E-ticaret NACE kodu, internet üzerinden yürüttüğünüz satış faaliyetinin vergi, sosyal güvenlik ve ticaret sicili kayıtlarında hangi ekonomik faaliyet olarak tanımlandığını gösteren koddur. Herkes için geçerli tek bir "e-ticaret kodu" yoktur. Doğru kod, ne sattığınıza, ürünü kendiniz mi ürettiğinize, perakende mi toptan mı sattığınıza ve aracı mı yoksa satıcı mı olduğunuza göre değişir. Aşağıda kodun mantığını, iş modeline göre nasıl düşünüleceğini ve kodun hangi işlemlerde karşınıza çıktığını adım adım bulacaksınız.
NACE kodu nedir ve nasıl okunur?
NACE, Avrupa Birliği'nin ekonomik faaliyetleri sınıflandırmak için kullandığı istatistiksel sınıflamanın kısaltmasıdır. Türkiye de bu sınıflamayı esas alır. Bir işletmenin "ne iş yaptığı" serbest metinle değil, bu sınıflamadaki bir kodla tanımlanır. Böylece vergi idaresi, sosyal güvenlik kurumu, odalar ve istatistik kurumu aynı faaliyeti aynı dille okur.
Sınıflama hiyerarşiktir; yukarıdan aşağıya doğru daralır:
- Kısım (harf): En geniş düzeydir. Örneğin toptan ve perakende ticaret ayrı bir kısımdır, imalat ayrı bir kısımdır.
- Bölüm (iki hane): Kısmın içindeki ana faaliyet alanıdır; perakende ticaret ile toptan ticaret farklı bölümlerdedir.
- Grup (üç hane) ve sınıf (dört hane): Faaliyetin türünü daraltır; satış kanalı ya da ürün türü bu düzeyde ayrışmaya başlar.
- Ulusal ayrıntı (altı hane): Türkiye'de vergi ve sosyal güvenlik kayıtlarında genellikle altı haneli kodlar kullanılır. Son iki hane, Avrupa düzeyindeki sınıfı ülke ihtiyaçlarına göre daha da ayrıntılandırır.
Kodu okurken önemli olan, sağdaki her hanenin faaliyeti biraz daha somutlaştırmasıdır. İlk iki hane size faaliyetin büyük resmini, son haneler ise ayrıntısını verir.
E-ticaret NACE kodu nedir: tek bir kod var mı?
En sık sorulan soru budur ve kısa yanıtı "hayır"dır. İnternet bir satış kanalıdır; faaliyetin kendisi ise ürettiğiniz ya da sattığınız şeydir. Bu nedenle e-ticaretle uğraşan iki işletmenin kodları birbirinden tamamen farklı olabilir.
NACE Rev.2 sürümünde, internet ya da posta yoluyla yapılan perakende satışlar için "47.91" sınıfı yer alır; Türkiye'deki altı haneli listede de bu sınıfın altında internet üzerinden perakende ticareti tanımlayan kodlar bulunur. Pek çok çevrim içi perakendeci bu grubu ana faaliyet olarak kullanır. Ancak bu durum her e-ticaret işletmesi için doğru seçim olduğu anlamına gelmez:
- Ürünü kendisi üreten bir işletmenin ana faaliyeti çoğu zaman imalattır; internet yalnızca satış kanalıdır.
- İşletmelere satış yapan bir firma, perakende değil toptan ticaret bölümündeki kodlara yakındır.
- Başkalarının ürünlerini kendi platformunda satan, ürünün sahibi olmayan bir aracı, ticaret değil hizmet ya da aracılık faaliyeti yürütüyor olabilir.
Ayrıca sınıflamalar zaman zaman güncellenir. Avrupa düzeyinde NACE'nin yeni sürümü (Rev. 2.1) yayımlanmıştır ve bu sürümde uzaktan satışın sınıflandırılma biçimi değişmektedir. Türkiye'deki listelerin bu güncellemeye ne zaman ve nasıl uyarlanacağı resmî kurumların duyurularıyla netleşir. Bu yüzden internette gördüğünüz bir kod numarasını doğrudan kopyalamak yerine, güncel listeyi Gelir İdaresi Başkanlığı ve Türkiye İstatistik Kurumu gibi resmî kaynaklardan kontrol etmek en sağlıklı yoldur.
