaynaklara aktarılır.
- Kesin mizan ve bilanço: Düzeltmelerden sonraki bakiyeler bilanço şablonundaki gruplara yerleştirilir.
Bu aşamalar, özellikle değerleme ve karşılık işlemleri, mesleki bilgi gerektirir. Yasal bilançonun düzenlenmesi, beyannameye eklenmesi ve tasdik işlemleri yetkili meslek mensubunun sorumluluğundadır. Ayrıca büyük ölçekli ya da kamu yararını ilgilendiren işletmeler, vergi mevzuatına göre hazırlanan bilançonun yanında Kamu Gözetimi Kurumu'nun yayımladığı finansal raporlama standartlarına göre de tablo hazırlamak durumunda olabilir. İşletmenizin hangi çerçeveye tabi olduğunu mali müşavirinizle netleştirmeniz en sağlıklı yoldur.
Bilanço tablosu nasıl okunur? Temel oranlar ve uyarı işaretleri
Bilanço okumak, kalemleri tek tek ezberlemekten çok grupların birbirine oranına bakmaktır. Kredi başvurularında, ortaklık görüşmelerinde ya da tedarikçi değerlendirmelerinde en sık kullanılan göstergeler şunlardır:
- Cari oran: Dönen varlıklar / kısa vadeli yabancı kaynaklar. İşletmenin bir yıl içinde ödeyeceği borçları, bir yıl içinde nakde dönecek varlıklarla karşılayıp karşılayamayacağını gösterir.
- Likidite (asit-test) oranı: Stoklar çıkarıldıktan sonraki dönen varlıklar / kısa vadeli yabancı kaynaklar. Stokların hemen satılamayabileceğini hesaba katan daha temkinli bir ölçüdür.
- Nakit oranı: Hazır değerler ve menkul kıymetler / kısa vadeli yabancı kaynaklar.
- Borç / özkaynak oranı: Toplam yabancı kaynaklar / özkaynaklar. İşletmenin ne ölçüde borçla finanse edildiğini gösterir.
- Özkaynak / aktif toplamı: Varlıkların ne kadarının ortakların kaynağıyla karşılandığını ortaya koyar.
Bu oranlar için herkese uyan tek bir doğru değer yoktur; sektör, işletmenin yaşı ve iş modeli yorumu değiştirir. Peşin satış yapan bir perakendeci ile uzun vadeli çalışan bir toptancının oranları doğal olarak farklı çıkar. En anlamlı karşılaştırma, aynı işletmenin önceki dönem bilançolarıyla ve benzer işletmelerle yapılandır.
Bilançoda ayrıca dikkat edilmesi gereken bazı işaretler vardır:
- Şişkin kasa bakiyesi: Fiziksel olarak bulunmayan bir nakit tutarı genellikle kayıt dışı kalmış ödemelere ya da hatalı kayda işaret eder.
- Büyüyen 131 Ortaklardan Alacaklar: Ortakların şirketten çektiği tutarların birikmesi vergisel sonuçlar doğurabilir ve finansal analizde olumsuz algılanır.
- Eksi özkaynak: Geçmiş yıllar zararlarının sermayeyi aşması, Türk Ticaret Kanunu'ndaki sermaye kaybı ve borca batıklık hükümlerinin gündeme gelmesi anlamına gelebilir; bu durumda profesyonel destek almak gerekir.
- Ters bakiye: Kasa ya da stok gibi hesapların alacak bakiyesi vermesi doğrudan kayıt hatasıdır.
Ön muhasebe kayıtları bilançoyu nasıl besler?
Bilançonun kalitesi, yıl boyunca girilen kayıtların kalitesine bağlıdır. Dönem sonunda mali müşavirin önüne eksik faturalar, eşleşmeyen banka hareketleri ve mutabakatı yapılmamış cari hesaplar gelirse hem süreç uzar hem de bilanço kalemleri gerçeği yansıtmayabilir. Aktifteki alacaklar, kasa ve banka bakiyeleri ile pasifteki satıcı borçları büyük ölçüde günlük ön muhasebe kayıtlarından doğar.
Bu nedenle dönem içinde şu alışkanlıklar bilanço hazırlığını kolaylaştırır:
- Kasa ve banka hareketlerini düzenli girmek ve bakiyeleri gerçek hesap özetleriyle karşılaştırmak. Kasa ve banka hesaplarınızı izleme bu kontrolün temelidir.
- Müşteri ve tedarikçilerle dönem sonundan önce cari mutabakat yapmak.
- Gider belgelerini zamanında kaydetmek ve kategorilere ayırmak.
- Mali müşavirin kayıtları dönem sonunu beklemeden görebilmesini sağlamak.
LEHTAR Finans bir ön muhasebe yazılımıdır; yasal bilançoyu düzenlemez ya da beyanname vermez. Ancak gelir-gider özeti, nakit akışı ve alacak yaşlandırma raporlarıyla işletmenizin bilançoya yansıyacak hareketlerini dönem içinde görürsünüz. Muhasebeci erişimi ile mali müşavirinize salt okunur yetki tanımlayarak kayıtlarınızı onunla paylaşabilir, dönem sonu çalışmasını daha düzenli bir zemine taşıyabilirsiniz. Paket içerikleri ve maliyet bilgisi için paketler ve fiyatlar sayfasına bakabilirsiniz.
Sonuç
Bir bilanço örneği, aktifte varlıkları, pasifte bu varlıkların kaynaklarını gösteren ve iki tarafı her zaman eşit olan bir tablodur. Hesap kodlarını, işlemlerin etkisini ve temel oranları bildiğinizde bilanço tablosu yalnızca yasal bir belge olmaktan çıkar, işletmenizin finansal sağlığını okuduğunuz bir araca dönüşür. Kişisel durumunuza özgü değerlendirme için mali müşavirinizden destek almanız önerilir. Bilançoya yansıyacak günlük hareketlerinizi dönem içinde düzenli izlemek için LEHTAR Finans raporlar ve analiz modülünü inceleyebilirsiniz.