İş modeline göre NACE kodu nasıl düşünülür?
Kodu seçmeden önce kendinize üç soru sorun: Ürünün sahibi kim? Kime satıyorum? Ürünü ben mi üretiyorum? Aşağıdaki tablo, yaygın e-ticaret modellerinde hangi faaliyet grubunun öne çıktığını genel hatlarıyla gösterir. Tablodaki ifadeler yön göstermek içindir; kesin kodu güncel listeden ve kendi durumunuza göre belirlemeniz gerekir.
| İş modeli | Faaliyetin özü | Genellikle bakılan faaliyet grubu |
|---|---|---|
| Hazır ürünü alıp kendi sitesinden tüketiciye satan | Perakende ticaret | İnternet üzerinden perakende ticaret ya da ürüne özgü perakende kodları |
| Pazaryerinde mağaza açıp tüketiciye satan | Perakende ticaret | Kendi sitesinde satanla benzer; kanal pazaryeri olsa da satıcı sizsiniz |
| Ürünü kendisi üretip internetten satan | İmalat ve satış | Ürünün imalat kodu ana faaliyet, perakende satış yan faaliyet olabilir |
| İşletmelere (B2B) satış yapan | Toptan ticaret | Ürün türüne göre toptan ticaret kodları |
| Stoksuz satış (dropshipping) | Perakende ticaret ya da aracılık | Ürünün mülkiyetinin ve faturanın kimde olduğuna göre değişir |
| Başka satıcıları bir platformda buluşturan | Aracılık / hizmet | Ticaret yerine aracılık ya da çevrim içi hizmet kodları |
| El emeği, tasarım ürünü satan | Üretim ya da perakende | Üretimin kendisi mi, satış mı ağır bastığına bağlı |
Pazaryerinde satış yapmak kodu değiştirir mi?
Genellikle değiştirmez. Pazaryeri, ürünün size ait olduğu ve faturayı sizin kestiğiniz bir satış kanalıdır. Kendi siteniz ile pazaryerinde aynı ürünleri aynı müşteri kitlesine satıyorsanız faaliyetiniz özünde aynıdır. Fark, pazaryerinin kendisinin aracılık faaliyeti yürütmesidir; bu sizin değil platformun kodunu ilgilendirir.
Stoksuz satışta neden belirsizlik var?
Stoksuz modelde ürün sizin deponuzdan çıkmaz, ama faturayı kimin kestiği belirleyicidir. Ürünü tedarikçiden alıp kendi adınıza müşteriye faturalıyorsanız perakende ticaret yapıyorsunuzdur. Yalnızca müşteriyi yönlendirip komisyon alıyorsanız aracılık söz konusu olabilir. Modelin ayrıntıları için dropshipping nedir rehberimize göz atabilirsiniz.
NACE kodu nerelerde kullanılır?
Kod yalnızca bir formdaki kutucuk değildir; işletmenizle ilgili birçok resmî süreçte belirleyici rol oynar:
- Vergi kaydı: İşe başlarken vergi dairesine bildirdiğiniz faaliyet, NACE koduyla kayda geçer. Mükellefiyet türü ve bazı beyan süreçleri faaliyetle ilişkilidir.
- Sosyal güvenlik ve işyeri tehlike sınıfı: İş sağlığı ve güvenliği mevzuatında işyerinin tehlike sınıfı NACE koduna göre belirlenir. Bu sınıf; iş güvenliği hizmeti, eğitim ve risk değerlendirmesi yükümlülüklerini etkiler. Ayrıntılar için Sosyal Güvenlik Kurumu ve ilgili bakanlık duyurularını takip edebilirsiniz.
- Ticaret sicili ve oda kaydı: Şirketlerde ticaret odasına kayıt ve meslek grubu ataması faaliyet koduyla ilişkilendirilir.
- Destek ve teşvikler: Kamu destek programlarının pek çoğu belirli faaliyet kodlarını kapsar ya da dışarıda bırakır. Yanlış kod, uygun olduğunuz bir destekten yararlanamamanıza yol açabilir.
- İstatistik ve resmî bildirimler: İstatistik kurumunun anketleri ve sektörel raporlar bu sınıflamayla yapılır.
- Banka ve ödeme kuruluşu başvuruları: Sanal POS ya da ticari hesap başvurularında faaliyet alanınız sorulabilir; kayıtlarınızla tutarlı olması işinizi kolaylaştırır.
Kod, ETBİS kaydından ayrı bir konudur. E-Ticaret Bilgi Sistemi'ne kayıt, internet üzerinden satış yapan hizmet sağlayıcılar için ayrı bir yükümlülüktür ve ETBİS'in resmî sayfasından takip edilir. Kayıtta bildirdiğiniz bilgilerin vergi kaydınızla tutarlı olması önemlidir.
Ana faaliyet ve yan faaliyet: birden fazla kod gerekir mi?
Bir işletmenin bir ana faaliyet kodu ve gerektiğinde bir ya da birkaç yan faaliyet kodu olabilir. Ana faaliyet, gelirinizin ve emeğinizin büyük bölümünü oluşturan iştir. Yan faaliyetler ise daha küçük ölçekte yürüttüğünüz diğer işlerdir.
E-ticarette birden fazla kod şu durumlarda gündeme gelir:
- Hem kendi ürettiğiniz ürünleri hem de dışarıdan aldığınız hazır ürünleri satıyorsanız.
- Hem tüketicilere hem işletmelere düzenli satış yapıyorsanız.
- Ürün satışının yanında tasarım, kurulum, onarım ya da danışmanlık gibi bir hizmet de veriyorsanız.
- Farklı ürün gruplarında, birbirinden çok farklı faaliyetlere giren satışlar yapıyorsanız.
Ana faaliyet kodunun önemi büyüktür, çünkü tehlike sınıfı ve oda kaydı gibi konular çoğunlukla ana faaliyete göre belirlenir. Bu nedenle "ileride belki yaparım" diye çok sayıda kod eklemek yerine, gerçekten yürüttüğünüz faaliyetleri yansıtan sade bir yapı kurmak daha doğrudur. İşiniz büyüyüp değiştikçe kodları güncelleyebilirsiniz.
E-ticaret için NACE kodu nasıl belirlenir ve değiştirilir?
Kodu belirlemek birkaç adımlık bir düşünme sürecidir. Aşağıdaki sıra, kararınızı netleştirmenize yardımcı olur:
- Faaliyetinizi tek cümleyle yazın. "Kendi tasarladığım takıları üretip internetten tüketiciye satıyorum" gibi. Bu cümle, üretim mi ticaret mi, perakende mi toptan mı sorularını kendiliğinden yanıtlar.
- Ürün grubunuzu netleştirin. Giyim, kozmetik, gıda, elektronik gibi. Bazı ürün grupları ek izin ya da kayıt gerektirebilir; bunu kod seçiminden önce öğrenmek yararlıdır.
- Güncel listede arama yapın. Resmî faaliyet kodu listesinde anahtar kelimelerle arama yapıp tanımı faaliyetinize en yakın kodları belirleyin. Kod numarasına değil, kodun açıklama metnine odaklanın.
- Ana ve yan faaliyeti ayırın. Gelirin çoğunu getiren işi ana faaliyet olarak seçin.
- Tehlike sınıfını ve olası sonuçlarını kontrol edin. Seçtiğiniz kodun tehlike sınıfı, iş güvenliği yükümlülüklerinizi etkiler.
- Belgelerle tutarlılığı sağlayın. Şirket kuruyorsanız ana sözleşmedeki amaç ve konu maddesi, seçtiğiniz faaliyetleri kapsamalıdır. Bu konuyu e-ticaret amaç ve konu rehberimizde ayrıntılı anlattık.
Faaliyetiniz değiştiğinde kod da değiştirilebilir. Değişiklik genellikle vergi dairesine yapılan bildirimle ya da Gelir İdaresi'nin çevrim içi hizmetleri üzerinden yürür; şirketlerde ise ana sözleşmenin faaliyeti kapsayıp kapsamadığına da bakmak gerekir. İzlenecek güncel yol ve süreler kuruma göre değişebileceği için resmî duyuruları kontrol etmeniz ya da muhasebe ve vergi alanında profesyonel destek almanız önerilir.
Sık yapılan hatalar
E-ticarete yeni başlayanların kod seçiminde en sık düştüğü hatalar şunlardır:
- Başkasının kodunu kopyalamak: Bir forumda ya da sosyal medyada paylaşılan kod, o kişinin iş modeline göre seçilmiştir. Sizin modeliniz farklıysa kod da farklı olmalıdır.
- Kanalı faaliyet sanmak: "İnternetten satıyorum, o hâlde e-ticaret kodu alırım" düşüncesi, üretim yapan işletmeleri yanlış ana faaliyete yönlendirebilir.
- Gereksiz çok kod eklemek: Yürütülmeyen faaliyetler kayıt karmaşası yaratır ve tehlike sınıfı gibi konularda beklenmedik sonuçlar doğurabilir.
- Değişen faaliyeti güncellememek: Perakendeden toptana geçtiğinizde ya da üretime başladığınızda kodu güncellemezseniz kayıtlarınız gerçeği yansıtmaz.
- Güncel listeyi kontrol etmemek: Sınıflama sürümleri değiştiğinde eski kodlar yeniden düzenlenebilir; eski bir listeye dayanmak hataya yol açar.
- Kodu tek başına yeterli sanmak: Doğru kod, ETBİS kaydı, mesafeli satış sözleşmesi ve tüketici mevzuatı gibi diğer yükümlülüklerin yerini tutmaz.
Satışa başlamadan önce kontrol edilmesi gereken diğer başlıkları e-ticaret için gerekenler kontrol listemizde bir arada bulabilirsiniz.
NACE kodu ile mağaza altyapısı arasındaki ilişki
NACE kodu işletmenizin resmî kimliğini, mağaza altyapısı ise satış operasyonunuzu tanımlar. İkisi farklı şeylerdir ama birbirini etkiler. Örneğin perakende satış yapıyorsanız tüketiciye yönelik mesafeli satış süreçlerini, cayma ve iade akışlarını mağazanızda doğru kurgulamanız gerekir. Toptan satış yapıyorsanız bayi fiyatları, minimum sipariş miktarı gibi B2B ihtiyaçları öne çıkar. Yurt dışına satış yapmayı planlıyorsanız bu da hem kayıtlarınızı hem mağaza ayarlarınızı etkileyebilir.
Resmî kayıt ve kod seçimi sizin sorumluluğunuzdadır; mağaza tarafında ise iş modelinize uygun bir yapı kurarak operasyonu sadeleştirebilirsiniz. LEHTAR E-Ticaret yazılımıyla ürün kataloğunu, siparişleri, ödeme ve kargo ayarlarını tek panelden yönetir; perakende, toptan ya da her ikisini birden yürüten bir mağazayı kendi iş modelinize göre yapılandırırsınız. Hangi paketin ihtiyacınıza uyduğunu ve güncel abonelik koşullarını görmek isterseniz paketler ve fiyatlar sayfamıza bakabilirsiniz: /eticaret/fiyatlar/.
Sonuç
E-ticaret NACE kodu, internetten satış yapan herkes için aynı değildir; doğru kod, ürünün sahibinin kim olduğuna, kime sattığınıza ve üretim yapıp yapmadığınıza göre belirlenir. Kod numarasını kopyalamak yerine faaliyetinizi net tanımlayın, güncel resmî listeyi kontrol edin ve kişisel durumunuz için gerekiyorsa profesyonel destek alın. Kayıtlarınızı netleştirdikten sonra mağazanızı iş modelinize uygun kurmak için LEHTAR E-Ticaret'in nasıl çalıştığını inceleyebilirsiniz.